Odprawa mieszkaniowa po rozwodzie — kiedy przysługuje żołnierzowi

W sprawach mieszkaniowych żołnierzy rozwód może wywołać dwa odrębne skutki. Pierwszy dotyczy bieżącego prawa do zajmowania kwatery albo innego lokalu mieszkalnego. Drugi pojawia się przy zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej i ustalaniu prawa do odprawy mieszkaniowej.

Nie należy zatem zakładać, że były małżonek otrzymuje część odprawy albo że rozwód automatycznie pozbawia żołnierza całego świadczenia. O prawie do odprawy decydują przede wszystkim przesłanki określone w ustawie o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, natomiast rozwód wpływa głównie na liczbę norm przyjmowanych do obliczenia jej wysokości.

Prawo do kwatery, lokalu albo odprawy

W czasie pełnienia zawodowej służby wojskowej prawo do zakwaterowania może być realizowane między innymi przez przydział kwatery albo innego lokalu mieszkalnego, przydział miejsca w internacie lub kwaterze internatowej albo wypłatę świadczenia mieszkaniowego. Odprawa mieszkaniowa jest natomiast świadczeniem związanym zasadniczo ze zwolnieniem żołnierza z zawodowej służby wojskowej.

Zgodnie z art. 23 ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej odprawa może przysługiwać żołnierzowi zwalnianemu z zawodowej służby wojskowej, który:

• zamieszkuje w kwaterze i nabył prawo do emerytury wojskowej albo wojskowej renty inwalidzkiej, albo
• do dnia zwolnienia ze służby nie otrzymał decyzji o przydziale lokalu mieszkalnego i nabył prawo do emerytury wojskowej albo wojskowej renty inwalidzkiej, z uwzględnieniem ustawowych wyłączeń.

Odrębne zasady dotyczą między innymi żołnierza zajmującego lokal mieszkalny niebędący kwaterą. W takim przypadku po zwolnieniu ze służby może mu przysługiwać prawo do dalszego zajmowania tego lokalu na podstawie umowy najmu, zamiast odprawy mieszkaniowej.

Znaczenie mają również przyczyna zwolnienia ze służby i wcześniejsze skorzystanie z określonych uprawnień mieszkaniowych. Odprawa nie przysługuje w niektórych przypadkach wskazanych w ustawie, między innymi po skorzystaniu z określonych form pomocy mieszkaniowej albo przy zwolnieniu ze służby z niektórych przyczyn dyscyplinarnych lub związanych z prawomocnym skazaniem za przestępstwo umyślne.

Szersze omówienie podstawowych przesłanek świadczenia zawiera artykuł odprawa mieszkaniowa żołnierza.

Rodzina, rozwód i wspólne zamieszkiwanie

Przy ustalaniu uprawnień mieszkaniowych żołnierza bierze się pod uwagę jego stanowisko służbowe oraz stan rodzinny. Członkami rodziny uwzględnianymi przy ustalaniu powierzchni użytkowej podstawowej są małżonek oraz spełniające ustawowe warunki dzieci.

Po uprawomocnieniu się wyroku rozwodowego były małżonek przestaje być małżonkiem w rozumieniu przepisów określających stan rodzinny żołnierza. Ustawa przesądza ponadto wprost, że w przypadku orzeczenia rozwodu przy obliczaniu odprawy mieszkaniowej nie uwzględnia się normy na byłego małżonka.

Oznacza to, że nawet jeżeli były małżonek był uwzględniany w decyzji o przydziale lokalu przez wiele lat, jego norma nie zwiększy odprawy wypłacanej już po rozwodzie. Odprawa pozostaje świadczeniem żołnierza, a nie składnikiem majątku ustalanym wyłącznie według tego, kto wcześniej mieszkał w lokalu.

Inaczej może przedstawiać się sytuacja dzieci. Przy ustalaniu powierzchni uwzględnia się co do zasady wspólnie zamieszkałe dzieci własne, przysposobione, przyjęte na wychowanie na podstawie orzeczenia sądu opiekuńczego oraz dzieci małżonka – do zawarcia przez nie małżeństwa, nie dłużej niż do ukończenia 25. roku życia, chyba że przed osiągnięciem tego wieku stały się niezdolne do pracy oraz samodzielnej egzystencji i nie zawarły małżeństwa.

Po rozwodzie znaczenie może mieć zatem nie tylko treść wyroku dotyczącego władzy rodzicielskiej lub miejsca pobytu dziecka, lecz także rzeczywisty stan wspólnego zamieszkiwania w dniu istotnym dla ustalenia liczby norm. Samo płacenie alimentów, wykonywanie kontaktów albo zameldowanie dziecka pod adresem żołnierza nie zawsze wystarczy do przyjęcia, że dziecko wspólnie z nim zamieszkuje.

Nie można również dwukrotnie uwzględnić tej samej osoby przy obliczaniu odpraw mieszkaniowych należnych różnym uprawnionym. Jeżeli oboje rodzice są żołnierzami zawodowymi, ustawa przewiduje szczególne zasady wskazywania, przy którym z małżonków mają zostać uwzględnione normy na dzieci.

Jeżeli rozwiedzeni małżonkowie nadal zajmują lokal mieszkalny pozostający w zasobie AMW, zastosowanie może mieć art. 41a ustawy. W przypadku żołnierza posiadającego dziecko dyrektor właściwego oddziału regionalnego dokonuje rozkwaterowania po uprawomocnieniu się wyroku rozwodowego. Dotychczasowa decyzja o przydziale lokalu jest uchylana, a sytuację każdej z osób rozstrzyga się oddzielnie.

Żołnierz otrzymuje decyzję odpowiadającą uprawnieniom posiadanym w dniu uprawomocnienia się rozwodu. Z byłym małżonkiem wychowującym dziecko może zostać zawarta terminowa umowa najmu innego lokalu, jeżeli osoba ta nie ma tytułu prawnego do innego mieszkania lub domu i nie jest uprawniona do takiego lokalu na podstawie odrębnych przepisów.

Były małżonek, który nie wychowuje dziecka, może zostać wezwany do opróżnienia lokalu bez zapewnienia przez Agencję innego mieszkania. Jeżeli żołnierz nie ma dzieci, były małżonek powinien zasadniczo opróżnić lokal w terminie 30 dni od dnia uprawomocnienia się wyroku rozwodowego, z uwzględnieniem wyjątków dotyczących osób szczególnie chronionych.

Dokumenty do AMW lub jednostki

Żołnierz powinien niezwłocznie zawiadomić właściwy oddział regionalny Agencji Mienia Wojskowego o okolicznościach mających wpływ na prawo do zakwaterowania. Do takich okoliczności należy między innymi uprawomocnienie się rozwodu, zmiana liczby osób wspólnie zamieszkujących, zmiana miejsca pobytu dzieci lub uzyskanie przez byłego małżonka prawa do innego lokalu.

Nie należy czekać ze zgłoszeniem rozwodu do momentu zwolnienia ze służby. Brak powiadomienia Agencji może prowadzić do wydania decyzji na podstawie nieaktualnych danych, żądania zwrotu nienależnego świadczenia, zmiany przydziału albo sporu dotyczącego opróżnienia lokalu.

W zależności od rodzaju sprawy potrzebne mogą być:

• odpis prawomocnego wyroku rozwodowego albo odpis wyroku ze stwierdzeniem prawomocności,
• dokumenty dotyczące władzy rodzicielskiej i miejsca pobytu dzieci,
• oświadczenie o aktualnym stanie rodzinnym,
• dokumenty potwierdzające wspólne zamieszkiwanie dzieci z żołnierzem,
• dotychczasowa decyzja o przydziale kwatery albo innego lokalu,
• umowa najmu, jeżeli lokal zajmowany jest na podstawie umowy,
• zaświadczenia dotyczące służby i wysługi lat,
• decyzja o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej,
• zaświadczenie o nabyciu uprawnień do emerytury wojskowej albo wojskowej renty inwalidzkiej,
• zaświadczenie dowódcy jednostki o przyczynach zwolnienia ze służby, gdy jest wymagane,
• informacje o wcześniejszym korzystaniu z pomocy mieszkaniowej lub innych uprawnień mogących wyłączać odprawę.

Wniosek o wypłatę odprawy należy skierować do dyrektora oddziału regionalnego AMW właściwego ze względu na ostatnie miejsce pełnienia służby. Obowiązuje urzędowy wzór wniosku określony w rozporządzeniu Ministra Obrony Narodowej w sprawie wypłaty odprawy mieszkaniowej.

W decyzji o odprawie uwzględnia się między innymi wysługę lat, liczbę należnych norm oraz właściwy wskaźnik ceny 1 m² powierzchni użytkowej budynku mieszkalnego. Odprawa wynosi 3% wartości przysługującego lokalu za każdy zaliczany rok wysługi, przy czym nie może być niższa niż 45% ani wyższa niż 100% tej wartości. Rozpoczęty rok, w którym następuje zwolnienie ze służby, traktuje się jako rok pełny.

Jeżeli sprawa dotyczy nie tylko odprawy, lecz również bieżącego przydziału kwatery, świadczenia mieszkaniowego albo przeszkód związanych z posiadaniem innego mieszkania, pomocne będzie omówienie zasad dotyczących zakwaterowania żołnierza.

Spór o decyzję, najem lub rozliczenie

Dyrektor oddziału regionalnego AMW wydaje decyzję w sprawie wypłaty odprawy nie później niż w terminie 90 dni od dnia złożenia wniosku, jeżeli przedstawiono wymagane oświadczenia i dokumenty. Termin może być liczony dopiero od momentu, w którym organ dysponuje materiałem pozwalającym na rozstrzygnięcie sprawy.

Spór może dotyczyć w szczególności:

• odmowy przyznania odprawy,
• przyjęcia nieprawidłowej wysługi lat,
• nieuwzględnienia dziecka w liczbie norm,
• uznania, że dziecko nie zamieszkuje wspólnie z żołnierzem,
• uwzględnienia wcześniejszego skorzystania z pomocy mieszkaniowej,
• obliczenia wartości przysługującego lokalu,
• uchylenia dotychczasowej decyzji lokalowej po rozwodzie,
• odmowy zawarcia umowy najmu z byłym małżonkiem wychowującym dziecko,
• wezwania do opróżnienia lokalu,
• naliczenia opłat lub odszkodowania za zajmowanie lokalu bez tytułu prawnego.

Decyzję należy przeczytać łącznie z pouczeniem. Co do zasady od decyzji organu pierwszej instancji przysługuje odwołanie w terminie 14 dni od jej doręczenia. Odwołanie składa się za pośrednictwem organu, który wydał decyzję, do organu wskazanego w pouczeniu. Nie należy wysyłać go bezpośrednio do sądu administracyjnego.

W odwołaniu warto dokładnie wskazać, które ustalenia są kwestionowane, oraz przedstawić własne wyliczenie. Jeżeli spór dotyczy wspólnego zamieszkiwania dziecka, należy dołączyć dokumenty pokazujące rzeczywisty sposób wykonywania opieki, a nie ograniczać się do samego adresu zameldowania.

Po wyczerpaniu administracyjnego toku instancji ostateczna decyzja może podlegać kontroli wojewódzkiego sądu administracyjnego. Termin i sposób wniesienia skargi powinny wynikać z pouczenia w decyzji organu odwoławczego. W postępowaniu sądowoadministracyjnym bada się legalność decyzji, a nie przeprowadza od początku całego rozliczenia jak w typowym procesie cywilnym.

Inny tryb może dotyczyć umowy najmu albo szczególnych przypadków opróżnienia lokalu. Ustawa przewiduje, że wobec niektórych osób, między innymi kobiet w ciąży, małoletnich, osób niepełnosprawnych, ubezwłasnowolnionych, obłożnie chorych, emerytów i rencistów, sprawa opróżnienia lokalu może wymagać skierowania pozwu do sądu powszechnego zamiast wydania administracyjnej decyzji o opróżnieniu.

Odmowa przyjęcia odprawy albo niezłożenie wymaganych dokumentów w ciągu 90 dni od zwolnienia ze służby nie zwalnia z obowiązku opróżnienia lokalu, jeżeli taki obowiązek wynika z ustawy. Nie należy więc traktować sporu o wysokość odprawy jako podstawy do bezterminowego pozostawania w kwaterze.

FAQ

Czy po rozwodzie żołnierz traci prawo do odprawy mieszkaniowej?

Nie. Sam rozwód nie jest ustawową przesłanką pozbawiającą żołnierza odprawy. Trzeba jednak spełnić warunki związane ze zwolnieniem ze służby, prawem do emerytury lub renty, rodzajem zajmowanego lokalu oraz wcześniejszym korzystaniem z uprawnień mieszkaniowych.

Czy była żona albo były mąż są uwzględniani przy obliczaniu odprawy?

Nie. Jeżeli rozwód jest prawomocny, przy ustalaniu liczby norm do obliczenia odprawy nie uwzględnia się normy na byłego małżonka.

Czy były małżonek ma prawo do połowy odprawy?

Nie wynika to automatycznie z przepisów o zakwaterowaniu żołnierzy. Odprawa jest przyznawana uprawnionemu żołnierzowi na podstawie decyzji administracyjnej. Ewentualna ocena odprawy w rozliczeniach majątkowych między byłymi małżonkami wymaga osobnej analizy, uwzględniającej datę nabycia prawa, datę wypłaty i ustrój majątkowy małżeński.

Czy dzieci po rozwodzie zwiększają odprawę?

Mogą zostać uwzględnione, jeżeli spełniają ustawowe kryteria, w szczególności rzeczywiście wspólnie zamieszkują z żołnierzem i mieszczą się w wymaganym limicie wieku. Sam obowiązek alimentacyjny lub zameldowanie nie przesądzają jeszcze wyniku sprawy.

Czy opieka naprzemienna oznacza, że dziecko zawsze zostanie uwzględnione?

Nie automatycznie. Należy ustalić rzeczywisty sposób wspólnego zamieszkiwania oraz przedstawić dokumenty dotyczące opieki. Organ powinien ocenić konkretny stan faktyczny, a także sprawdzić, czy dziecko nie zostało już uwzględnione przy odprawie innej osoby.

Co dzieje się z lokalem AMW po rozwodzie?

Dotychczasowa decyzja o przydziale może zostać uchylona, a byli małżonkowie rozkwaterowani. Żołnierz otrzymuje lokal stosownie do aktualnych uprawnień. Były małżonek wychowujący dziecko może w określonych warunkach otrzymać terminową umowę najmu, natomiast osoba niewychowująca dziecka może zostać wezwana do opuszczenia lokalu.

Ile czasu ma były małżonek bez dzieci na opuszczenie lokalu?

Co do zasady 30 dni od dnia uprawomocnienia się wyroku rozwodowego. Należy jednak uwzględnić szczególne regulacje dotyczące osób chronionych, wobec których opróżnienie lokalu może wymagać postępowania przed sądem powszechnym.

Ile czasu AMW ma na wydanie decyzji o odprawie?

Ustawa przewiduje termin nie dłuższy niż 90 dni od złożenia wniosku wraz z wymaganym oświadczeniem i dokumentami. Wezwanie do uzupełnienia braków może wpłynąć na faktyczny czas zakończenia sprawy.

Czy można odwołać się od decyzji AMW?

Tak. Odwołanie należy wnieść zgodnie z pouczeniem zawartym w decyzji, co do zasady w terminie 14 dni od jej doręczenia i za pośrednictwem organu, który ją wydał.

Podsumowanie

Rozwód nie przekreśla prawa żołnierza do odprawy mieszkaniowej, lecz zmienia stan rodzinny przyjmowany do jej obliczenia. Norma na byłego małżonka nie może zostać uwzględniona, a możliwość naliczenia norm na dzieci zależy od spełnienia ustawowych warunków i udokumentowania wspólnego zamieszkiwania.

Po rozwodzie należy niezwłocznie zgłosić zmianę do właściwego oddziału regionalnego AMW, uporządkować sytuację zajmowanego lokalu oraz zebrać dokumenty dotyczące dzieci i przebiegu służby. Po otrzymaniu decyzji trzeba skontrolować liczbę norm, wysługę lat, przyjęty wskaźnik oraz termin odwołania.

Źródła

• Ustawa z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności art. 23, art. 24, art. 26, art. 41a, art. 45 i art. 47.
• Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 lipca 2016 r. w sprawie wypłaty odprawy mieszkaniowej, z późniejszymi zmianami.
• Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 17 marca 2016 r. w sprawie przydziału kwatery albo innego lokalu mieszkalnego przez Agencję Mienia Wojskowego, z późniejszymi zmianami.
• Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.