Normy mieszkaniowe żołnierza zawodowego – kto wchodzi do rodziny?

W sprawach mieszkaniowych żołnierzy zawodowych pojęcie rodziny ma znaczenie prawne i nie jest tożsame z potocznym rozumieniem wspólnego gospodarstwa domowego. Sama bliska relacja, wspólne prowadzenie domu albo zameldowanie pod jednym adresem nie przesądzają jeszcze o tym, że dana osoba zwiększa liczbę przysługujących żołnierzowi norm powierzchni użytkowej.

Podstawowe zasady wynikają z ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej. Dla żołnierza praktycznie najważniejsze jest ustalenie dwóch kwestii: ile norm wynika z zajmowanego stanowiska służbowego oraz które osoby mogą zostać doliczone jako członkowie rodziny.

Prawo do kwatery, lokalu albo odprawy

Żołnierz zawodowy od dnia wyznaczenia na pierwsze stanowisko służbowe do dnia zwolnienia z czynnej służby wojskowej ma prawo do zakwaterowania na zasadach określonych w ustawie. Prawo to może być realizowane w jednej z przewidzianych ustawą form, w szczególności przez przydział kwatery albo innego lokalu mieszkalnego, zakwaterowanie w internacie lub kwaterze internatowej albo wypłatę świadczenia mieszkaniowego. Wybór określonej formy nie oznacza jednak, że we wszystkich przypadkach liczba członków rodziny wpływa na wysokość należnego świadczenia w taki sam sposób.

Przy przydziale kwatery lub innego lokalu mieszkalnego kluczowe są normy powierzchni użytkowej podstawowej. Jedna norma wynosi od 8 do 12 m² powierzchni użytkowej podstawowej. W przypadku gospodarstwa jednoosobowego powierzchnia użytkowa podstawowa lokalu nie może być mniejsza niż 16 m².

Liczba norm należnych samemu żołnierzowi zależy od stopnia etatowego stanowiska służbowego. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Obrony Narodowej żołnierzowi zajmującemu stanowisko o stopniu etatowym od generała brygady do generała przysługują trzy normy, od majora do pułkownika – dwie normy, a do kapitana włącznie – jedna norma. Do tej liczby dolicza się po jednej normie na każdego członka rodziny spełniającego ustawowe warunki.

Istotna jest dodatkowa zasada dotycząca małżeństwa bez dzieci. Jeżeli żołnierz pozostaje w związku małżeńskim i nie posiada dzieci uwzględnianych na podstawie art. 26 ust. 3 ustawy, do przysługującej powierzchni dolicza się jeszcze jedną normę. Nie należy więc utożsamiać liczby osób w rodzinie z ostateczną liczbą norm bez sprawdzenia wszystkich przepisów dotyczących konkretnej sytuacji.

Jeżeli oboje małżonkowie są żołnierzami zawodowymi, przy ustalaniu powierzchni stosuje się szczególne zasady przewidziane w ustawie, tak aby uwzględnić korzystniejsze uprawnienie wynikające z ich stanowisk służbowych.

Inaczej należy patrzeć na miesięczne świadczenie mieszkaniowe. Jego wysokość jest obliczana na podstawie stawki podstawowej i współczynnika przypisanego do garnizonu. Sama liczba członków rodziny nie jest składnikiem tego wzoru. Rodzina ma natomiast istotne znaczenie przy określaniu należnej powierzchni lokalu oraz w określonych przypadkach przy obliczaniu odprawy mieszkaniowej.

Przy odprawie mieszkaniowej bierze się pod uwagę między innymi liczbę norm przysługujących na wybrany przez żołnierza dzień przypadający w okresie zawodowej służby wojskowej, zgodnie z regułami określonymi w art. 47 ustawy. Nie zawsze będzie więc decydował stan rodzinny dokładnie z dnia zwolnienia ze służby. Przepisy zawierają ponadto ograniczenia zapobiegające wielokrotnemu uwzględnianiu tej samej osoby przy odprawach różnych uprawnionych.

Rodzina, rozwód i wspólne zamieszkiwanie

Kto jest członkiem rodziny przy ustalaniu norm?

Art. 26 ust. 3 ustawy precyzyjnie określa osoby uwzględniane jako członkowie rodziny przy ustalaniu powierzchni kwatery albo lokalu. Są to:

• małżonek żołnierza,
• wspólnie zamieszkujące z żołnierzem dzieci własne,
• wspólnie zamieszkujące dzieci przysposobione,
• wspólnie zamieszkujące dzieci przyjęte na wychowanie na podstawie orzeczenia sądu rodzinnego,
• wspólnie zamieszkujące dzieci małżonka.

W przypadku dzieci obowiązuje dodatkowe ograniczenie: są one uwzględniane do czasu zawarcia małżeństwa, jednak nie dłużej niż do ukończenia 25. roku życia. Wyjątek dotyczy dziecka, które przed ukończeniem 25 lat stało się niezdolne do pracy oraz samodzielnej egzystencji i pozostaje niezamężne lub nieżonate.

Samo kontynuowanie nauki po ukończeniu 25 lat nie przedłuża tego uprawnienia. Jeżeli więc dziecko ma 26 lat i studiuje, ale nie zachodzi ustawowy wyjątek związany z niezdolnością do pracy oraz samodzielnej egzystencji, nie powinno być doliczane do norm mieszkaniowych rodzica.

Partner, rodzice i inni bliscy

Katalog z art. 26 ust. 3 ma charakter szczególny. Partner pozostający z żołnierzem w związku nieformalnym, rodzice, rodzeństwo czy inni krewni nie stają się na potrzeby tego przepisu członkami rodziny tylko dlatego, że mieszkają razem z żołnierzem lub pozostają na jego utrzymaniu.

Inne przepisy mogą nadawać członkom rodziny określone uprawnienia w odmiennych sytuacjach, dlatego nie należy przenosić automatycznie zasad dotyczących norm mieszkaniowych na wszystkie sprawy związane z lokalami wojskowymi. Przykładem jest sytuacja opisana szerzej w artykule dotyczącym mieszkania po śmierci żołnierza.

Co oznacza wspólne zamieszkiwanie dziecka?

W odniesieniu do dzieci ustawa wyraźnie wymaga wspólnego zamieszkiwania z żołnierzem. W praktyce należy więc ustalić rzeczywisty stan, a nie wyłącznie formalny adres. Zameldowanie może być ważnym dowodem, ale nie zawsze przesądza o miejscu faktycznego zamieszkania. Znaczenie mogą mieć także okoliczności takie jak stały pobyt dziecka, centrum jego spraw życiowych, sposób wykonywania pieczy po rozstaniu rodziców i dokumenty przedstawione AMW.

Jeżeli dziecko jest zameldowane u żołnierza, lecz od dłuższego czasu stale mieszka w innym miejscu, samo zameldowanie nie powinno być traktowane jako automatyczna podstawa do zwiększenia liczby norm. Z drugiej strony brak meldunku nie musi samodzielnie wykluczać wspólnego zamieszkiwania, jeżeli rzeczywisty stan można wykazać innymi wiarygodnymi dowodami.

Czy małżonek musi mieszkać wspólnie z żołnierzem?

W art. 26 ust. 3 wymóg wspólnego zamieszkiwania został wprost powiązany z wymienionymi tam dziećmi. Przy małżonku ustawodawca nie posługuje się takim samym sformułowaniem. Nie oznacza to jednak, że faktyczna sytuacja mieszkaniowa małżonków nigdy nie ma znaczenia. Przy ocenie prawa do konkretnej formy zakwaterowania trzeba uwzględnić również inne przepisy ustawy, w tym ograniczenia związane z posiadaniem przez żołnierza lub jego małżonka innych określonych uprawnień mieszkaniowych.

Co zmienia rozwód?

Po prawomocnym rozwodzie były małżonek przestaje być małżonkiem w rozumieniu przepisów o normach mieszkaniowych. Ustawa przewiduje jednocześnie szczególną procedurę dotyczącą zajmowanego lokalu. Jeżeli rozwiedzeni małżonkowie zajmują lokal pozostający w dyspozycji AMW, dalsze postępowanie zależy między innymi od tego, czy wychowują wspólne dzieci i kto sprawuje nad nimi pieczę.

Gdy rozwiedzeni małżonkowie mają dziecko, dyrektor oddziału regionalnego ustala na nowo uprawnienia żołnierza według stanu na dzień uprawomocnienia się wyroku rozwodowego. W określonych warunkach z byłym małżonkiem wychowującym dziecko może zostać zawarta umowa najmu na czas oznaczony, jeżeli nie posiada on tytułu prawnego do innego lokalu albo domu. Jeżeli rozwiedzeni małżonkowie nie mają dzieci, przepisy przewidują odrębne zasady dotyczące ponownego ustalenia prawa żołnierza i opuszczenia lokalu przez byłego małżonka.

Rozwód może mieć także znaczenie dla późniejszych rozliczeń i spraw własnościowych. Szersze problemy tego rodzaju zostały omówione osobno w materiale dotyczącym sprzedaży mieszkania wojskowego.

Dokumenty do AMW lub jednostki

Wniosek o przydział kwatery albo innego lokalu mieszkalnego składa się do dyrektora oddziału regionalnego Agencji Mienia Wojskowego właściwego dla garnizonu, w którym żołnierz pełni służbę. Obowiązujące przepisy przewidują urzędowy wzór wniosku. Dane dotyczące między innymi rodzaju służby, miejsca pełnienia służby, stanowiska służbowego oraz jednostki wojskowej podlegają potwierdzeniu przez dowódcę jednostki wojskowej.

We wniosku podaje się również dane żołnierza i członków rodziny potrzebne do ustalenia prawa do zakwaterowania. W zależności od okoliczności sprawy konieczne albo pomocne mogą być w szczególności:

• dokument potwierdzający zawarcie małżeństwa, jeżeli dane nie mogą zostać ustalone w inny sposób,
• dokumenty dotyczące urodzenia lub przysposobienia dziecka,
• orzeczenie sądu rodzinnego, gdy dziecko zostało przyjęte na wychowanie na podstawie takiego orzeczenia,
• dowody rzeczywistego wspólnego zamieszkiwania dziecka, jeżeli okoliczność ta jest sporna,
• prawomocny wyrok rozwodowy oraz dokumenty dotyczące sytuacji dziecka po rozwodzie,
• dokumenty potwierdzające niezdolność dziecka do pracy oraz samodzielnej egzystencji, jeżeli żołnierz powołuje się na wyjątek dotyczący dziecka po ukończeniu 25 lat,
• dokumenty dotyczące wcześniejszego korzystania z uprawnień mieszkaniowych, jeżeli mogą mieć wpływ na obecne prawo do zakwaterowania.

Nie w każdej sprawie potrzebny będzie identyczny zestaw załączników. Jeżeli organ dysponuje danymi urzędowymi albo konkretna okoliczność nie jest sporna, zakres wymaganych dokumentów może być mniejszy. Jeżeli natomiast faktyczne miejsce zamieszkania dziecka lub stan rodzinny budzi wątpliwości, samo oświadczenie może okazać się niewystarczające.

W przypadku odprawy mieszkaniowej procedura jest odrębna. Uprawniony składa wniosek do właściwego dyrektora oddziału regionalnego AMW i oświadczenie o stanie rodzinnym na dzień wybrany zgodnie z ustawą. Do wniosku dołącza się dokument właściwy dla podstawy powstania prawa do odprawy, na przykład dokument potwierdzający uprawnienia emerytalne lub rentowe albo dokumenty związane ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej. Ustawa przewiduje, że decyzja w sprawie odprawy powinna zostać wydana nie później niż w terminie 90 dni od dnia złożenia wniosku.

Spór o decyzję, najem lub rozliczenie

Przed wyborem sposobu działania trzeba ustalić, czego dokładnie dotyczy spór. Inny tryb będzie właściwy przy decyzji administracyjnej AMW dotyczącej uprawnienia żołnierza, a inny w sporze wynikającym z umowy najmu albo innych stosunków cywilnoprawnych.

Jeżeli dyrektor oddziału regionalnego AMW wydał decyzję administracyjną, należy przede wszystkim przeczytać zawarte w niej pouczenie. Prezes Agencji Mienia Wojskowego jest co do zasady organem wyższego stopnia w stosunku do dyrektorów oddziałów regionalnych w sprawach rozstrzyganych decyzją administracyjną. Zgodnie z Kodeksem postępowania administracyjnego termin na wniesienie odwołania wynosi co do zasady 14 dni od dnia doręczenia decyzji, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Odwołanie wnosi się za pośrednictwem organu, który wydał zaskarżoną decyzję.

W sprawie dotyczącej norm mieszkaniowych zarzuty mogą odnosić się na przykład do błędnego nieuwzględnienia małżonka, błędnej oceny wieku lub sytuacji dziecka, nieprawidłowego ustalenia wspólnego zamieszkiwania, zastosowania niewłaściwej liczby norm wynikającej ze stanowiska służbowego albo przyjęcia niewłaściwej daty przy obliczaniu odprawy.

Jeżeli spór ma charakter cywilny, w szczególności dotyczy umowy najmu, zapłaty lub rozliczeń niewynikających z decyzji administracyjnej, może podlegać rozpoznaniu przez sąd powszechny. Nie należy więc automatycznie składać odwołania administracyjnego w każdej sprawie związanej z lokalem AMW.

Szczególną kategorią są sprawy dotyczące opuszczenia lokalu i dalszego zajmowania go bez tytułu prawnego. Zasady i ryzyka związane z takim postępowaniem zostały szerzej opisane w artykule o eksmisji z lokalu AMW.

Przed wniesieniem środka zaskarżenia dobrze jest skompletować decyzję wraz z kopertą lub innym dowodem jej doręczenia, złożony wcześniej wniosek i załączniki, korespondencję z AMW, dokumenty dotyczące rodziny, dane służbowe oraz dowody potwierdzające faktyczne miejsce zamieszkania dziecka. Pozwala to jednocześnie ocenić, czy problem wynika z błędu organu, brakującego dowodu czy nieprawidłowego rozumienia przepisów.

FAQ

Czy partner lub partnerka żołnierza zwiększa liczbę norm mieszkaniowych?

Nie na podstawie samego pozostawania w związku nieformalnym. Art. 26 ustawy wymienia małżonka, a nie partnera życiowego. Wspólne mieszkanie lub prowadzenie gospodarstwa domowego nie zastępuje małżeństwa na potrzeby tej regulacji.

Czy małżonek musi być wspólnie zameldowany z żołnierzem?

Przepis o członkach rodziny nie uzależnia statusu małżonka od wspólnego zameldowania. Trzeba jednak sprawdzić również pozostałe warunki ustawowe dotyczące prawa do zakwaterowania, ponieważ sytuacja mieszkaniowa małżonka może mieć znaczenie na innej podstawie.

Czy studiujące dziecko po ukończeniu 25 lat nadal liczy się do norm?

Nie z samego powodu studiowania. Co do zasady granicą jest ukończenie 25 lat. Wyjątek dotyczy dziecka, które przed ukończeniem tego wieku stało się niezdolne do pracy oraz samodzielnej egzystencji i pozostaje niezamężne lub nieżonate.

Czy meldunek dziecka wystarczy do wykazania wspólnego zamieszkiwania?

Niekoniecznie. Meldunek jest istotnym dowodem, lecz w razie sporu AMW może oceniać faktyczne miejsce zamieszkania. Znaczenie mają rzeczywiste okoliczności życia dziecka, a nie tylko adres figurujący w ewidencji.

Czy były małżonek po rozwodzie nadal jest liczony do norm żołnierza?

Nie. Po uprawomocnieniu się rozwodu były małżonek nie jest już małżonkiem w rozumieniu art. 26 ust. 3. Ustawa zawiera jednak odrębne przepisy dotyczące dalszego korzystania z lokalu po rozwodzie.

Czy większa rodzina zwiększa miesięczne świadczenie mieszkaniowe?

Nie bezpośrednio. Świadczenie mieszkaniowe oblicza się na podstawie stawki podstawowej i współczynnika właściwego dla garnizonu. Liczba członków rodziny nie jest elementem tego wzoru.

Co zrobić, jeżeli AMW nie uwzględniło dziecka przy ustalaniu norm?

Należy sprawdzić uzasadnienie i pouczenie decyzji, a następnie ustalić, czy dziecko spełnia wszystkie warunki ustawowe, zwłaszcza dotyczące wieku, stanu cywilnego i wspólnego zamieszkiwania. Jeżeli decyzja jest błędna, można ją zaskarżyć w odpowiednim trybie. Termin na odwołanie od decyzji administracyjnej wynosi co do zasady 14 dni od jej doręczenia.

Czy trzeba zgłaszać AMW zmianę sytuacji rodzinnej?

Tak, jeżeli zmiana może mieć wpływ na prawo do zakwaterowania. Ustawa nakłada na żołnierza obowiązek niezwłocznego zawiadomienia właściwego dyrektora oddziału regionalnego o okolicznościach mających wpływ na uprawnienie. Dotyczyć to może na przykład rozwodu, zmiany sytuacji dziecka albo innych zdarzeń wpływających na sposób realizacji prawa do zakwaterowania.

Podsumowanie

Przy normach mieszkaniowych żołnierza nie wystarczy policzyć osób mieszkających pod jednym adresem. Trzeba najpierw ustalić liczbę norm wynikającą ze stanowiska służbowego, a następnie sprawdzić, które osoby spełniają ustawową definicję członka rodziny. Szczególną uwagę należy zwrócić na dzieci, ponieważ znaczenie mają jednocześnie pokrewieństwo lub odpowiednia podstawa prawna, wspólne zamieszkiwanie, wiek i stan cywilny.

Jeżeli sytuacja rodzinna się zmieniła albo AMW przyjęło inną liczbę norm, warto sprawdzić, według jakiego dnia i na potrzeby jakiego uprawnienia dokonano obliczenia. Inne reguły mogą mieć znaczenie przy przydziale lokalu, inne przy rozwodzie, a jeszcze inne przy odprawie mieszkaniowej. W przypadku decyzji administracyjnej trzeba również pilnować terminu wskazanego w pouczeniu.

Źródła

• ustawa z 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności art. 21, art. 24, art. 26, art. 41a, art. 45a, art. 47 i art. 48d,
• rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z 29 lipca 2016 r. w sprawie określenia liczby norm powierzchni użytkowej podstawowej przysługujących żołnierzom zawodowym,
• rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z 17 marca 2016 r. w sprawie przydziału kwater albo innych lokali mieszkalnych i zwalniania tych kwater i lokali, według obowiązującego tekstu jednolitego,
• ustawa z 10 lipca 2015 r. o Agencji Mienia Wojskowego, w szczególności przepisy dotyczące organów właściwych w sprawach rozstrzyganych decyzją administracyjną,
• ustawa z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, w szczególności przepisy o odwołaniu od decyzji.