Mieszkanie AMW po śmierci emerytowanego żołnierza – prawa wdowy

Najpierw ustal status zmarłego: żołnierz czy emeryt po zwolnieniu ze służby

Najważniejszym błędem w sprawach mieszkań AMW po śmierci męża jest traktowanie pojęć „żołnierz zawodowy” i „emeryt wojskowy” jako równoważnych. Nie są nimi. Żołnierz zawodowy pozostaje w zawodowej służbie wojskowej. Emeryt wojskowy może natomiast być osobą, która służbę zakończyła wiele lat wcześniej i posiada już zupełnie inny tytuł do zajmowanego lokalu.

Dlatego odpowiedzi na pytanie o prawa wdowy nie należy zaczynać od samej decyzji emerytalnej. Trzeba ustalić:

• czy w dniu śmierci mąż nadal pełnił zawodową służbę wojskową,
• jeżeli był już zwolniony ze służby – kiedy i na jakiej podstawie nastąpiło zwolnienie,
• czy śmierć pozostawała w związku ze służbą albo wynikała z urazu, choroby lub wypadku wskazanego w art. 23 ust. 3,
• czy w dniu zwolnienia zmarłemu przysługiwała odprawa mieszkaniowa i czy została wypłacona,
• na jakiej podstawie w chwili śmierci zajmował mieszkanie: decyzji o przydziale, umowy najmu, innego tytułu czy bez aktualnego tytułu.

Ogólne różnice pomiędzy kwaterą, innym lokalem mieszkalnym, najmem i odprawą opisuje również artykuł o kwaterunku żołnierza zawodowego.

Przy ustalaniu statusu zajmowanego lokalu osobno trzeba sprawdzić, czym różni się kwatera internatowa żołnierza od zwykłego lokalu mieszkalnego, bo od rodzaju zakwaterowania może zależeć dalsza analiza praw wdowy.

Kiedy rodzinie przysługują szczególne uprawnienia z art. 23?

Art. 23 ust. 3 pkt 1 ustawy dotyczy śmierci żołnierza zawodowego, a więc osoby, która w chwili śmierci nadal posiadała taki status. Przepis obejmuje żołnierza, który do dnia śmierci zajmował lokal mieszkalny albo nie otrzymał decyzji o przydziale lokalu, jeżeli do dnia śmierci nabył prawo do emerytury wojskowej albo jego śmierć pozostawała w związku ze służbą wojskową.

Nie można tego przepisu interpretować w ten sposób, że każda osoba pobierająca emeryturę wojskową pozostaje na potrzeby art. 23 „żołnierzem zawodowym”. Jeżeli mąż zakończył służbę, przeszedł na emeryturę, a następnie przez wiele lat mieszkał w lokalu AMW jako najemca, sam fakt posiadania emerytury nie uruchamia art. 23 ust. 3 pkt 1.

Ustawa przewiduje jednak także inne szczególne przypadki. Art. 23 ust. 3 obejmuje między innymi:

• śmierć wskazanych w ustawie innych żołnierzy, w tym żołnierza pełniącego dobrowolną zasadniczą służbę wojskową albo terytorialną służbę wojskową, jeżeli śmierć pozostaje w związku ze służbą,
• śmierć określonego żołnierza w ciągu 3 lat po zwolnieniu ze służby, jeżeli nastąpiła wskutek urazów doznanych w czasie służby, chorób powstałych w tym czasie albo wypadku pozostającego w związku z pełnieniem czynnej służby wojskowej, na warunkach określonych w art. 23 ust. 3 pkt 3,
• śmierć osoby uprawnionej do odprawy mieszkaniowej w dniu zwolnienia ze służby, jeżeli zmarła przed jej wypłatą.

Dopiero gdy zachodzi jeden z przypadków wymienionych w art. 23 ust. 3, wspólnie zamieszkujący ze zmarłym małżonek oraz pozostali członkowie rodziny wskazani w tym przepisie mogą korzystać z odpowiednich uprawnień z art. 23 ust. 4. Mogą one obejmować odprawę mieszkaniową, zajmowany lokal mieszkalny, lokal zamienny w przypadku kwatery albo – przy śmierci pozostającej w związku ze służbą i po spełnieniu dodatkowych przesłanek – lokal odpowiadający uprawnieniom żołnierza.

Jeżeli chodzi o wysokość i zasady świadczenia pieniężnego, pomocne jest również omówienie odprawy mieszkaniowej żołnierza. Inne świadczenia przysługujące bliskim po śmierci żołnierza są natomiast odrębnym zagadnieniem opisanym w artykule o prawach rodziny po śmierci żołnierza.

Śmierć emeryta będącego najemcą lokalu AMW – art. 29 ust. 3

Dla wielu wdów po emerytach wojskowych najważniejszy jest art. 29 ust. 3 ustawy. Dotyczy on śmierci osoby innej niż żołnierz zawodowy, która zajmowała lokal mieszkalny na podstawie umowy najmu.

Jeżeli taka osoba umrze, członkowie rodziny wymienieni w art. 26 ust. 3, którzy stale z nią zamieszkiwali do chwili śmierci, mają prawo zajmowania lokalu. Na ich wniosek dyrektor oddziału regionalnego AMW zawiera umowę najmu do końca okresu obowiązywania tytułu prawnego, który przysługiwał osobie zmarłej.

Art. 26 ust. 3 wskazuje w tym kontekście przede wszystkim małżonka oraz określone dzieci spełniające ustawowe warunki. Jest to inny krąg osób niż wymieniony w art. 23 ust. 3, dlatego przed złożeniem wniosku trzeba ustalić, na którym przepisie rzeczywiście opiera się sprawa.

Co oznacza stałe wspólne zamieszkiwanie?

Prawo wynikające z art. 29 ust. 3 nie opiera się wyłącznie na meldunku. Przepis wymaga, aby uprawniony członek rodziny stale zamieszkiwał ze zmarłym do chwili jego śmierci. W razie sporu AMW może więc badać rzeczywisty stan faktyczny.

Meldunek jest użytecznym dowodem, podobnie jak korespondencja kierowana na adres lokalu, dokumenty urzędowe, rachunki, potwierdzenia wspólnych opłat czy inne materiały wskazujące, że lokal był rzeczywistym centrum życia rodzinnego. Sam meldunek nie tworzy jednak prawa do mieszkania. Także samo regulowanie opłat po śmierci najemcy nie zastępuje umowy lub ustawowego tytułu do lokalu.

Jeżeli małżonkowie przez dłuższy czas faktycznie mieszkali oddzielnie, konieczne może być dokładniejsze wykazanie, czy ustawowy warunek stałego zamieszkiwania został spełniony.

Kiedy odprawa mieszkaniowa może przysługiwać rodzinie?

Odprawy mieszkaniowej nie należy traktować jako typowego świadczenia należnego każdej wdowie po emerycie wojskowym. Prawo rodziny musi wynikać z konkretnej podstawy ustawowej.

Jeżeli zmarły należał do jednej z kategorii z art. 23 ust. 3 pkt 1–3, trzeba zbadać zakres uprawnień przewidzianych w art. 23 ust. 4. Szczególna sytuacja występuje również wtedy, gdy osoba była uprawniona do odprawy mieszkaniowej w dniu zwolnienia ze służby, ale zmarła przed jej wypłatą. Art. 23 ust. 3 pkt 4 przewiduje w takim przypadku dla rodziny uprawnienie do odprawy, a nie automatyczne prawo wyboru zajmowanego lokalu lub lokalu zamiennego.

Dlatego sama decyzja o przyznaniu emerytury wojskowej nie wystarcza. Potrzebne mogą być dokumenty dotyczące zwolnienia ze służby, prawa do odprawy, wcześniejszej wypłaty świadczenia i związku śmierci ze służbą.

Wezwanie do opróżnienia lokalu – art. 29b i art. 45

Jeżeli po śmierci zmarłego AMW uznaje, że osoby pozostające w mieszkaniu nie posiadają prawa do dalszego zajmowania lokalu albo dotychczasowy tytuł wygasł, trzeba ustalić właściwy tryb postępowania.

Art. 29b stanowi, że osoby inne niż żołnierz zawodowy, które zamieszkują kwaterę albo inny lokal mieszkalny, są obowiązane do jego opróżnienia w terminie 30 dni od doręczenia wezwania właściwego dyrektora oddziału regionalnego. Jeżeli lokal nie zostanie opróżniony, dyrektor oddziału regionalnego kieruje do sądu powszechnego pozew o jego opróżnienie.

Nie należy więc utożsamiać wezwania do opróżnienia lokalu z wyrokiem eksmisyjnym ani z każdą decyzją administracyjną. Dokument trzeba przeczytać w całości, ustalić jego podstawę prawną oraz sprawdzić, czy AMW uwzględniła ewentualne prawo wynikające z art. 29 ust. 3 albo szczególne uprawnienia z art. 23.

Praktyczne problemy związane z opróżnianiem mieszkań z zasobu Agencji opisuje również artykuł o tym, kiedy Agencja Mienia Wojskowego może żądać opuszczenia lokalu.

Szczególna ochrona nie jest tytułem do mieszkania

Art. 45 ust. 3 przewiduje szczególny tryb między innymi wobec kobiety w ciąży, małoletniego, osoby niepełnosprawnej lub ubezwłasnowolnionej, osoby obłożnie chorej oraz emeryta lub rencisty. W przypadkach objętych tym przepisem nie wydaje się decyzji o opróżnieniu lokalu, lecz dyrektor oddziału regionalnego kieruje sprawę do sądu powszechnego, a ustawa przewiduje także udział gminy w sprawie dotyczącej najmu socjalnego lokalu.

Ochrona ta ma znaczenie proceduralne. Nie powoduje sama w sobie powstania prawa własności, najmu ani innego trwałego tytułu do lokalu AMW. Dlatego wdowa będąca emerytką może korzystać ze szczególnego trybu opróżnienia mieszkania, ale niezależnie od tego musi wykazać ewentualną materialną podstawę dalszego zajmowania lokalu.

Jakie dokumenty zebrać po śmierci emerytowanego żołnierza?

Najważniejsze jest odtworzenie statusu zmarłego oraz historii prawnej lokalu. W pierwszej kolejności warto zgromadzić:

• akt zgonu i dokument potwierdzający małżeństwo,
• decyzję o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej albo inne dokumenty pozwalające ustalić datę zakończenia służby,
• decyzję emerytalną lub dokumenty wojskowego organu emerytalnego,
• decyzję o przydziale kwatery lub lokalu, umowę najmu, aneksy i dokumenty dotyczące lokalu zamiennego,
• dokumenty dotyczące przyznania albo wypłaty odprawy mieszkaniowej, jeżeli sprawa może jej dotyczyć,
• dokumenty potwierdzające związek śmierci ze służbą, uraz, chorobę lub wypadek, jeżeli mogą mieć znaczenie dla art. 23 ust. 3,
• dokumenty wykazujące stałe wspólne zamieszkiwanie do dnia śmierci,
• potwierdzenia opłat i całą korespondencję z AMW.

Nie trzeba zakładać, że najstarsza decyzja o przydziale lokalu nadal określa aktualny stan prawny. Po zwolnieniu żołnierza ze służby mogła zostać zawarta umowa najmu, zmieniony lokal albo wydane inne rozstrzygnięcie. Dlatego dokumenty najlepiej ułożyć chronologicznie.

Jak zareagować na pismo AMW?

Najpierw trzeba ustalić, czym jest otrzymany dokument. Może to być wezwanie do przedstawienia dokumentów, wezwanie do opróżnienia lokalu, propozycja zawarcia umowy, odmowa uwzględnienia wniosku, decyzja administracyjna albo pismo poprzedzające wystąpienie do sądu. Każdy z tych dokumentów może wymagać innej reakcji.

W odpowiedzi warto wskazać:

• status zmarłego w chwili śmierci,
• datę jego zwolnienia ze służby, jeżeli był emerytem,
• dokładny tytuł, na podstawie którego zajmował lokal,
• kto stale mieszkał z nim do chwili śmierci,
• konkretną podstawę żądania, na przykład art. 29 ust. 3 albo – jeżeli rzeczywiście zachodzą jego przesłanki – art. 23 ust. 3 i 4,
• czego wnioskodawca oczekuje od AMW: zawarcia umowy najmu, potwierdzenia uprawnienia, wypłaty odprawy, udostępnienia dokumentów albo ponownej oceny żądania opróżnienia lokalu.

Nie warto automatycznie przyjmować, że każde pismo AMW podlega czternastodniowemu odwołaniu. Termin i środek prawny zależą od rodzaju rozstrzygnięcia. Przy decyzji trzeba sprawdzić jej pouczenie, przy wezwaniu z art. 29b znaczenie ma ustawowy termin 30 dni, a po otrzymaniu pisma z sądu trzeba stosować terminy wskazane przez sąd.

Najem proponowany przez AMW po śmierci zmarłego

Jeżeli Agencja proponuje wdowie zawarcie umowy najmu, trzeba sprawdzić podstawę propozycji, czas jej obowiązywania oraz to, czy odpowiada ona okresowi tytułu prawnego zmarłego. Szczególne znaczenie ma to w sprawach opartych na art. 29 ust. 3, ponieważ przepis wiąże nową umowę z okresem obowiązywania tytułu prawnego osoby zmarłej.

Jeżeli AMW proponuje jedynie krótką umowę, a dokumenty zmarłego wskazują na inny okres, warto przed podpisaniem wyjaśnić rozbieżność. Podobny problem opisuje artykuł o rocznym najmie po żołnierzu.

FAQ

Czy żona dziedziczy mieszkanie AMW po mężu?

Co do zasady nie chodzi o dziedziczenie lokalu AMW. Prawo wdowy może wynikać z ustawy albo z umowy, a nie z samego dziedziczenia. Trzeba ustalić status zmarłego i jego tytuł do lokalu.

Czy emerytura wojskowa zmarłego wystarcza do zastosowania art. 23?

Nie. Art. 23 ust. 3 pkt 1 odnosi się do żołnierza zawodowego, który w chwili śmierci nadal miał taki status i spełniał dodatkowe przesłanki ustawowe. Zwykły emeryt wojskowy po wcześniejszym zwolnieniu ze służby nie jest z tego tylko powodu objęty tym przepisem.

Co jeżeli zmarły emeryt miał umowę najmu z AMW?

Wtedy trzeba przede wszystkim sprawdzić art. 29 ust. 3. Członkowie rodziny określeni w art. 26 ust. 3, stale zamieszkujący ze zmarłym do chwili jego śmierci, mają prawo zajmowania lokalu, a dyrektor oddziału regionalnego na ich wniosek zawiera umowę najmu do końca okresu obowiązywania tytułu prawnego zmarłego.

Czy meldunek wystarczy do przejęcia najmu?

Nie. Meldunek jest jednym z dowodów, ale art. 29 ust. 3 wymaga stałego zamieszkiwania ze zmarłym do chwili śmierci. W razie sporu trzeba wykazać faktyczne wspólne zamieszkiwanie.

Czy wdowie po emerycie może przysługiwać odprawa mieszkaniowa?

Może się tak zdarzyć, ale nie z samego faktu, że mąż pobierał emeryturę. Trzeba wykazać jedną z konkretnych podstaw z art. 23 ust. 3. Szczególnym przypadkiem jest śmierć osoby, która była uprawniona do odprawy w dniu zwolnienia ze służby, ale zmarła przed jej wypłatą.

Czy status emerytki chroni wdowę przed opróżnieniem lokalu?

Art. 45 przewiduje dla emerytów i innych wymienionych w nim osób szczególny tryb opróżnienia lokalu. Jest to jednak ochrona proceduralna, a nie samodzielny tytuł do dalszego zajmowania mieszkania. Równolegle trzeba ustalić, czy wdowie przysługuje prawo wynikające na przykład z art. 29 ust. 3.

Podstawy prawne i źródła

• Ustawa z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności art. 23, art. 26 ust. 3, art. 29 ust. 3, art. 29b, art. 45 i art. 47: ELI – tekst jednolity ustawy.