- Żołnierz zawodowy może wybrać realizację prawa do zakwaterowania przez kwaterę lub lokal mieszkalny, miejsce w internacie albo kwaterze internatowej bądź świadczenie mieszkaniowe.
- Miejsce w internacie lub kwaterze internatowej jest dla uprawnionego żołnierza zawodowego co do zasady nieodpłatne.
- Internat jest zasadniczo formą zakwaterowania samego żołnierza, a nie mieszkaniem przeznaczonym do stałego wspólnego zamieszkiwania całej rodziny.
- Odmowa przydzielenia miejsca żołnierzowi zawodowemu następuje w drodze decyzji administracyjnej, dlatego można skorzystać ze środków przewidzianych w postępowaniu administracyjnym.
- Po utracie prawa do zakwaterowania dalsze zajmowanie miejsca może prowadzić do obowiązku jego opróżnienia oraz naliczenia odszkodowania.
Prawo żołnierza do kwatery, lokalu albo internatu
Podstawowym aktem regulującym te kwestie jest ustawa z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z jej art. 21 żołnierzowi zawodowemu, od dnia wyznaczenia na pierwsze stanowisko służbowe do dnia zwolnienia z czynnej służby wojskowej, przysługuje prawo do zakwaterowania na czas pełnienia służby.
Prawo to może być realizowane w jednej z trzech form:
- przydziału kwatery albo innego lokalu mieszkalnego,
- przydziału miejsca w internacie albo kwaterze internatowej,
- wypłaty świadczenia mieszkaniowego.
Żołnierz zawodowy co do zasady wybiera jedną z tych form na swój wniosek. Nie należy więc utożsamiać kwatery internatowej z lokalem mieszkalnym przydzielanym żołnierzowi i jego rodzinie. Są to odrębne sposoby realizacji prawa do zakwaterowania, z innymi zasadami korzystania.
Miejsce w internacie albo kwaterze internatowej przysługuje żołnierzowi zawodowemu bez członków rodziny. Prawo jest związane przede wszystkim z pełnieniem służby w określonej miejscowości i istnieje tak długo, jak długo spełnione są ustawowe przesłanki.
Nie każda osoba pełniąca służbę wojskową korzysta przy tym z identycznych zasad. Szczególne znaczenie ma status żołnierza oraz to, czy chodzi o zawodową służbę wojskową, zakwaterowanie zbiorowe związane ze szkoleniem, ćwiczeniami lub inną formą służby. Przepisy dotyczące prawa wyboru jednej z form zakwaterowania odnoszą się przede wszystkim do żołnierzy zawodowych.
Miejsce w internacie albo kwaterze internatowej nie przysługuje w szczególności wtedy, gdy żołnierz lub jego małżonek zamieszkuje w lokalu mieszkalnym w miejscowości pełnienia służby albo miejscowości pobliskiej, a także w innych przypadkach określonych w ustawie. Znaczenie może mieć również wcześniejsze skorzystanie z określonych uprawnień mieszkaniowych.
Jeżeli żołnierz otrzymuje już świadczenie mieszkaniowe, nie może równocześnie traktować internatu jako drugiej, niezależnej formy bezpłatnego zakwaterowania, chyba że szczególny przepis pozwala na odpłatne skorzystanie z miejsca.
Żołnierz zawodowy pełni służbę w garnizonie oddalonym od rodzinnego domu i nie posiada w miejscowości pełnienia służby ani miejscowości pobliskiej lokalu wyłączającego jego uprawnienie. Zamiast świadczenia mieszkaniowego składa wniosek o miejsce w internacie. Jeżeli spełnia ustawowe warunki, internat może być wybraną przez niego formą realizacji prawa do zakwaterowania.
Rodzina, rozwód i wspólne zamieszkiwanie
Jednym z częstszych nieporozumień jest traktowanie kwatery internatowej jak zwykłego mieszkania rodzinnego. Ustawa wskazuje jednak, że miejsce w internacie albo kwaterze internatowej przysługuje zasadniczo bez członków rodziny. Oznacza to, że uprawnienie żołnierza nie daje automatycznie małżonkowi i dzieciom prawa do stałego zamieszkiwania z nim w internacie.
Przepisy przewidują jednak rozwiązania szczególne. Jeżeli nie ma możliwości przydzielenia kwatery albo innego lokalu mieszkalnego żołnierzowi zawodowemu samotnie wychowującemu małoletnie dziecko albo samotnie sprawującemu opiekę nad dzieckiem niezdolnym do samodzielnej egzystencji, może mu przysługiwać miejsce w kwaterze internatowej wraz z dzieckiem. Pobyt samego żołnierza pozostaje wówczas nieodpłatny, natomiast za powierzchnię zajmowaną przez dziecko pobierana jest opłata w pełnej wysokości.
Ustawa pozwala również na krótkotrwałe pobyty członków rodziny na określonych zasadach. Nie należy jednak utożsamiać takiej możliwości odwiedzin z nabyciem samodzielnego prawa do kwatery.
Sytuacja małżonka jest znacznie szersza, gdy żołnierz zajmuje nie internat, lecz lokal mieszkalny. Wtedy znaczenie mogą mieć przepisy dotyczące powierzchni przysługującej rodzinie, rozwodu, rozkwaterowania byłych małżonków oraz dalszego korzystania z lokalu. Szczegółowo problem ten omawia materiał dotyczący sprzedaży mieszkania wojskowego, obejmujący również konsekwencje rozwodu i rozliczeń mieszkaniowych.
Po rozwodzie nie można więc automatycznie przenosić zasad odnoszących się do lokalu mieszkalnego na miejsce w internacie. Trzeba najpierw ustalić, jaki dokładnie tytuł do zakwaterowania posiada żołnierz i jaki obiekt zajmuje.
AMW odmówiła kwatery albo żąda jej opuszczenia?
Znaczenie może mieć treść wniosku, sytuacja mieszkaniowa małżonków, forma dotychczasowego zakwaterowania oraz podstawa wskazana przez Agencję. Prawnik może przeanalizować decyzję lub wezwanie i ocenić dostępne środki prawne.
Prześlij decyzję lub wezwanie do analizy ›Opłaty za internat i kwaterę internatową
Zgodnie z art. 53 ustawy zajmowanie miejsca w internacie albo kwaterze internatowej przez uprawnionego żołnierza zawodowego jest nieodpłatne. Koszty takiego zakwaterowania są pokrywane z dotacji budżetowej.
Nie oznacza to jednak, że każde korzystanie z internatu przez żołnierza albo jego rodzinę jest zawsze darmowe.
Opłata może pojawić się między innymi wtedy, gdy:
- żołnierz na swój wniosek otrzyma miejsce o powierzchni przekraczającej maksymalną powierzchnię wynikającą z przysługującej mu normy – za powierzchnię ponad normę płaci w pełnej wysokości,
- z internatu korzysta osoba, której ustawa pozwala na zakwaterowanie dopiero po zaspokojeniu potrzeb żołnierzy zawodowych i przewiduje dla niej odpłatność,
- z powierzchni korzysta członek rodziny w przypadkach, w których przepisy przewidują odpłatny pobyt,
- żołnierz utracił prawo do zakwaterowania, ale mimo obowiązku nie opróżnił miejsca.
Sposób ustalania odpłatności określa rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 7 maja 2024 r. w sprawie zakwaterowania w internatach i kwaterach internatowych oraz odpłatności za to zakwaterowanie. Opłaty są związane z kosztami utrzymania powierzchni użytkowej danego miejsca, dlatego nie należy zakładać jednej ogólnopolskiej stawki obowiązującej w każdym internacie.
W przypadkach odpłatnego zakwaterowania przepisy regulują także moment rozpoczęcia naliczania opłaty i termin zapłaty. Zasadnicze znaczenie mają protokolarne przyjęcie i zdanie miejsca. Jeżeli pobyt podlega odpłatności, opłata jest co do zasady pobierana za okres faktycznego zajmowania miejsca zgodnie z zasadami określonymi w rozporządzeniu.
Oficerowi przysługuje określona norma powierzchni w internacie, ale na jego wniosek AMW przydziela mu większą kwaterę internatową. Sam fakt, że jest żołnierzem zawodowym, nie powoduje bezpłatności całej dodatkowej powierzchni. Za część przekraczającą maksymalną normę może zostać naliczona opłata w pełnej wysokości.
Jakie dokumenty złożyć do AMW?
Sprawy dotyczące internatów i kwater internatowych prowadzi właściwy oddział regionalny Agencji Mienia Wojskowego. Dla żołnierza zawodowego właściwość wiąże się z garnizonem, w którym pełni on służbę.
Zakwaterowanie następuje po ustaleniu, że żołnierz spełnia warunki ustawowe. W praktyce podstawowe znaczenie mają dokumenty pozwalające potwierdzić jego status służbowy oraz sytuację mieszkaniową.
- jaki jest Twój aktualny status służbowy i miejsce pełnienia służby,
- czy chcesz realizować prawo do zakwaterowania przez internat, lokal mieszkalny czy świadczenie mieszkaniowe,
- czy Ty lub małżonek posiadacie lokal albo korzystaliście wcześniej z uprawnień mieszkaniowych mających wpływ na prawo do zakwaterowania,
- czy w związku ze zmianą stanowiska, garnizonu, sytuacji rodzinnej lub mieszkaniowej powstał obowiązek poinformowania AMW,
- czy posiadasz dokumenty potwierdzające okoliczności wskazane we wniosku.
Samo przydzielenie miejsca żołnierzowi zawodowemu ma obecnie formę czynności materialno-technicznej. Jest to ważne proceduralnie: pozytywne skierowanie do internatu nie musi mieć formy klasycznej decyzji administracyjnej.
Inaczej wygląda sytuacja w przypadku odmowy.
Odmowa przydzielenia miejsca i spór z AMW
Jeżeli dyrektor właściwego oddziału regionalnego AMW odmawia żołnierzowi zawodowemu przydzielenia miejsca w internacie albo kwaterze internatowej, odmowa następuje w drodze decyzji administracyjnej. Dzięki temu żołnierz nie jest ograniczony do nieformalnej korespondencji z Agencją.
Decyzja powinna wskazywać podstawę prawną i faktyczną odmowy oraz zawierać pouczenie o środku zaskarżenia. Ponieważ dyrektor oddziału regionalnego AMW wydaje decyzję jako organ pierwszej instancji, organem wyższego stopnia jest Prezes Agencji Mienia Wojskowego. Co do zasady odwołanie od decyzji administracyjnej wnosi się w terminie 14 dni od jej doręczenia, za pośrednictwem organu, który ją wydał.
Przed wniesieniem odwołania należy przede wszystkim ustalić, dlaczego AMW uznała, że miejsce nie przysługuje. Spór może dotyczyć na przykład:
- miejsca zamieszkania żołnierza albo jego małżonka,
- posiadania innego lokalu w miejscowości pełnienia służby lub miejscowości pobliskiej,
- wcześniejszego wykorzystania uprawnienia mieszkaniowego,
- jednoczesnego korzystania z innej formy zakwaterowania,
- statusu służbowego żołnierza,
- okoliczności wskazujących na utratę prawa do zakwaterowania.
W odwołaniu warto odnieść się konkretnie do ustaleń decyzji i dołączyć dokumenty podważające przyjęty przez AMW stan faktyczny. Samo stwierdzenie, że żołnierz potrzebuje zakwaterowania, może być niewystarczające, jeżeli podstawą odmowy jest ustawowa przesłanka wyłączająca uprawnienie.
AMW odmawia żołnierzowi miejsca w internacie, wskazując, że jego małżonka zamieszkuje w lokalu w miejscowości pobliskiej. Żołnierz twierdzi natomiast, że małżonkowie pozostają faktycznie w rozłączeniu, a wskazany lokal nie zaspokaja jego potrzeb mieszkaniowych. W takiej sprawie nie wystarczy ogólne zakwestionowanie odmowy – trzeba przeanalizować ustawową przesłankę, stan prawny lokalu, faktyczne miejsce zamieszkania oraz dokumenty, na których AMW oparła decyzję.
Jeżeli natomiast problem dotyczy utraty prawa do zajmowanego już lokalu lub kwatery oraz działań zmierzających do jej opróżnienia, pomocny może być osobny materiał dotyczący eksmisji z lokalu AMW.
Utrata prawa do internatu i obowiązek opróżnienia miejsca
Prawo do korzystania z internatu nie jest bezterminowym prawem podobnym do własności mieszkania. Jest związane ze służbą oraz spełnianiem przesłanek ustawowych. Utrata prawa do zakwaterowania może więc skutkować obowiązkiem opróżnienia miejsca w internacie albo kwaterze internatowej.
Ustawa przewiduje m.in. obowiązek opróżnienia miejsca, gdy żołnierz utracił prawo do zakwaterowania, zaczął otrzymywać świadczenie mieszkaniowe albo został zwolniony z zawodowej służby wojskowej. Dokładny moment powstania obowiązku zależy od podstawy utraty prawa, a w niektórych sytuacjach także od wypłaty odprawy mieszkaniowej.
Jeżeli żołnierz nie opróżni miejsca dobrowolnie, dyrektor oddziału regionalnego może wezwać go do jego opróżnienia. Dalsze pozostawanie w internacie może powodować obowiązek zapłaty odszkodowania. Po doręczeniu ustawowego wezwania odszkodowanie może wynosić 150% właściwej opłaty za zajmowanie miejsca wraz z należnymi opłatami pośrednimi.
Nie powinno się więc ignorować pisma dotyczącego utraty prawa lub opróżnienia miejsca tylko dlatego, że pierwotnie zakwaterowanie żołnierza było nieodpłatne. Bezpłatność wynikająca z art. 53 ustawy nie chroni przed finansowymi konsekwencjami bezumownego zajmowania miejsca po ustaniu uprawnienia.
Odrębne zasady obowiązują również po śmierci żołnierza, zwłaszcza jeżeli sprawa dotyczy lokalu mieszkalnego zajmowanego przez rodzinę. Zagadnienie to zostało szerzej omówione w poradniku dotyczącym mieszkania po śmierci żołnierza.
Najczęstsze pytania o kwaterę internatową żołnierza
Czy żołnierz zawodowy płaci za internat?
Jeżeli korzysta z miejsca w internacie albo kwaterze internatowej jako z przysługującej mu formy realizacji prawa do zakwaterowania, jego pobyt jest co do zasady nieodpłatny. Opłaty mogą jednak pojawić się m.in. za powierzchnię ponad przysługującą normę, za pobyt określonych członków rodziny albo w innych szczególnych przypadkach przewidzianych ustawą.
Czy żona albo mąż żołnierza może stale mieszkać z nim w internacie?
Zasadą jest przydzielanie miejsca żołnierzowi bez członków rodziny. Internatu nie należy traktować jak lokalu rodzinnego przydzielonego na podstawie norm przysługujących żołnierzowi i jego rodzinie. Przepisy dopuszczają określone wyjątki i krótkotrwałe pobyty członków rodziny, ale nie tworzą przez to ogólnego prawa małżonka do stałego zamieszkiwania w internacie.
Czy żołnierz może wybrać internat zamiast świadczenia mieszkaniowego?
Żołnierz zawodowy co do zasady wybiera jedną z przewidzianych ustawą form realizacji prawa do zakwaterowania. Jeżeli spełnia warunki dotyczące internatu, może wnioskować o tę formę zamiast świadczenia mieszkaniowego. Nie oznacza to jednak prawa do równoczesnego bezpłatnego korzystania z obu form.
Co zrobić, gdy AMW odmawia internatu?
W przypadku żołnierza zawodowego odmowa przydzielenia miejsca w internacie albo kwaterze internatowej powinna nastąpić w drodze decyzji administracyjnej. Należy sprawdzić uzasadnienie i pouczenie. Od decyzji dyrektora oddziału regionalnego można co do zasady wnieść odwołanie do Prezesa AMW za pośrednictwem dyrektora, który wydał decyzję, w terminie 14 dni od jej doręczenia.
Czy po zwolnieniu ze służby można dalej mieszkać w internacie?
Zwolnienie z zawodowej służby wojskowej prowadzi do ustania podstawy korzystania z zakwaterowania na zasadach przewidzianych dla czynnego żołnierza zawodowego. Ustawa określa terminy opróżnienia miejsca, a w niektórych przypadkach wiąże je z wypłatą odprawy mieszkaniowej. Dalsze zajmowanie miejsca po utracie prawa może prowadzić do wezwania do opróżnienia oraz obowiązku zapłaty odszkodowania.
Czy internat i kwatera internatowa podlegają takim samym zasadom jak zwykły najem mieszkania?
Nie. Podstawą korzystania przez żołnierza zawodowego jest szczególny reżim ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP. Przydzielenie miejsca żołnierzowi następuje jako czynność materialno-techniczna, a odmowa w drodze decyzji administracyjnej. Dlatego przed zastosowaniem przepisów dotyczących zwykłego najmu trzeba najpierw ustalić charakter prawny konkretnego zakwaterowania.
Twoja sytuacja wymaga indywidualnej oceny?
Opisz sprawę i najważniejsze okoliczności. Prawnik może ocenić problem na podstawie konkretnego stanu faktycznego i wskazać możliwe dalsze działania.
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 2 godzin
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Źródła
- Ustawa z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności art. 21, art. 41 oraz art. 51–53c.
- Ustawa z dnia 10 lipca 2015 r. o Agencji Mienia Wojskowego, w szczególności przepisy określające właściwość Prezesa Agencji i dyrektorów oddziałów regionalnych oraz tryb wydawania decyzji administracyjnych.
- Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 7 maja 2024 r. w sprawie zakwaterowania w internatach i kwaterach internatowych oraz odpłatności za to zakwaterowanie, Dz.U. z 2024 r. poz. 896.
- Kodeks postępowania administracyjnego – przepisy dotyczące odwołania od decyzji administracyjnej.