Wysługa emerytalna żołnierza – jakie okresy można doliczyć

Jaki problem emerytalny rozwiązuje ten artykuł

Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych definiuje wysługę emerytalną jako okresy służby wojskowej w Wojsku Polskim i okresy z nią równorzędne, łącznie z okresami wskazanymi w art. 14 i 16. Nie oznacza to jednak, że każdy były żołnierz może do emerytury wojskowej dopisać wszystkie lata pracy cywilnej.

Przed obliczeniem wysługi trzeba ustalić przede wszystkim:

• czy żołnierz pozostawał w służbie przed 2 stycznia 1999 r.,
• czy został przyjęty do służby po raz pierwszy między 2 stycznia 1999 r. a 30 września 2003 r.,
• czy podlega zasadom obowiązującym dla osób powołanych po raz pierwszy po 31 grudnia 2012 r.,
• czy wcześniej pełnił służbę zaliczaną przy ustalaniu prawa do emerytury policyjnej,
• czy skorzystał albo może skorzystać z prawa wyboru sposobu obliczenia emerytury.

Sytuacja	Zasada dotycząca cywilnych okresów
Służba przed 2 stycznia 1999 r. – art. 15	Określone okresy składkowe i nieskładkowe sprzed służby mogą zwiększać emeryturę. Na warunkach z art. 14 można również doliczać określone okresy po zwolnieniu ze służby.
Pierwsze przyjęcie do służby po 1 stycznia 1999 r. – art. 15a	Cywilne okresy nie zwiększają emerytury na zasadach art. 15. Dla osób przyjętych przed 1 października 2003 r. istnieje jednak możliwość wyboru szczególnego wariantu z art. 15aa, jeżeli spełnione są jego warunki.
Emerytura według art. 18e	Wysokość zależy przede wszystkim od okresów służby. Cywilne ubezpieczenie może budować odrębne uprawnienia w ZUS, zamiast zwiększać wojskową emeryturę.

Od 1 stycznia 2025 r. dodatkowe znaczenie ma art. 18i ustawy. Żołnierz powołany po raz pierwszy przed 1 stycznia 2013 r. do zawodowej służby wojskowej, służby kandydackiej albo innej służby uwzględnianej przy ustalaniu prawa do emerytury policyjnej może wybrać ustalenie emerytury według zasad rozdziału 1a, czyli systemu opartego na 25 latach służby. Oświadczenie o takim wyborze składa się najpóźniej w dniu złożenia wniosku o ustalenie prawa do emerytury. Wybór może mieć wpływ również na sposób potraktowania okresów cywilnych, dlatego nie powinien być dokonywany wyłącznie na podstawie liczby lat służby.

Znaczenie mogą mieć także przerwy oraz wcześniejsze okresy służby w innych formacjach. Jeżeli zawodowa służba nie była ciągła, szczegółowo problem omawia artykuł emerytura po przerwie. Przy łączeniu różnych rodzajów służby pomocny jest natomiast materiał emerytura po Policji i TSW.

Wysługa, podstawa wymiaru i limity

Okresy sprzed zawodowej służby wojskowej

Najszerszą możliwość uwzględnienia cywilnego stażu zachowują żołnierze, którzy pozostawali w służbie przed 2 stycznia 1999 r. Jeżeli spełniają warunki do emerytury z art. 12, do wysługi uwzględnianej przy obliczaniu świadczenia według art. 15 zalicza się posiadane przed powołaniem do zawodowej służby wojskowej okresy składkowe i nieskładkowe w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Przy obliczeniu procentowej wysokości emerytury art. 15 przewiduje:

• 40% podstawy wymiaru za 15 lat służby wojskowej,
• 2,6% podstawy za każdy dalszy rok służby,
• 2,6% za każdy z pierwszych trzech lat okresów składkowych poprzedzających służbę,
• 1,3% za każdy dalszy rok takich okresów składkowych,
• 0,7% za każdy rok okresów nieskładkowych poprzedzających służbę.

Inaczej wygląda sytuacja żołnierza objętego art. 15a. Sam fakt wcześniejszej pracy cywilnej nie powoduje wtedy zwiększenia emerytury wojskowej według powyższych stawek. Wyjątek może wynikać z art. 15aa. Żołnierz przyjęty do służby po raz pierwszy po 1 stycznia 1999 r., ale przed 1 października 2003 r., który w dniu zwolnienia ma co najmniej 25 lat służby i okresów równorzędnych, może przy wyborze tego wariantu uzyskać zwiększenie o 1,3% podstawy za każdy rok wskazanych w ustawie okresów składkowych poprzedzających służbę.

Wybór między art. 15a a art. 15aa należy zgłosić wojskowemu organowi emerytalnemu najpóźniej w dniu składania wniosku o ustalenie prawa do zaopatrzenia. Brak wyboru oznacza ustalenie emerytury na zasadach art. 15a.

Praca po zwolnieniu ze służby

Emerytowi, którego świadczenie jest obliczone według art. 15, można na wniosek doliczyć do wysługi określone okresy przypadające po zwolnieniu ze służby. Chodzi o zatrudnienie przed 1 stycznia 1999 r. w wymiarze co najmniej połowy pełnego wymiaru oraz – po 31 grudnia 1998 r. – o okresy opłacania składek emerytalnych i rentowych albo ustawowo wskazane okresy ich nieopłacania po przekroczeniu rocznej podstawy wymiaru składek.

Doliczenie na podstawie art. 14 jest możliwe, gdy emerytura wynosi mniej niż 75% podstawy wymiaru i jednocześnie emeryt ukończył 55 lat w przypadku mężczyzny albo 50 lat w przypadku kobiety, względnie stał się inwalidą. Każdy rok doliczonego okresu zwiększa emeryturę o 1,3% podstawy wymiaru. Uwzględnia się pełne miesiące.

W wariancie z art. 15aa okresy opłacania składek po zwolnieniu ze służby także mogą zostać doliczone, jeżeli emeryt spełnia warunek dotyczący co najmniej 25 lat służby i okresów równorzędnych oraz jego emerytura pozostaje poniżej limitu 75%. Ustawa nie wprowadza w tym przypadku warunku ukończenia 55 lat przez mężczyznę albo 50 lat przez kobietę.

Jeżeli emeryt nadal podlega ubezpieczeniom, wniosek o ponowne ustalenie emerytury z tytułu tych okresów składa się nie wcześniej niż po zakończeniu kwartału kalendarzowego. Wyjątek dotyczy sytuacji, w której ubezpieczenie ustało w trakcie kwartału.

Czynna służba wojskowa po przejściu na emeryturę

Odrębne zasady dotyczą czynnej służby wojskowej pełnionej już przez emeryta. Art. 15c pozwala doliczyć na wniosek okres czynnej służby wojskowej, z wyłączeniem zawodowej służby wojskowej oraz terytorialnej służby wojskowej pełnionej dyspozycyjnie. Emerytura zwiększa się wtedy o 2,6% podstawy za każdy rok, a krótszy okres jest przeliczany proporcjonalnie za każdy dzień. Doliczenie jest możliwe, jeżeli świadczenie wynosi mniej niż 75% podstawy.

Dla emerytury obliczanej według art. 18e analogiczny mechanizm zawiera art. 18g, z tym że stawka wynosi 3% podstawy wymiaru za każdy rok takiej służby. Wniosek o ponowne ustalenie wysokości świadczenia składa się po zakończeniu służby.

Nie należy mylić tych przypadków z ponownym powołaniem emeryta do zawodowej służby wojskowej. Wtedy emerytura podlega zawieszeniu, a po zakończeniu kolejnej zawodowej służby zastosowanie mogą mieć przepisy o ponownym ustaleniu jej wysokości i podstawy. Szerzej opisuje to materiał emerytura po powrocie do służby.

Przy ustalaniu wyniku trzeba ponadto pamiętać o podstawie wymiaru. W typowym systemie z art. 15, 15a i 15aa punktem wyjścia jest uposażenie należne w ostatnim miesiącu zawodowej służby wojskowej, z wyjątkami określonymi w ustawie. Natomiast w systemie art. 18e podstawę ustala się według średniego uposażenia z kolejnych 10 lat kalendarzowych wybranych przez żołnierza. Jeżeli okres nie zostanie wskazany, zasadniczo przyjmowane jest 10 kolejnych lat poprzedzających rok zwolnienia ze służby.

W obu systemach działa limit: emerytura, bez ustawowo wyłączonych dodatków, zasiłków i innych świadczeń, nie może przekroczyć 75% podstawy jej wymiaru. Jeżeli świadczenie osiągnęło już ten pułap, kolejny okres nie zawsze spowoduje podwyższenie wypłacanej emerytury.

Zbieg świadczeń i praca po służbie

Doliczenie cywilnego okresu do wojskowej wysługi i nabycie prawa do odrębnej emerytury z ZUS to dwa różne mechanizmy. To rozróżnienie ma duże znaczenie zwłaszcza dla osób, które po służbie przez wiele lat pracowały i odprowadzały składki.

Co do zasady, jeżeli osoba ma prawo do emerytury wojskowej oraz innego świadczenia emerytalnego, zastosowanie może mieć zasada wypłaty jednego świadczenia – wyższego lub wybranego. Ustawa o emeryturach i rentach z FUS przewiduje jednak wyjątek dotyczący między innymi emerytur wojskowych obliczonych według art. 15a albo art. 18e. W tych przypadkach okresy cywilnego ubezpieczenia mogą służyć nabyciu odrębnej emerytury z FUS, jeżeli ubezpieczony spełnia warunki wymagane w systemie powszechnym.

Inaczej oceniany jest zbieg świadczeń w przypadku emerytury obliczanej według art. 15. Sąd Najwyższy w uchwale siedmiu sędziów z 15 grudnia 2021 r., sygn. III UZP 7/21, przyjął, że żołnierz pozostający w zawodowej służbie przed 2 stycznia 1999 r., który pobiera emeryturę wojskową wynoszącą 75% podstawy i ma jednocześnie prawo do emerytury z FUS z tytułu nieuwzględnionych w świadczeniu wojskowym okresów składkowych, otrzymuje jedno świadczenie – wyższe albo przez siebie wybrane.

Przed wyborem art. 15aa również trzeba sprawdzić skutki dla okresów cywilnych i zbiegu świadczeń. Art. 95 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wymienia jako wyjątki wojskowe emerytury obliczone według art. 15a i art. 18e, ale nie wymienia art. 15aa. W praktyce porównanie wariantów powinno więc obejmować nie tylko procent emerytury wojskowej, lecz także skutki wykorzystania okresów składkowych w systemie zaopatrzeniowym.

Sama praca po przejściu na wojskową emeryturę może ponadto wpływać na bieżącą wypłatę świadczenia. Jeżeli emeryt osiąga przychód z działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, zastosowanie mają zasady zmniejszania świadczenia odwołujące się do przepisów FUS. Maksymalne zmniejszenie emerytury wojskowej wynosi 25%, a przy przychodzie przekraczającym 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia wskazanego w ustawie zmniejszenie wynosi 25% świadczenia. Reguł tych nie stosuje się między innymi do osoby, której emerytura wynosi 75% podstawy bez podwyższenia z tytułu inwalidztwa pozostającego w związku ze służbą.

O podjęciu działalności objętej tymi zasadami, wysokości przychodu i jego zmianach trzeba zawiadamiać wojskowy organ emerytalny. Do końca pierwszego kwartału roku należy również przekazać informację o łącznym przychodzie osiągniętym w poprzednim roku kalendarzowym. Uposażenia i inne należności otrzymywane z tytułu pełnienia niezawodowej służby wojskowej nie są wliczane do przychodu, o którym mowa w art. 40 ustawy zaopatrzeniowej.

Dokumenty do wojskowego organu emerytalnego

Wniosek o doliczenie okresów składa się do właściwego dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego. Właściwość ustala się według miejsca zamieszkania zainteresowanego. W przypadku osoby przebywającej na stałe za granicą właściwy jest dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w Warszawie.

Wniosek może zostać złożony na piśmie w postaci papierowej lub elektronicznej albo ustnie do protokołu. Samo stwierdzenie, że określony okres nie znalazł się w decyzji, może jednak nie wystarczyć. Trzeba wskazać okres, którego dotyczy żądanie, i przedstawić dowody umożliwiające jego zakwalifikowanie.

Rozporządzenie dotyczące postępowania emerytalnego przewiduje szczegółowe sposoby dokumentowania różnych rodzajów służby. Przykładowo przy terytorialnej służbie wojskowej pełnionej rotacyjnie wykorzystuje się wyciąg z rozkazu dziennego oraz zaświadczenie dowódcy wskazujące łączną liczbę dni. W przypadku aktywnej rezerwy znaczenie ma zaświadczenie dowódcy o liczbie dni służby oraz odpowiedni dokument dotyczący zwolnienia ze służby.

Okresy składkowe i nieskładkowe dokumentuje się według zasad właściwych dla systemu FUS. Jeżeli informacji o okresie po 31 grudnia 1998 r. nie ma na indywidualnym koncie ubezpieczonego, znaczenie może mieć zaświadczenie płatnika składek wskazujące okresy, za które składki zostały opłacone lub nie zostały opłacone z przyczyn określonych w przepisach.

Jeżeli dokumentów nie da się uzyskać, przepisy proceduralne dopuszczają w określonych sytuacjach także inne dowody, w tym zeznania świadków. Nie oznacza to jednak, że zeznanie świadka automatycznie zastąpi każdy wymagany dokument służbowy. Wojskowy organ emerytalny ocenia cały materiał i w razie rozbieżności powinien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające.

Odwołanie od decyzji WBE i przykłady wyliczeń

Wojskowy organ emerytalny ustala prawo do zaopatrzenia i wysokość świadczenia w formie decyzji. Postępowanie wszczynane na wniosek powinno być zakończone nie później niż w ciągu 60 dni od jego zgłoszenia. Jeżeli organ nie wyda decyzji w tym terminie, ustawa przewiduje możliwość wniesienia odwołania również z powodu niewydania decyzji.

Jeżeli WBE wyda decyzję, ale pominie okres służby albo okres składkowy lub błędnie zastosuje właściwy procent, odwołanie wnosi się według zasad Kodeksu postępowania cywilnego. Termin wynosi miesiąc od dnia doręczenia decyzji. Odwołanie składa się do organu, który wydał decyzję, a sprawę rozpoznaje właściwy sąd ubezpieczeń społecznych – w sprawach emerytalnych co do zasady sąd okręgowy.

W odwołaniu dobrze jest wskazać konkretnie, jaki okres został pominięty, dlaczego powinien zostać zaliczony, jakiego przepisu dotyczy zarzut i jakie dokumenty potwierdzają stanowisko emeryta. Jeżeli natomiast dopiero po uprawomocnieniu się decyzji pojawią się nowe dowody albo zostaną ujawnione istotne okoliczności, art. 32 ustawy przewiduje możliwość uchylenia lub zmiany decyzji na wniosek zainteresowanego w ustawowo określonych przypadkach.

FAQ

Czy studia przed zawodową służbą wojskową można doliczyć do emerytury?

Mogą mieć znaczenie tylko w takim systemie obliczenia emerytury, który pozwala uwzględnić okresy nieskładkowe sprzed służby, przede wszystkim przy emeryturze z art. 15. Trzeba przy tym sprawdzić, czy konkretny okres nauki jest okresem nieskładkowym w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W systemie art. 15a lub art. 18e same studia przed służbą zasadniczo nie zwiększają procentowej wysokości emerytury wojskowej.

Czy działalność gospodarcza po służbie może zwiększyć emeryturę wojskową?

Może, jeżeli emeryt podlega przepisom pozwalającym doliczyć okresy opłacania składek po zwolnieniu ze służby, np. art. 14 albo – po spełnieniu właściwych warunków – art. 15aa. Nie wystarcza samo zarejestrowanie działalności. Znaczenie ma okres opłacania składek emerytalnych i rentowych lub okres traktowany przez ustawę na równi z ich opłacaniem.

Czy terytorialną służbę wojskową pełnioną po przejściu na emeryturę można doliczyć?

Przepisy art. 15c i 18g pozwalają doliczać okres czynnej służby wojskowej, ale wyłączają terytorialną służbę wojskową pełnioną dyspozycyjnie. TSW pełniona rotacyjnie może więc mieć znaczenie, jeżeli spełnione są pozostałe warunki, w szczególności emerytura nie osiągnęła jeszcze 75% podstawy wymiaru. Okres trzeba udokumentować liczbą rzeczywiście odbytych dni służby.

Czy można doliczyć okres, jeżeli emerytura wynosi już 75% podstawy?

Co do zasady doliczenia omawiane w art. 14, 15c, 15aa i 18g nie pozwalają zwiększać świadczenia ponad ustawowy limit 75% podstawy wymiaru. Nie należy więc zakładać, że samo udowodnienie kolejnego okresu zawsze podniesie wypłacaną kwotę.

Czy brak świadectwa pracy albo starego zaświadczenia przekreśla możliwość doliczenia okresu?

Niekoniecznie. W pierwszej kolejności warto ustalić, jakie dane posiada ZUS, dawny płatnik składek, archiwum lub właściwa jednostka wojskowa. Przepisy postępowania dopuszczają w określonych przypadkach inne środki dowodowe, w tym zeznania świadków. Ich przydatność zależy jednak od rodzaju okresu, który ma zostać udowodniony.

Co sprawdzić przed wyborem art. 15a, 15aa albo nowych zasad z art. 18i?

Nie wystarczy porównać procentu wojskowej emerytury. Trzeba zestawić daty i długość służby, okresy składkowe przed i po służbie, podstawę wymiaru, możliwość osiągnięcia limitu 75%, ewentualne prawo do emerytury z FUS oraz skutki wyboru dla zbiegu świadczeń. Oświadczenia o wyborze są składane w ustawowo określonych terminach, dlatego analizę najlepiej przeprowadzić przed złożeniem wniosku emerytalnego.

Źródła

• Ustawa z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 305, z uwzględnieniem zmian z 2026 r. – w szczególności art. 3, 12–18i, 31–32c oraz 39a–40b.
• Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 lutego 2012 r. w sprawie trybu postępowania i właściwości organów w sprawach zaopatrzenia emerytalnego żołnierzy zawodowych oraz uprawnionych członków ich rodzin, tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. z 2025 r. poz. 1821.
• Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w szczególności art. 95, 104 i 117.
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 477⁸ i art. 477⁹.
• Uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 2021 r., sygn. III UZP 7/21.