.jpeg)
- Choroba autoimmunologiczna nie ma jednej, automatycznej kategorii wojskowej; liczy się konkretne rozpoznanie i jego skutki dla zdrowia i sprawności.
- Wykaz chorób może prowadzić przy kwalifikacji do orzeczenia kategorii A, B, D albo E, zależnie od jednostki chorobowej, jej nasilenia, rokowania i następstw.
- Na kwalifikację trzeba przedstawić posiadaną dokumentację medyczną, w tym wyniki badań specjalistycznych wykonanych w ciągu 12 miesięcy przed stawieniem się przed komisją.
- Od orzeczenia powiatowej komisji lekarskiej przysługuje odwołanie do wojewódzkiej komisji lekarskiej w terminie 14 dni od doręczenia orzeczenia.
- Kategoria B oznacza czasową niezdolność, gdy stan zdrowia rokuje odzyskanie zdolności do służby w okresie do 24 miesięcy od badania.
Jak komisja ocenia chorobę autoimmunologiczną
Podczas kwalifikacji wojskowej zdolność do służby określa powiatowa komisja lekarska, a w razie odwołania sprawę rozpoznaje wojewódzka komisja lekarska. Obowiązujący wykaz chorób i ułomności zalicza osoby stawiające się do kwalifikacji wojskowej do grupy I. To właśnie kolumna dotycząca tej grupy ma znaczenie przy odczytywaniu kategorii przewidzianej dla danego schorzenia.
Przepisy nie tworzą jednej pozycji pod nazwą „choroby autoimmunologiczne”. Takie choroby mogą dotyczyć tarczycy, stawów, tkanki łącznej, jelit, skóry, układu nerwowego lub innych narządów. Komisja powinna więc ustalić, jakie rozpoznanie i następstwa zdrowotne rzeczywiście występują, a następnie zastosować właściwą pozycję wykazu. Jeżeli konkretna choroba nie została w wykazie wymieniona wprost, rozporządzenie nakazuje kwalifikować ją zgodnie z wiedzą medyczną według pozycji najbardziej zbliżonej.
W praktycznej ocenie znaczenie mają przede wszystkim:
- potwierdzone rozpoznanie i aktualne wyniki badań,
- aktywność choroby, okresy zaostrzeń i remisji,
- stopień upośledzenia funkcji narządu lub sprawności ruchowej,
- częstość hospitalizacji i konieczność stałego leczenia,
- rokowanie oraz możliwość poprawy stanu zdrowia,
- powikłania choroby i działania niepożądane leczenia, jeżeli wpływają na sprawność.
Dobrym przykładem jest autoimmunologiczna choroba tarczycy. Samo rozpoznanie Hashimoto nie przesądza jeszcze o kategorii. Jeżeli jego następstwem jest niedoczynność tarczycy, wykaz rozróżnia niedoczynność wyrównaną i niewyrównaną. Dla grupy I wyrównana niedoczynność tarczycy została oznaczona kategorią A, natomiast niewyrównana – D/E. Po zmianie obowiązującej od 19 lipca 2025 r. za kryterium wyrównania przyjmuje się udokumentowane prawidłowe stężenie TSH oznaczone po co najmniej 6 miesiącach leczenia ustaloną dawką terapeutyczną lewotyroksyny.
Osoba z Hashimoto przyjmuje od wielu miesięcy stałą dawkę lewotyroksyny, ma prawidłowe TSH i nie ma objawów ograniczających sprawność. W takiej sytuacji samo rozpoznanie Hashimoto nie uzasadnia automatycznie kategorii D. Jeżeli stan odpowiada pozycji dotyczącej wyrównanej niedoczynności tarczycy, wykaz dla grupy I wskazuje kategorię A. Inaczej może wyglądać ocena przy niewyrównanej niedoczynności albo dodatkowych powikłaniach.
Jakie dokumenty medyczne przygotować
Ustawa o obronie Ojczyzny zobowiązuje osobę stawiającą się do kwalifikacji wojskowej do przedstawienia komisji posiadanej dokumentacji medycznej, w tym wyników badań specjalistycznych przeprowadzonych w okresie 12 miesięcy przed dniem stawienia się do kwalifikacji. Nie oznacza to, że starsza dokumentacja jest bez znaczenia. Przy chorobie przewlekłej może ona pokazywać czas trwania choroby, nawroty, hospitalizacje, odpowiedź na leczenie i rozwój powikłań.
Przy chorobie autoimmunologicznej szczególnie przydatne są:
- aktualna informacja od lekarza specjalisty potwierdzająca rozpoznanie i obecny stan choroby,
- karty informacyjne leczenia szpitalnego i dokumentacja z poradni specjalistycznej,
- aktualne badania laboratoryjne, obrazowe i czynnościowe właściwe dla danego schorzenia,
- informacja o stosowanych lekach, dawkach i czasie leczenia,
- dokumentacja zaostrzeń, nawrotów, powikłań narządowych i przebytych zabiegów,
- opis ograniczeń funkcjonalnych, jeżeli choroba wpływa na wysiłek, ruchomość, wydolność lub wykonywanie zwykłych czynności.
Dokumenty powinny pozwalać komisji ocenić nie tylko nazwę choroby, lecz także jej aktualny stopień zaawansowania. Szczegółowo omawiamy to w poradniku: dokumentacja medyczna na kwalifikację.
Nie wiesz, jak Twoja choroba może wpłynąć na kategorię?
Jeżeli masz rozpoznaną chorobę autoimmunologiczną i dokumentację leczenia, prawnik może przeanalizować właściwe przepisy orzecznicze, wskazać znaczenie dokumentów i pomóc ustalić dalsze kroki proceduralne.
Przeanalizuj swoją sytuację przed kwalifikacją ›- sprawdź, czy masz aktualne zaświadczenie od specjalisty z rozpoznaniem i opisem obecnego stanu,
- zbierz wyniki badań z ostatnich 12 miesięcy oraz ważniejsze starsze wyniki pokazujące przebieg choroby,
- przygotuj listę leków i informacji o zmianach terapii,
- dołącz dokumenty dotyczące hospitalizacji, zaostrzeń i powikłań,
- jeżeli choroba ogranicza sprawność, zadbaj o dokumentację, która konkretnie opisuje te ograniczenia.
Jeżeli przedstawione materiały nie wystarczą do określenia zdolności, w ramach kwalifikacji mogą zostać zlecone badania specjalistyczne, a w razie potrzeby także obserwacja szpitalna. Dlatego brak jednego dokumentu nie zawsze kończy sprawę, ale kompletna i aktualna dokumentacja zmniejsza ryzyko, że komisja będzie oceniać stan zdrowia na podstawie niepełnego obrazu.
Możliwe kategorie i ograniczenia
W kwalifikacji wojskowej orzeka się jedną z czterech kategorii zdolności. Sama informacja, że choroba ma podłoże autoimmunologiczne, nie pozwala przewidzieć kategorii bez odniesienia do konkretnej pozycji wykazu i aktualnego stanu zdrowia.
| Kategoria | Znaczenie |
|---|---|
| A | Zdolność do służby wojskowej w zakresie objętym kwalifikacją. Nie oznacza automatycznie zdolności do zawodowej służby wojskowej ani do stanowisk wymagających szczególnych predyspozycji zdrowotnych. |
| B | Czasowa niezdolność do służby wojskowej, gdy przemijające upośledzenie stanu zdrowia albo ostry lub przewlekły stan chorobowy rokuje odzyskanie zdolności w okresie do 24 miesięcy od badania. |
| D | Niezdolność do służby wojskowej w czasie pokoju, z wyjątkiem niektórych stanowisk przeznaczonych dla terytorialnej służby wojskowej. |
| E | Trwała i całkowita niezdolność do służby wojskowej w czasie pokoju oraz w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. |
Niektóre choroby autoimmunologiczne lub ich następstwa są w wykazie wskazane bardzo konkretnie. Przykładowo układowe choroby tkanki łącznej mają dla grupy I oznaczenie E/D. Przy przewlekłych chorobach stawów rozstrzygające jest natomiast między innymi upośledzenie sprawności ruchowej: wykaz przewiduje kategorię D przy upośledzeniu sprawności i E przy znacznym upośledzeniu, a objaśnienia wskazują, że do tych pozycji zalicza się między innymi reumatoidalne zapalenie stawów.
Dwie osoby z tym samym rozpoznaniem reumatoidalnego zapalenia stawów mogą mieć różny obraz funkcjonalny. Jeżeli u jednej choroba powoduje udokumentowane upośledzenie sprawności ruchowej, a u drugiej znaczne ograniczenie ruchomości i funkcji stawów, wykaz przewiduje różne kategorie odpowiadające stopniowi upośledzenia. Sama nazwa RZS nie zastępuje więc oceny jego rzeczywistych następstw.
Trzeba też odróżnić kategorię nadaną podczas kwalifikacji wojskowej od późniejszej oceny przy ubieganiu się o zawodową służbę wojskową albo o służbę na stanowisku wymagającym szczególnych predyspozycji. W tych sytuacjach badanie może odbywać się według odrębnego zakresu i przed wojskową komisją lekarską.
Odwołanie i ponowne badanie
Orzeczenie powiatowej komisji lekarskiej doręcza się osobie stawiającej się do kwalifikacji wraz z uzasadnieniem. Jeżeli nie zgadzasz się z ustaloną kategorią, możesz wnieść odwołanie do wojewódzkiej komisji lekarskiej. Termin wynosi 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia.
Przy chorobie autoimmunologicznej odwołanie powinno koncentrować się na tym, co w ocenie zdrowia zostało pominięte albo ocenione nieprawidłowo. Znaczenie mogą mieć na przykład nowe wyniki badań, aktualna opinia reumatologa, endokrynologa lub innego specjalisty, dokumentacja zaostrzeń, opis skutków leczenia albo dowody na rzeczywisty stopień ograniczenia sprawności. Nie wystarczy samo stwierdzenie, że kategoria jest zbyt niska lub zbyt wysoka.
Trzeba przy tym odróżnić odwołanie od orzeczenia powiatowej komisji wydanego podczas kwalifikacji od trybu dotyczącego wojskowych komisji lekarskich. Jeżeli Twoja sprawa dotyczy już tego drugiego trybu, zobacz poradnik o zaskarżeniu orzeczenia wojskowej komisji.
Szczególna możliwość ponownej oceny przez powiatową komisję dotyczy ostatecznego orzeczenia o czasowej niezdolności, czyli sytuacji odpowiadającej kategorii B. Jeżeli stan zdrowia uległ istotnej zmianie, takie orzeczenie może zostać zmienione z urzędu albo na pisemny wniosek osoby zainteresowanej lub szefa wojskowego centrum rekrutacji. Wniosek osoby składa się za pośrednictwem szefa WCR i dołącza do niego zaświadczenie lekarskie opisujące zmiany w stanie zdrowia od ostatniego orzeczenia.
Osób z ostateczną kategorią A, D albo E nie kieruje się do powiatowej komisji w tym szczególnym trybie przewidzianym dla czasowej niezdolności. Możliwość późniejszej zmiany kategorii może jednak zależeć od aktualnego statusu osoby, celu ponownego badania i przepisów właściwych dla danej sytuacji. Zasady te omawia osobno poradnik o ponownym ustaleniu kategorii wojskowej.
FAQ
Czy dodatnie przeciwciała, np. anty-TPO albo ANA, automatycznie oznaczają kategorię D lub E?
Nie. Wynik immunologiczny jest elementem diagnostyki, ale sam w sobie nie tworzy odrębnej kategorii wojskowej. Komisja ocenia rozpoznaną chorobę, jej aktualny stan i następstwa funkcjonalne, a następnie odnosi je do właściwej pozycji wykazu.
Czy leczenie immunosupresyjne lub biologiczne przesądza o niezdolności do służby?
Nie ma ogólnej zasady, według której samo przyjmowanie takiego leczenia automatycznie oznacza konkretną kategorię. Znaczenie ma choroba, z powodu której leczenie jest stosowane, jej aktywność, skuteczność terapii, działania niepożądane i wpływ całego stanu zdrowia na zdolność do służby.
Czy przy przewlekłej chorobie autoimmunologicznej można otrzymać kategorię B?
Tak, ale tylko wtedy, gdy aktualny stan odpowiada czasowej niezdolności i istnieje rokowanie odzyskania zdolności do służby w okresie do 24 miesięcy. Sam fakt, że choroba jest przewlekła, nie przesądza jeszcze o kategorii B; trzeba uwzględnić właściwą pozycję wykazu i rokowanie.
Czy komisja może skierować mnie na dodatkowe badania?
Tak. W ramach kwalifikacji, stosownie do potrzeb i decyzji przewodniczącego komisji, mogą zostać przeprowadzone badania specjalistyczne, a także obserwacja szpitalna. Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy przedstawiona dokumentacja nie pozwala jednoznacznie ustalić aktualnego stanu zdrowia.
Czy kategoria A z kwalifikacji oznacza zdolność do zawodowej służby wojskowej?
Nie. Kwalifikacja wojskowa i ocena zdolności do zawodowej służby wojskowej to odrębne etapy. Przy ubieganiu się o służbę zawodową osoba może podlegać odrębnemu orzecznictwu wojskowo-lekarskiemu, a wymagania mogą być bardziej szczegółowe.
Twoja sytuacja wymaga indywidualnej oceny?
Opisz sprawę i najważniejsze okoliczności. Prawnik może ocenić problem na podstawie konkretnego stanu faktycznego i wskazać możliwe dalsze działania.
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 2 godzin
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Źródła
- Ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny, tekst jednolity: Dz.U. z 2025 r. poz. 825 z późniejszymi zmianami, w szczególności przepisy dotyczące kategorii zdolności, badań w kwalifikacji wojskowej oraz odwołania od orzeczenia powiatowej komisji lekarskiej.
- Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 marca 2024 r. w sprawie orzekania o zdolności do służby wojskowej i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach, Dz.U. z 2024 r. poz. 466, z uwzględnieniem zmiany wprowadzonej rozporządzeniem z dnia 1 lipca 2025 r., Dz.U. z 2025 r. poz. 887.
- Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 27 lutego 2023 r. w sprawie kwalifikacji wojskowej, tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. z 2025 r. poz. 624.