Zmiana kategorii wojskowej po chorobie

Czy można zmienić kategorię A po chorobie?

Tak. Jeżeli po wydaniu ostatecznego orzeczenia stan zdrowia osoby z kategorią A pogorszył się, ustawa przewiduje możliwość ponownej oceny zdolności do czynnej służby wojskowej. Po zmianach obowiązujących od 2025 r. nie odbywa się to jednak przez ponowne skierowanie do powiatowej komisji lekarskiej. Art. 64 ust. 7 ustawy o obronie Ojczyzny stanowi, że do powiatowej komisji lekarskiej nie kieruje się osób, którym wydano ostateczne orzeczenie ustalające kategorię A, D lub E.

Właściwą podstawą dla osoby o uregulowanym stosunku do służby wojskowej, której stan zdrowia później się pogorszył, jest art. 87 ust. 2a. Zgodnie z tym przepisem osobę kieruje się na jej wniosek do wojskowej komisji lekarskiej w celu zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej, jeżeli pogorszenie stanu zdrowia zostało poświadczone dokumentacją medyczną. Oznacza to, że dokumentacja nie jest jedynie pomocnym dodatkiem do wniosku, lecz służy wykazaniu ustawowej przesłanki uruchamiającej ten tryb.

W przypadku choroby nowotworowej jamy nosowej komisja nie ocenia samej nazwy choroby w oderwaniu od obecnego stanu zdrowia. Istotne będzie to, czy leczenie pozostawiło trwałe następstwa: ograniczoną drożność nosa, problemy z oddychaniem przy wysiłku, przewlekłe stany zapalne, konieczność stałych kontroli onkologicznych albo przeciwwskazania do intensywnego wysiłku, marszu, przebywania w pyle lub niskiej temperaturze.

Ustawa o obronie Ojczyzny przewiduje kategorie A, B, D i E. Kategoria A oznacza zdolność do służby wojskowej, kategoria B czasową niezdolność z rokowaniem odzyskania zdolności w okresie do 24 miesięcy, kategoria D niezdolność do służby w czasie pokoju z wyjątkiem niektórych stanowisk służbowych przeznaczonych dla terytorialnej służby wojskowej, a kategoria E trwałą i całkowitą niezdolność do służby w czasie pokoju oraz w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. Zasady stosowania czasowej kategorii zdrowia wyjaśnia poradnik kategoria B w kwalifikacji wojskowej.

Jakie dokumenty medyczne są potrzebne?

Najważniejsze są aktualne dokumenty specjalistyczne pokazujące zarówno rozpoznanie, jak i obecne następstwa choroby. W trybie z art. 87 ust. 2a dokumentacja ma poświadczać pogorszenie stanu zdrowia, dlatego powinna pozwalać porównać stan obecny z sytuacją istniejącą w czasie poprzedniego orzeczenia.

Przydatne są w szczególności wypisy ze szpitala, opisy zabiegów, wyniki badań obrazowych i laboratoryjnych, historia leczenia, aktualne opinie lekarzy specjalistów, informacje o przyjmowanych lekach oraz dokumenty opisujące ograniczenia funkcjonalne. Warto sprawdzić, jak przygotować dokumentację medyczną i co powinno zawierać zaświadczenie lekarskie do WCR.

Jeżeli pogorszenie zdrowia wynika z choroby układu odpornościowego, przydatny będzie również materiał choroby autoimmunologiczne a kwalifikacja wojskowa — poradnik, który pokazuje znaczenie rozpoznania, leczenia, wyników badań i ograniczeń funkcjonalnych.

Wymóg przedstawienia podczas kwalifikacji wojskowej posiadanej dokumentacji medycznej, w tym wyników badań specjalistycznych z ostatnich 12 miesięcy, dotyczy postępowania kwalifikacyjnego. Przy wniosku opartym na art. 87 ust. 2a najważniejsze jest natomiast to, aby dokumentacja rzeczywiście potwierdzała pogorszenie zdrowia. Im aktualniejsze i bardziej konkretne są wyniki oraz opinie specjalistów, tym łatwiej wykazać zmianę, która nastąpiła po poprzednim orzeczeniu.

Po chorobie nowotworowej warto zgromadzić dokumentację z leczenia onkologicznego i operacyjnego, aktualną opinię laryngologa, ewentualną opinię onkologa oraz badania pokazujące rzeczywistą wydolność oddechową. Jeżeli problemem jest duszność przy wysiłku, samo stwierdzenie „mam trudności z oddychaniem” będzie słabe dowodowo. Lepiej przedstawić wyniki badań i opinię lekarza, która opisuje, przy jakim obciążeniu pojawiają się objawy oraz jakie czynności są niewskazane.

Jak złożyć wniosek o zmianę kategorii po pogorszeniu zdrowia?

Jeżeli chodzi o osobę o uregulowanym stosunku do służby wojskowej i pogorszenie stanu zdrowia po wcześniejszym orzeczeniu, wniosek powinien prowadzić do skierowania do wojskowej komisji lekarskiej na podstawie art. 87 ust. 2a. Sprawę można zainicjować w właściwym WCR, przedstawiając żądanie skierowania do WKL wraz z dokumentacją poświadczającą pogorszenie zdrowia.

W piśmie warto wskazać datę poprzedniego orzeczenia, posiadaną kategorię, rodzaj schorzenia, moment pogorszenia stanu zdrowia, obecne objawy oraz ich wpływ na możliwość wykonywania czynności związanych ze służbą. Do pisma należy dołączyć uporządkowane chronologicznie wyniki badań, wypisy i opinie specjalistów. WCR nie rozstrzyga medycznie, czy kategoria ma zostać zmieniona. Orzeczenie wydaje właściwa wojskowa komisja lekarska.

Jeżeli rezerwista otrzymał już powołanie na ćwiczenia mimo kategorii A, nie powinien ograniczać się do samego wniosku o zmianę kategorii. Trzeba odnieść się również do konkretnego wezwania, wskazać numer sprawy, termin stawiennictwa i przedstawić dokumentację medyczną. Przydatne jest także omówienie, co zrobić przy powołaniu mimo choroby po kwalifikacji wojskowej.

Co ocenia wojskowa komisja lekarska?

Wojskowa komisja lekarska ocenia fizyczną i psychiczną zdolność do odpowiedniego rodzaju służby wojskowej na podstawie badania, dokumentacji oraz wyników badań specjalistycznych. Jeżeli jest to potrzebne, możliwe są dodatkowe badania, konsultacje, badanie psychologiczne lub obserwacja szpitalna.

W sprawach po chorobie nowotworowej znaczenie ma realny wpływ choroby i jej leczenia na funkcjonowanie. Trzeba więc wykazać, czy dana osoba może biegać, maszerować, nosić wyposażenie, wykonywać zadania przy zwiększonym wysiłku, przebywać w pyle lub zimnie oraz funkcjonować w warunkach polowych. Sama karta informacyjna ze szpitala sprzed kilku lat może potwierdzać przebytą chorobę, ale nie musi wystarczyć do oceny obecnej zdolności do służby.

Jeżeli ograniczenia dotyczą zdrowia psychicznego, znaczenie może mieć również aktualna dokumentacja psychiatryczna lub psychologiczna. W takim przypadku pomocne jest omówienie, jak oceniana jest dokumentacja psychiatryczna w sprawach wojskowych.

Jeżeli zmiana kategorii ma związek z planowanym rozpoczęciem dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej, odrębnym elementem rekrutacji mogą być badania psychologiczne przed DZSW; nie należy utożsamiać ich z samym orzeczeniem komisji lekarskiej.

Kategoria B a ponowne badanie w ramach kwalifikacji wojskowej

Inaczej wygląda sytuacja osoby z kategorią B. Art. 64 ust. 4 ustawy przewiduje możliwość zmiany ostatecznego orzeczenia ustalającego czasową niezdolność do służby, jeżeli stan zdrowia osoby uległ istotnej zmianie. W takim przypadku postępowanie pozostaje związane z powiatową komisją lekarską, a wniosek składa się za pośrednictwem szefa WCR. Do wniosku dołącza się zaświadczenie lekarskie stwierdzające zmianę stanu zdrowia od dnia ostatniego orzeczenia.

To właśnie rozróżnienie jest szczególnie ważne po nowelizacji z 2025 r. Kategoria B nadal może funkcjonować w ścieżce kwalifikacyjnej, natomiast art. 64 ust. 7 wyłącza kierowanie do powiatowej komisji lekarskiej osób, którym wydano ostateczne orzeczenie ustalające kategorię A, D lub E. Nie należy więc przenosić procedury właściwej dla kategorii B na rezerwistę z ostateczną kategorią A.

Co przy poprawie stanu zdrowia po kategorii D lub E?

Art. 87 ust. 2a odnosi się wprost do pogorszenia stanu zdrowia. Nie należy więc używać tego przepisu jako uniwersalnej podstawy do zmiany kategorii w razie poprawy zdrowia.

W przypadku osoby z kategorią D, która chce ubiegać się o powołanie do służby wojskowej i uważa, że jej stan zdrowia się poprawił, ustawa przewiduje odrębną ścieżkę rekrutacyjną. Zgodnie z art. 81 ust. 2 pkt 4 postępowanie rekrutacyjne obejmuje skierowanie do WKL osoby ubiegającej się o powołanie, wobec której wydano ostateczne orzeczenie ustalające kategorię D, w celu zmiany tej kategorii, jeżeli w ocenie tej osoby nastąpiła poprawa stanu zdrowia.

Nie można automatycznie przenosić tej zasady na kategorię E. W szczególności art. 87 ust. 2 wyłącza skierowanie do WKL w celu określenia zdolności do zawodowej służby wojskowej osoby, wobec której wydano ostateczne orzeczenie o trwałej i całkowitej niezdolności do czynnej służby wojskowej w czasie pokoju oraz w razie mobilizacji i wojny. Przy kategorii E trzeba więc ustalić konkretny cel wniosku, rodzaj planowanej służby i podstawę prawną, zamiast powoływać się automatycznie na art. 87 ust. 2a.

Odwołanie od orzeczenia komisji

Odwołanie od orzeczenia WKL

Jeżeli wojskowa komisja lekarska wyda niekorzystne orzeczenie w postępowaniu prowadzonym po skierowaniu na podstawie art. 87 ust. 2a, nie odwołuje się od niego do wojewódzkiej komisji lekarskiej. Zgodnie z art. 84 ust. 8 ustawy o obronie Ojczyzny odwołanie przysługuje do wojskowej komisji lekarskiej będącej organem wyższego stopnia. Termin wynosi 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia.

Orzeczenie WKL jest decyzją i powinno zostać doręczone wraz z uzasadnieniem. Po jego otrzymaniu trzeba sprawdzić pouczenie, termin oraz wskazany organ odwoławczy. W odwołaniu warto odnieść zarzuty do konkretnych ustaleń komisji: pominiętych dokumentów, błędnej oceny ograniczeń, nieuwzględnienia wyników badań albo potrzeby dodatkowej konsultacji. Szczegółowe zasady przedstawia poradnik dotyczący odwołania od orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej.

Odwołanie w kwalifikacji wojskowej

Inny tryb obowiązuje, gdy orzeczenie wydaje powiatowa komisja lekarska w ramach kwalifikacji wojskowej. Od takiego orzeczenia przysługuje odwołanie do wojewódzkiej komisji lekarskiej w terminie 14 dni od doręczenia. Ten mechanizm ma znaczenie między innymi przy bieżącej kwalifikacji i kategorii B oraz wtedy, gdy osoba odwołuje się od kategorii ustalonej właśnie w toku kwalifikacji.

Nie należy więc posługiwać się zbiorczym określeniem „odwołanie do komisji wojewódzkiej” w każdej sprawie dotyczącej kategorii wojskowej. Organ odwoławczy zależy od tego, czy pierwsze orzeczenie wydała komisja kwalifikacyjna, czy wojskowa komisja lekarska.

Czego unikać przy zmianie kategorii?

Najpoważniejszym błędem proceduralnym jest kierowanie osoby z ostateczną kategorią A, D lub E na standardową ścieżkę ponownej oceny przez powiatową komisję lekarską. Po nowelizacji z 2025 r. art. 64 ust. 7 wyraźnie wyłącza takie kierowanie. Przy udokumentowanym pogorszeniu stanu zdrowia osoby o uregulowanym stosunku do służby właściwym punktem odniesienia jest art. 87 ust. 2a i WKL.

Drugim błędem jest utożsamianie każdego pogorszenia lub poprawy zdrowia z jednym trybem. Art. 87 ust. 2a dotyczy pogorszenia. Poprawa zdrowia osoby z kategorią D, która chce ponownie ubiegać się o służbę, jest rozpatrywana w ramach odrębnej procedury rekrutacyjnej.

Trzeba również unikać wysyłania chaotycznego pakietu dokumentów bez wskazania, co z nich wynika. Sama dawna diagnoza, orzeczenie o niepełnosprawności albo ogólne stwierdzenie, że osoba szybko się męczy, mogą być niewystarczające. Największą wartość mają aktualne dowody pokazujące, co zmieniło się od poprzedniego orzeczenia i jakie konkretne ograniczenia występują obecnie.

Nie należy też ignorować pism z WCR w przekonaniu, że złożenie wniosku o zmianę kategorii automatycznie zwalnia z obowiązku stawiennictwa. Każde wezwanie trzeba potraktować odrębnie i w razie przeszkód zdrowotnych niezwłocznie poinformować właściwy organ.

Zmiana kategorii po pogorszeniu zdrowia krok po kroku

1. Sprawdź, czy właściwy jest art. 87 ust. 2a. Przepis dotyczy osoby o uregulowanym stosunku do służby wojskowej, u której nastąpiło pogorszenie stanu zdrowia poświadczone dokumentacją medyczną.
2. Zgromadź aktualną dokumentację. Przygotuj wyniki badań, wypisy, opisy zabiegów, opinie specjalistów oraz dokumenty pokazujące, jak zmieniło się funkcjonowanie od czasu poprzedniego orzeczenia.
3. Złóż wniosek w WCR. Wskaż posiadaną kategorię, poprzednie orzeczenie, opis pogorszenia zdrowia oraz żądanie skierowania do wojskowej komisji lekarskiej. Zachowaj potwierdzenie złożenia pisma.
4. Staw się przed WKL. Komisja ocenia stan zdrowia na podstawie badania i dokumentacji, a gdy jest to potrzebne, może korzystać z dodatkowych badań i konsultacji.
5. Sprawdź treść orzeczenia i uzasadnienie. To WKL, a nie WCR, wydaje rozstrzygnięcie medyczne dotyczące kategorii w tym trybie.
6. Jeżeli nie zgadzasz się z orzeczeniem, pilnuj 14 dni. Odwołanie przysługuje do wojskowej komisji lekarskiej będącej organem wyższego stopnia w terminie 14 dni od doręczenia orzeczenia.
7. Po zakończeniu postępowania sprawdź ewidencję. Po uzyskaniu ostatecznego orzeczenia warto upewnić się w WCR, że aktualna kategoria została prawidłowo odnotowana.

Orzeczenie o niepełnosprawności, decyzja ZUS lub inny dokument spoza wojskowego systemu orzeczniczego może stanowić ważny dowód medyczny, ale sam nie zmienia kategorii wojskowej i nie zastępuje orzeczenia właściwej komisji.

FAQ

Czy po kategorii A mogę złożyć wniosek o ponowne badanie po chorobie?

Tak, jeżeli po wcześniejszym orzeczeniu nastąpiło pogorszenie stanu zdrowia poświadczone dokumentacją medyczną i spełnione są przesłanki art. 87 ust. 2a. Osoba o uregulowanym stosunku do służby jest wtedy kierowana do wojskowej komisji lekarskiej, a nie ponownie do powiatowej komisji lekarskiej.

Czy powiatowa komisja lekarska może ponownie badać osobę z kategorią A?

Nie w celu ponownego określenia kategorii po późniejszym pogorszeniu zdrowia. Art. 64 ust. 7 stanowi obecnie, że do powiatowej komisji lekarskiej nie kieruje się osób, którym wydano ostateczne orzeczenie ustalające kategorię A, D lub E.

Czy choroba nowotworowa zawsze oznacza kategorię D albo E?

Nie. Znaczenie mają rodzaj choroby, przebieg leczenia, aktualne wyniki, następstwa leczenia, rokowania i rzeczywiste ograniczenia funkcjonalne. Sama historia choroby nie przesądza automatycznie o określonej kategorii.

Co z osobą, która ma kategorię B?

Kategoria B podlega odrębnym zasadom związanym z kwalifikacją wojskową. Przy istotnej zmianie stanu zdrowia zastosowanie może mieć art. 64 ust. 4 i 6, a wniosek składa się za pośrednictwem szefa WCR wraz z wymaganym zaświadczeniem lekarskim. Nie jest to procedura z art. 87 ust. 2a właściwa dla późniejszego pogorszenia zdrowia osoby z uregulowanym stosunkiem do służby.

Ile czasu jest na odwołanie od orzeczenia WKL?

14 dni od dnia doręczenia orzeczenia. Odwołanie od WKL kieruje się do wojskowej komisji lekarskiej będącej organem wyższego stopnia. Nie należy mylić tego z odwołaniem od powiatowej komisji lekarskiej w kwalifikacji wojskowej, które rozpoznaje wojewódzka komisja lekarska.

Czy art. 87 ust. 2a pozwala zmienić kategorię D po poprawie zdrowia?

Nie jest to właściwa podstawa dla poprawy zdrowia, ponieważ przepis mówi o pogorszeniu. Osoba z kategorią D, która uważa, że jej zdrowie się poprawiło i ubiega się o powołanie do służby, może zostać skierowana do WKL w ramach postępowania rekrutacyjnego na podstawie art. 81 ust. 2 pkt 4. Przy kategorii E sytuacja wymaga odrębnej oceny i nie można automatycznie stosować tej samej ścieżki.

Podstawy prawne i źródła

• Ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny, w szczególności art. 58, art. 64, art. 81, art. 84 i art. 87: tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 825.
• Ustawa z dnia 25 czerwca 2025 r. o zmianie ustawy o obronie Ojczyzny oraz niektórych innych ustaw, wprowadzająca między innymi nowe brzmienie art. 64 ust. 7 oraz art. 87 ust. 2a: Dz.U. 2025 poz. 1014.
• Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 marca 2024 r. w sprawie orzekania o zdolności do służby wojskowej i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach: Dz.U. 2024 poz. 466, ze zmianami.
• Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 1 lipca 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie orzekania o zdolności do służby wojskowej i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach: Dz.U. 2025 poz. 887.
• Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 20 marca 2023 r. w sprawie komisji lekarskich orzekających o stopniu zdolności do służby wojskowej osób stawiających się do kwalifikacji wojskowej: Dz.U. 2023 poz. 586, ze zmianami.
• Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 27 sierpnia 2025 r. w sprawie przeprowadzenia kwalifikacji wojskowej w 2026 r.: Dz.U. 2025 poz. 1204.