Badania psychologiczne przed DZSW – jak odwołać się od negatywnego wyniku?

Czy od negatywnych badań psychologicznych przed DZSW można się odwołać?

Tak. Ustawa o obronie Ojczyzny przewiduje możliwość odwołania od orzeczenia psychologicznego wydanego osobie powoływanej na jej wniosek do czynnej służby wojskowej. Dotyczy to również osoby ubiegającej się o powołanie do dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej.

Badania psychologiczne nie służą ustaleniu kategorii zdolności do służby wojskowej w takim znaczeniu, w jakim robi to wojskowa komisja lekarska. Ich celem jest stwierdzenie, czy istnieją przeciwwskazania psychologiczne do pełnienia czynnej służby wojskowej.

Zgodnie z art. 88 ustawy o obronie Ojczyzny badanie obejmuje między innymi ocenę sprawności intelektualnej, cech osobowości i sprawności psychomotorycznej, poziomu dojrzałości emocjonalnej i społecznej, funkcjonowania w sytuacjach trudnych i stresowych oraz sposobu działania i podejmowania decyzji w sytuacjach zagrożenia.

W wyniku badania psycholog wydaje orzeczenie stwierdzające istnienie albo brak przeciwwskazań psychologicznych. Jeżeli kandydat otrzyma wynik niekorzystny, może uruchomić przewidziany w przepisach tryb odwoławczy.

Ile jest czasu na odwołanie od orzeczenia psychologicznego?

Odwołanie należy wnieść w terminie 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia psychologicznego. Termin wynika z § 6 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej w sprawie badań psychologicznych osób powoływanych do czynnej służby wojskowej.

Znaczenie ma więc nie sam dzień przeprowadzenia testów ani dzień sporządzenia dokumentu, lecz jego doręczenie osobie badanej. Orzeczenie może zostać doręczone w postaci papierowej albo elektronicznej.

Nie należy zwlekać ze sporządzeniem odwołania do końca terminu. Jeżeli pojawia się spór dotyczący daty doręczenia albo sposobu wniesienia pisma, znaczenie może mieć potwierdzenie odbioru orzeczenia oraz dowód złożenia lub wysłania odwołania.

Gdzie złożyć odwołanie od badań psychologicznych?

Organem właściwym do rozpatrzenia odwołania jest Szef Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji. Kandydat do czynnej służby wojskowej wnosi jednak odwołanie za pośrednictwem WCR właściwego w sprawie wydanego orzeczenia psychologicznego.

Nie należy więc traktować odwołania jak zwykłej prośby skierowanej do psychologa, który przeprowadził pierwsze badanie. Przepisy przewidują odrębny, sformalizowany tryb kontroli wyniku.

WCR przekazuje odwołanie wraz z kopią indywidualnej dokumentacji psychologicznej do Szefa CWCR. Zgodnie z rozporządzeniem powinno to nastąpić w terminie 7 dni od otrzymania odwołania. Oryginał indywidualnej dokumentacji psychologicznej pozostaje w WCR.

Co napisać w odwołaniu od negatywnego wyniku badań?

Przepisy regulujące badania psychologiczne nie ustanawiają rozbudowanego formularza odwołania kandydata. Z pisma powinno jednak jednoznacznie wynikać, kto je składa, którego orzeczenia dotyczy oraz że osoba badana kwestionuje jego wynik i chce skorzystać z przewidzianego prawem trybu odwoławczego.

W piśmie dobrze jest wskazać w szczególności:

• imię, nazwisko i dane pozwalające zidentyfikować badanego,
• oznaczenie WCR prowadzącego sprawę,
• datę oraz – jeżeli został nadany – numer orzeczenia psychologicznego,
• datę otrzymania orzeczenia,
• informację, że kandydat odwołuje się od orzeczenia stwierdzającego przeciwwskazania psychologiczne,
• krótkie przedstawienie powodów zakwestionowania wyniku,
• okoliczności mogące mieć znaczenie dla oceny przebiegu pierwszego badania,
• ewentualne dokumenty potwierdzające podnoszone okoliczności, jeżeli są rzeczywiście związane ze sprawą,
• podpis – w przypadku pisma składanego w formie wymagającej podpisania.

Uzasadnienie nie powinno sprowadzać się wyłącznie do stwierdzenia, że kandydat czuje się zdrowy albo uważa wynik za niesprawiedliwy. Jeżeli istnieją konkretne okoliczności, które mogły wpłynąć na przebieg badania – na przykład wyjątkowa sytuacja zdrowotna, brak snu, silne zdarzenie losowe, problemy z prawidłowym wykonaniem testu albo inne uchwytne nieprawidłowości – można je rzeczowo opisać.

Nie oznacza to jednak, że samo przedstawienie własnej oceny automatycznie prowadzi do zmiany wyniku. W trybie odwoławczym wykonywane jest ponowne badanie i to jego rezultat, oceniony razem z dokumentacją, ma zasadnicze znaczenie.

Jak wygląda ponowne badanie psychologiczne po odwołaniu?

Odwołanie nie polega jedynie na ponownym przeczytaniu wyniku pierwszego testu. Rozporządzenie przewiduje badanie w trybie odwoławczym.

W obowiązującym trybie ponowna ocena obejmuje przeprowadzenie badania psychologicznego przez osoby, które nie powinny sprowadzać kontroli do powtórzenia wcześniejszej oceny, oraz analizę indywidualnej dokumentacji psychologicznej sporządzonej podczas pierwszego badania. Art. 88 ust. 5 ustawy o obronie Ojczyzny pozwala Szefowi CWCR upoważnić psychologa, który nie brał udziału w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, do ponownego przeprowadzenia badań oraz wydania ostatecznego orzeczenia.

Rozporządzenie przewiduje ponadto komisyjny charakter badania odwoławczego, obejmujący co najmniej dwóch psychologów w Centralnym Wojskowym Centrum Rekrutacji oraz analizę kopii indywidualnej dokumentacji psychologicznej.

Oznacza to, że samo wysłanie dodatkowego zaświadczenia od prywatnego psychologa nie zastępuje wojskowego badania odwoławczego. Taki dokument może w określonej sytuacji stanowić materiał przedstawiony przez badanego, ale nie wiąże organu i nie powoduje automatycznego uznania braku przeciwwskazań.

Ile trwa rozpoznanie odwołania?

Zgodnie z rozporządzeniem orzeczenie psychologiczne w trybie odwoławczym wydaje Szef CWCR w terminie 7 dni od dnia przeprowadzenia badania odwoławczego, jednak nie później niż w terminie 30 dni od dnia doręczenia odwołania.

W praktyce kandydat powinien pozostawać w kontakcie z WCR i odbierać korespondencję dotyczącą terminu dalszych czynności. Samo wniesienie odwołania nie jest równoznaczne z uzyskaniem pozytywnego orzeczenia – dopiero postępowanie odwoławcze rozstrzyga, czy przeciwwskazania psychologiczne zostaną potwierdzone.

Czy negatywny wynik psychologiczny oznacza kategorię D albo E?

Nie. Orzeczenia psychologicznego nie należy utożsamiać z kategorią zdolności do służby wojskowej.

Kategoria zdolności do służby jest związana z oceną stanu zdrowia dokonywaną w odpowiednim trybie przez organy wojskowo-lekarskie. Orzeczenie psychologiczne na potrzeby rekrutacji odpowiada natomiast na inne pytanie: czy występują przeciwwskazania psychologiczne do pełnienia danej formy czynnej służby wojskowej.

Osoba mająca kategorię A może więc jednocześnie otrzymać orzeczenie stwierdzające przeciwwskazania psychologiczne. Sama kategoria A i choroby oceniane w postępowaniu dotyczącym zdolności do służby nie zastępują wyniku badania psychologicznego.

Jeżeli problem wynika z późniejszej zmiany stanu zdrowia, a nie z wyniku badań psychologicznych w rekrutacji, może mieć zastosowanie odrębna procedura dotycząca zmiany kategorii wojskowej. Nie należy mieszać tych dwóch ścieżek.

Czy badanie do zwykłej DZSW jest takie samo jak do kształcenia na żołnierza zawodowego?

Obecne przepisy wyraźnie rozróżniają cele badań psychologicznych. Art. 88 ust. 2a ustawy o obronie Ojczyzny stanowi, że badania przeprowadza się odrębnie dla potrzeb rekrutacji do:

• zawodowej służby wojskowej oraz dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej odbywanej w trakcie kształcenia,
• dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej, terytorialnej służby wojskowej i aktywnej rezerwy.

Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy kandydat mówi ogólnie o „DZSW”, ale w rzeczywistości ubiega się o przyjęcie do uczelni wojskowej, szkoły podoficerskiej, centrum szkolenia lub innej ścieżki prowadzącej do zawodowej służby wojskowej. Przed oceną skutków orzeczenia trzeba ustalić, w jakim dokładnie postępowaniu zostało ono wydane.

Od 2025 r. przepisy dodatkowo określają, że orzeczenie psychologiczne stwierdzające istnienie albo brak przeciwwskazań psychologicznych do pełnienia czynnej służby wojskowej jest ważne przez rok od daty wydania.

Co się dzieje, gdy kandydat nie wniesie odwołania?

Jeżeli od orzeczenia nie zostanie wniesione odwołanie w przewidzianym 14-dniowym terminie, orzeczenie staje się ostateczne w tym trybie. Negatywnego wyniku nie należy więc pozostawiać bez reakcji, jeżeli kandydat rzeczywiście chce go zakwestionować.

Trzeba jednocześnie odróżnić odwołanie od orzeczenia psychologicznego od ewentualnych późniejszych czynności lub rozstrzygnięć dotyczących samego powołania do służby. To odrębne zagadnienia i nie każdy dokument wydawany w procesie rekrutacji podlega temu samemu środkowi zaskarżenia.

Również obowiązek stawienia się na inne czynności wynikające z przepisów wojskowych należy analizować odrębnie. Problematykę konsekwencji niestawiennictwa na kwalifikację reguluje inna procedura niż dobrowolne odwołanie od wyniku badań psychologicznych przed DZSW.

Czy po odwołaniu można dostać pozytywny wynik?

Jest to możliwe, ponieważ istotą trybu odwoławczego jest ponowna ocena psychologiczna. Nie można jednak z góry zakładać, że wniesienie odwołania spowoduje zmianę wyniku.

Po ponownym badaniu może zostać wydane zarówno orzeczenie stwierdzające brak przeciwwskazań psychologicznych, jak i orzeczenie potwierdzające ich istnienie. O wyniku decyduje ocena dokonana w ramach postępowania odwoławczego, a nie samo przekonanie kandydata, że pierwsze badanie było niekorzystne.

Orzeczenie wydane w trybie odwoławczym jest zgodnie z rozporządzeniem ostateczne. Oznacza to, że przepisy dotyczące badań psychologicznych nie przewidują kolejnego zwykłego odwołania od tego orzeczenia do następnego organu. Jeżeli natomiast na jego podstawie zostanie później wydane odrębne rozstrzygnięcie dotyczące rekrutacji lub powołania, możliwość jego kontroli trzeba oceniać według przepisów właściwych dla tego konkretnego aktu.

Najczęstsze pytania o odwołanie od badań psychologicznych przed DZSW

Czy na odwołanie od badań psychologicznych mam 7 czy 14 dni?

Kandydat ma 14 dni od doręczenia orzeczenia psychologicznego na wniesienie odwołania. Termin 7 dni występujący w przepisach dotyczy innych czynności w procedurze – między innymi przekazania odwołania przez WCR oraz wydania orzeczenia po przeprowadzeniu badania odwoławczego. Nie należy więc mylić tych terminów.

Czy muszę szczegółowo uzasadniać odwołanie?

Przepisy nie wymagają od kandydata sporządzenia obszernej opinii psychologicznej lub prawniczej. Pismo powinno jednak jasno wskazywać zaskarżone orzeczenie i wolę jego zakwestionowania. Jeżeli istnieją konkretne okoliczności przemawiające za ponowną oceną wyniku, dobrze je opisać i – jeśli to możliwe – udokumentować.

Czy mogę zrobić prywatne badanie psychologiczne i zanieść wynik do WCR?

Można przedstawić dokumenty, które mają znaczenie dla sprawy, ale prywatne badanie nie zastępuje wojskowej procedury odwoławczej. Ostateczne orzeczenie w tej procedurze musi zostać wydane na zasadach przewidzianych w ustawie o obronie Ojczyzny i rozporządzeniu wykonawczym.

Czy kategoria A przesądza o pozytywnym wyniku psychologicznym?

Nie. Kategoria zdolności do służby oraz orzeczenie psychologiczne dotyczą różnych elementów oceny kandydata. Posiadanie kategorii A nie powoduje automatycznie, że psycholog musi stwierdzić brak przeciwwskazań psychologicznych.

Jak długo ważne jest orzeczenie psychologiczne?

Aktualnie orzeczenie psychologiczne stwierdzające istnienie albo brak przeciwwskazań psychologicznych do pełnienia czynnej służby wojskowej jest ważne przez rok od daty wydania. Przy kolejnej rekrutacji trzeba jednak ustalić także rodzaj służby, ponieważ ustawa rozróżnia badania wykonywane dla poszczególnych ścieżek rekrutacyjnych.

Czy od ostatecznego orzeczenia po ponownym badaniu można ponownie odwołać się do CWCR?

Nie w ramach zwykłego trybu określonego dla tych badań. Rozporządzenie wprost wskazuje, że orzeczenie wydane w trybie odwoławczym jest ostateczne. Ewentualna dalsza ochrona prawna zależy od charakteru późniejszych rozstrzygnięć w procesie rekrutacyjnym i wymaga odrębnej oceny dokumentów.

Źródła

• ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny, w szczególności art. 88, w aktualnym brzmieniu,
• rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 maja 2022 r. w sprawie badań psychologicznych osób powoływanych do czynnej służby wojskowej, w szczególności § 5 i § 6.