Wypadek podczas DZSW, protokół, odszkodowanie i odwołanie

Wypadek podczas DZSW uruchamia kilka odrębnych etapów postępowania. Najpierw ustala się przebieg i przyczyny zdarzenia, następnie wojskowa komisja lekarska ocenia jego skutki zdrowotne, a na końcu właściwy organ wydaje decyzję dotyczącą świadczenia.

Protokół powypadkowy nie jest jeszcze decyzją przyznającą odszkodowanie, ale stanowi jeden z najważniejszych dowodów w sprawie. Błędy dotyczące miejsca zdarzenia, wykonywanego zadania, wydanych rozkazów, świadków lub sposobu powstania obrażeń mogą później wpłynąć na ustalenie prawa do świadczenia.

Szersze zasady odbywania służby, jej rozpoczęcia i zakończenia omawia artykuł: dobrowolna zasadnicza służba wojskowa.

Kiedy problem powstaje podczas DZSW

Za wypadek pozostający w związku z pełnieniem czynnej służby wojskowej może zostać uznane nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, które spowodowało uraz albo śmierć żołnierza i nastąpiło w okolicznościach wskazanych w ustawie o obronie Ojczyzny.

W praktyce może chodzić między innymi o zdarzenie powstałe podczas:

• wykonywania obowiązków służbowych lub polecenia przełożonego,
• szkolenia podstawowego albo specjalistycznego,
• ćwiczeń fizycznych, strzelania, marszu lub zajęć na poligonie,
• obsługi sprzętu, broni, pojazdu lub urządzenia wojskowego,
• wykonywania czynności w interesie służby, nawet bez wyraźnego polecenia,
• ratowania ludzi lub mienia,
• odbywania drogi pozostającej w ustawowym związku z wykonywaniem czynności służbowych.

Nie każde zdarzenie, do którego doszło w czasie pozostawania żołnierza w jednostce, będzie automatycznie wypadkiem związanym ze służbą. Konieczne jest ustalenie związku między zdarzeniem a wykonywanymi obowiązkami lub inną sytuacją wymienioną w przepisach.

Szczególne znaczenie mają okoliczności zdarzenia. Komisja powinna ustalić między innymi, jakie zadanie wykonywał żołnierz, kto wydał polecenie, czy odbyło się wymagane szkolenie, jaki był stan sprzętu oraz czy przestrzegano zasad bezpieczeństwa.

Prawa i obowiązki żołnierza po wypadku

Niezwłoczne zgłoszenie wypadku

Żołnierz, który uległ wypadkowi, powinien niezwłocznie poinformować o nim swojego przełożonego, jeżeli pozwala na to jego stan zdrowia. Przełożony przekazuje następnie pisemną informację dowódcy jednostki wojskowej, w której poszkodowany pełni służbę.

Jeżeli żołnierz jest nieprzytomny, został przewieziony do szpitala albo z innych przyczyn nie może sam zgłosić zdarzenia, postępowanie może zostać podjęte na podstawie informacji uzyskanej od świadków, personelu medycznego lub innych osób.

Zgłoszenie powinno możliwie dokładnie określać:

• datę, godzinę i miejsce wypadku,
• rodzaj wykonywanego zadania,
• wydane polecenia i dane przełożonego,
• przebieg zdarzenia,
• rodzaj obrażeń,
• dane świadków,
• sprzęt lub wyposażenie związane z wypadkiem.

Prawo do leczenia i dokumentowania obrażeń

Obrażenia powinny zostać opisane w dokumentacji medycznej możliwie szybko po zdarzeniu. W dokumentacji warto dopilnować wskazania, że uraz powstał podczas wykonywania określonego zadania w ramach służby wojskowej.

Należy zachować karty informacyjne, wyniki badań, opisy badań obrazowych, skierowania, zalecenia, historię rehabilitacji oraz dokumenty potwierdzające dalsze następstwa urazu. Dokumentacja medyczna będzie potrzebna zarówno komisji powypadkowej, jak i wojskowej komisji lekarskiej.

Jeżeli uraz powoduje czasową niezdolność do wykonywania zadań, praktyczne zasady postępowania opisuje również artykuł dotyczący L4 podczas dobrowolnej służby.

Prawo do udziału w postępowaniu powypadkowym

Poszkodowany może złożyć wyjaśnienia, wskazać świadków i przedstawić dokumenty oraz inne dowody. Ma także prawo otrzymać egzemplarz protokołu powypadkowego, przeglądać akta sprawy oraz sporządzać z nich notatki i odpisy.

Żołnierz powinien dokładnie przeczytać protokół przed upływem terminu na zastrzeżenia. Należy sprawdzić nie tylko opis samego zdarzenia, lecz także ustalenia dotyczące przeszkolenia, wyposażenia, nadzoru, wydanych rozkazów oraz ewentualnego naruszenia zasad bezpieczeństwa.

Obowiązek współpracy z komisją

Poszkodowany powinien przekazać posiadaną dokumentację medyczną, złożyć zgodne z prawdą wyjaśnienia i wskazać dowody istotne dla sprawy. Jeżeli istnieje uzasadnione przypuszczenie, że żołnierz znajdował się pod wpływem alkoholu albo innych środków, może zostać skierowany na odpowiednie badanie.

Odmowa poddania się takiemu badaniu lub uniemożliwienie jego przeprowadzenia może spowodować utratę prawa do świadczeń, chyba że żołnierz udowodni, iż badanie było niemożliwe z przyczyn od niego niezależnych.

Dokumenty i droga służbowa

Krok 1. Zgłoszenie zdarzenia przełożonemu

Pierwszym krokiem jest zgłoszenie wypadku bezpośredniemu przełożonemu. Nawet jeżeli zdarzenie początkowo wydaje się niegroźne, zgłoszenie nie powinno być odkładane. Część urazów ujawnia pełne skutki dopiero po kilku godzinach lub dniach.

Jeżeli zgłoszenie ustne nie zostało odpowiednio udokumentowane, warto złożyć krótką pisemną informację i zachować potwierdzenie jej przekazania. Dokument powinien przedstawiać fakty, bez przypuszczeń i ocen, których poszkodowany nie może potwierdzić.

Krok 2. Powołanie komisji powypadkowej

Dowódca jednostki wojskowej powinien niezwłocznie powołać komisję powypadkową. W jej skład wchodzą co najmniej trzy osoby. Komisja przeprowadza oględziny, bada stan sprzętu i warunki pełnienia służby, odbiera wyjaśnienia od poszkodowanego i świadków oraz gromadzi dokumentację.

W skład komisji nie powinny wchodzić osoby zainteresowane wynikiem postępowania, w szczególności osoby, których odpowiedzialność może zależeć od treści ustaleń, ani świadkowie zdarzenia.

Krok 3. Sporządzenie i doręczenie protokołu

Komisja powinna sporządzić protokół powypadkowy nie później niż w ciągu 14 dni od dnia jej powołania. Jeżeli termin nie zostanie dotrzymany, w protokole należy podać przyczynę opóźnienia.

Po przedstawieniu dokumentu dowódca jednostki ma 5 dni na ustosunkowanie się do ustaleń komisji. Może również zlecić przeprowadzenie dodatkowych czynności, jeżeli okoliczności wypadku nie zostały dostatecznie wyjaśnione.

Podpisany przez dowódcę egzemplarz protokołu doręcza się poszkodowanemu za pisemnym potwierdzeniem odbioru. Data odbioru jest istotna, ponieważ od niej rozpoczyna się termin na zgłoszenie zastrzeżeń.

Krok 4. Zastrzeżenia do protokołu w terminie 7 dni

Jeżeli żołnierz nie zgadza się z ustaleniami, może w ciągu 7 dni od doręczenia protokołu zgłosić pisemne zastrzeżenia. Zastrzeżenia kieruje się do Szefa Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji za pośrednictwem dowódcy jednostki, w której sporządzono protokół.

Zastrzeżenia do protokołu nie są tym samym co odwołanie od decyzji odszkodowawczej. Na tym etapie należy podważyć przede wszystkim błędny lub niepełny opis zdarzenia oraz wskazać dowody, których komisja nie uwzględniła.

W piśmie warto zamieścić:

• dane poszkodowanego i oznaczenie jednostki,
• datę wypadku oraz datę doręczenia protokołu,
• wskazanie konkretnych punktów protokołu, z którymi żołnierz się nie zgadza,
• prawidłowy według poszkodowanego opis zdarzenia,
• wnioski o przesłuchanie świadków lub przeprowadzenie innych dowodów,
• kopie dokumentacji medycznej, zdjęć, wiadomości, rozkazów lub innych dokumentów,
• jednoznaczne żądanie uzupełnienia albo zmiany zakwestionowanych ustaleń.

Krok 5. Postępowanie przed Szefem CWCR

Szef CWCR ocenia, czy zdarzenie spełnia ustawową definicję wypadku związanego z czynną służbą wojskową i czy nie występują okoliczności wyłączające prawo do świadczeń. W razie potrzeby może przeprowadzić dodatkowe postępowanie wyjaśniające.

Postępowanie w sprawie świadczenia może zostać wszczęte z urzędu po otrzymaniu protokołu powypadkowego i orzeczenia komisji lekarskiej albo na wniosek zainteresowanego. Złożenie własnego wniosku jest szczególnie istotne, jeżeli po zwolnieniu ze służby dokumenty nie zostały przekazane lub postępowanie nie jest kontynuowane.

Krok 6. Wojskowa komisja lekarska

Po zakończeniu leczenia, zasadniczo nie wcześniej niż po upływie 6 miesięcy od dnia wypadku, Szef CWCR kieruje żołnierza do wojskowej komisji lekarskiej. Komisja ustala, czy uszczerbek pozostaje następstwem wypadku oraz określa jego procent.

Jeżeli żołnierz został zwolniony ze służby, Szef CWCR po uzyskaniu informacji o zwolnieniu powinien skierować go do komisji niezwłocznie. Orzeczenie może zostać wydane przed zakończeniem leczenia, jeżeli istnienie uszczerbku nie budzi wątpliwości.

Od orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej można wnieść odwołanie do Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej. Odwołanie składa się za pośrednictwem komisji, która wydała kwestionowane orzeczenie, w terminie 14 dni od jego doręczenia.

W odwołaniu należy wskazać, jakie obrażenia, ograniczenia sprawności, wyniki badań lub powikłania zostały pominięte albo błędnie ocenione. Do pisma warto dołączyć aktualną dokumentację medyczną i wnieść o przeprowadzenie dodatkowych badań.

Krok 7. Decyzja o odszkodowaniu i odwołanie do sądu

Prawo do świadczenia i jego wysokość ustala w drodze decyzji Szef CWCR. Decyzja powinna zostać wydana nie później niż w terminie 14 dni od zebrania wszystkich niezbędnych dokumentów.

Od decyzji odszkodowawczej przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Co do zasady odwołanie wnosi się w ciągu miesiąca od doręczenia decyzji, za pośrednictwem organu, który ją wydał. Sprawę dotyczącą odszkodowania pozostającego w związku z czynną służbą wojskową rozpoznaje sąd rejonowy właściwy według zasad określonych w Kodeksie postępowania cywilnego.

Odwołanie powinno wskazywać zaskarżoną decyzję, zakres żądanej zmiany, zarzuty oraz dowody. Można zakwestionować między innymi odmowę uznania wypadku, przyjęcie okoliczności wyłączającej świadczenie, błędne zastosowanie orzeczenia lekarskiego lub nieprawidłowe wyliczenie kwoty.

Odwołanie do sądu przysługuje również wtedy, gdy właściwy organ nie wyda decyzji w terminie 60 dni od otrzymania orzeczenia ustalającego stały lub długotrwały uszczerbek na zdrowiu.

Skutki finansowe lub dyscyplinarne

Jednorazowe odszkodowanie za uszczerbek na zdrowiu

Jednorazowe odszkodowanie może przysługiwać żołnierzowi, który na skutek wypadku doznał stałego albo długotrwałego uszczerbku na zdrowiu. Za długotrwały uważa się uszczerbek powodujący upośledzenie czynności organizmu na okres przekraczający 6 miesięcy, który może ulec poprawie.

Podstawowa wysokość odszkodowania odpowiada 20% przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w poprzednim roku za każdy procent stałego lub długotrwałego uszczerbku. Właściwą kwotę ustala się według wartości obowiązującej w dniu wydania decyzji.

Samo doznanie urazu nie przesądza jeszcze o przyznaniu jednorazowego odszkodowania. Konieczne jest ustalenie odpowiedniego uszczerbku oraz związku między nim a wypadkiem. Jeżeli uraz wygoił się bez stałych lub trwających ponad 6 miesięcy następstw, świadczenie za uszczerbek może nie zostać przyznane.

Odszkodowanie za zniszczone przedmioty

Odrębne świadczenie może obejmować udowodnioną szkodę wynikającą z utraty, całkowitego zniszczenia lub uszkodzenia przedmiotów osobistego użytku albo przedmiotów służących do wykonywania zawodu. Przepisy wyłączają z tego świadczenia pojazdy samochodowe oraz wartości pieniężne.

Wartość przedmiotów ustala się według ceny rynkowej z dnia orzekania, z uwzględnieniem stopnia ich zużycia. W przypadku uszkodzenia podstawą może być koszt przywrócenia przedmiotu do stanu używalności.

Uposażenie i niezdolność do służby

Postępowanie powypadkowe i postępowanie odszkodowawcze nie zastępują zasad dotyczących uposażenia, zwolnienia lekarskiego, leczenia oraz dalszego pełnienia służby. Informacje dotyczące tych należności omawia artykuł: wynagrodzenie i świadczenia w DZSW.

Zwolnienie z DZSW nie powoduje automatycznego zakończenia sprawy powypadkowej. Jeżeli postępowanie nie zostało przeprowadzone, były żołnierz może wystąpić o podjęcie czynności i przekazanie dokumentacji do Szefa CWCR.

Kiedy świadczenie może nie przysługiwać

Prawo do świadczenia może zostać wyłączone, jeżeli wyłączną przyczyną wypadku było udowodnione umyślne albo rażąco niedbałe naruszenie przez żołnierza przepisów lub rozkazów, a przełożeni zapewnili prawidłowe warunki, żołnierz posiadał wymagane umiejętności i został właściwie przeszkolony.

Wyłączenie świadczeń może nastąpić również wtedy, gdy do wypadku w znacznym stopniu przyczyniło się zachowanie spowodowane nietrzeźwością albo zażyciem środków odurzających, substancji psychotropowych lub innych podobnie działających środków.

Samo stwierdzenie, że żołnierz popełnił błąd, nie wystarcza do odmowy świadczenia. Organ musi ustalić ustawowe przesłanki wyłączenia, a w przypadku zarzutu rażącego niedbalstwa również wykazać jego wyłączny związek z wypadkiem.

Odpowiedzialność dyscyplinarna

Sam fakt, że doszło do wypadku, nie oznacza automatycznie odpowiedzialności dyscyplinarnej żołnierza. Taka odpowiedzialność może być rozważana w odrębnym postępowaniu, jeżeli zachowanie poszkodowanego lub innej osoby stanowiło naruszenie dyscypliny wojskowej, przepisów bezpieczeństwa albo rozkazu.

Ustalenia komisji powypadkowej mogą zostać wykorzystane w innym postępowaniu, ale postępowanie powypadkowe i postępowanie dyscyplinarne mają odmienne cele. W protokole nie należy bezkrytycznie akceptować stwierdzeń przypisujących winę, jeżeli nie wynikają one z przeprowadzonych dowodów.

FAQ

Czy niewielki uraz podczas DZSW również trzeba zgłosić?

Tak. Uraz, który początkowo wydaje się niegroźny, może później wymagać leczenia lub rehabilitacji. Brak szybkiego zgłoszenia utrudnia wykazanie, kiedy i w jakich okolicznościach doszło do zdarzenia.

Czy protokół powypadkowy oznacza automatyczne przyznanie odszkodowania?

Nie. Protokół opisuje okoliczności i przyczyny wypadku. Skutki zdrowotne ocenia wojskowa komisja lekarska, a prawo do świadczenia i jego wysokość ustala w decyzji Szef CWCR.

Ile jest czasu na zastrzeżenia do protokołu?

Pisemne zastrzeżenia należy zgłosić w terminie 7 dni od doręczenia protokołu. Kieruje się je do Szefa CWCR za pośrednictwem dowódcy jednostki, w której protokół sporządzono.

Co zrobić, jeżeli w protokole pominięto świadka?

W zastrzeżeniach należy podać dane świadka, opisać, jakie okoliczności może potwierdzić, i wyraźnie wnieść o odebranie od niego wyjaśnień. Warto także dołączyć pisemne oświadczenie świadka, jeżeli jest dostępne.

Kiedy wojskowa komisja lekarska ustala uszczerbek?

Zasadniczo po zakończeniu leczenia i nie wcześniej niż po 6 miesiącach od wypadku. Wcześniejsze orzeczenie jest możliwe, gdy uszczerbek jest niewątpliwy, a odrębne zasady stosuje się również w razie zwolnienia żołnierza ze służby.

Czy można zakwestionować procent uszczerbku?

Tak. Od orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej przysługuje odwołanie do Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej w terminie 14 dni od doręczenia orzeczenia. Odwołanie składa się za pośrednictwem komisji, która wydała orzeczenie.

Gdzie składa się odwołanie od decyzji Szefa CWCR?

Odwołanie kieruje się do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, lecz składa za pośrednictwem organu, który wydał decyzję. Termin wynosi co do zasady miesiąc od dnia doręczenia decyzji.

Czy zakończenie DZSW powoduje utratę prawa do odszkodowania?

Nie. Zakończenie lub przerwanie służby nie zamyka automatycznie drogi do świadczenia za wypadek, do którego doszło podczas służby. Należy jednak dopilnować uzyskania protokołu, przekazania dokumentacji i skierowania do komisji lekarskiej.

Podsumowanie

Po wypadku podczas DZSW należy przede wszystkim zadbać o leczenie, niezwłocznie zgłosić zdarzenie przełożonemu i zabezpieczyć dowody. Po doręczeniu protokołu trzeba sprawdzić jego zgodność z rzeczywistym przebiegiem zdarzenia, ponieważ termin na zastrzeżenia wynosi tylko 7 dni.

Kolejne etapy obejmują ocenę związku wypadku ze służbą, badanie przez wojskową komisję lekarską oraz decyzję Szefa CWCR. Niekorzystne orzeczenie lekarskie można zaskarżyć w terminie 14 dni, a od decyzji dotyczącej odszkodowania można odwołać się do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych.

Źródła

• Ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny, w szczególności art. 508–530, tekst jednolity: Dz. U. z 2025 r. poz. 825 ze zmianami.
• Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 15 lipca 2022 r. w sprawie postępowania w razie wypadku lub ujawnienia choroby pozostających w związku z pełnieniem czynnej służby wojskowej, Dz. U. z 2022 r. poz. 1559.
• Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 12 lutego 2024 r. w sprawie ustalania stopnia uszczerbku na zdrowiu żołnierza oraz związku jego śmierci ze służbą wojskową wskutek wypadku lub choroby, Dz. U. z 2024 r. poz. 200.
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 477⁸ i art. 477⁹, tekst jednolity: Dz. U. z 2026 r. poz. 468 ze zmianami.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.