- Jeżeli okres wypowiedzenia kończy się przed dniem powołania do służby, umowa co do zasady rozwiązuje się normalnie.
- Jeżeli okres wypowiedzenia upływa po dniu powołania, wypowiedzenie może stać się bezskuteczne, a rozwiązanie stosunku pracy następuje tylko na żądanie pracownika.
- Przy dobrowolnej zasadniczej służbie wojskowej trzeba odróżnić samo powołanie od szkolenia podstawowego i specjalistycznego oraz ochrony z art. 304 ustawy o obronie Ojczyzny.
- Urlop bezpłatny na czas szkolenia albo służby nie oznacza prawa do zwykłego wynagrodzenia od pracodawcy za czas nieobecności.
- Pracodawca powinien oprzeć decyzję kadrową na dokumentach: wypowiedzeniu, umowie, dacie powołania i informacji o rozpoczęciu szkolenia lub służby.
Dlaczego w tej sprawie decydują daty?
Problem pojawia się wtedy, gdy pracownik najpierw składa wypowiedzenie umowy o pracę, a następnie informuje pracodawcę, że został powołany do służby wojskowej albo rozpoczyna dobrowolną zasadniczą służbę wojskową. W praktyce kadrowej nie wystarczy wtedy sama informacja, że pracownik „idzie do wojska”. Trzeba zestawić ze sobą kilka dat: dzień złożenia i doręczenia wypowiedzenia, długość okresu wypowiedzenia, dzień powołania do służby oraz datę rozpoczęcia szkolenia albo pełnienia służby.
Ustawa o obronie Ojczyzny przewiduje szczególną ochronę stosunku pracy osób powołanych do pełnienia zasadniczej służby wojskowej albo terytorialnej służby wojskowej. Zasadą jest, że stosunek pracy z taką osobą może być rozwiązany tylko za zgodą pracownika. Jeżeli natomiast okres wypowiedzenia dokonanego przez pracodawcę albo przez pracownika upływa po dniu powołania do tej służby, wypowiedzenie staje się bezskuteczne, a rozwiązanie stosunku pracy może nastąpić tylko na żądanie pracownika.
Dlatego najważniejsze pytanie brzmi: czy stosunek pracy miał zakończyć się przed dniem powołania, czy dopiero po tym dniu. Od odpowiedzi zależy, czy pracodawca wydaje świadectwo pracy i kończy rozliczenia, czy powinien najpierw ustalić, czy pracownik korzysta z ochrony wojskowej.
Gdy umowa kończy się przed dniem powołania
Jeżeli wypowiedzenie zostało złożone skutecznie, okres wypowiedzenia kończy się z ostatnim dniem miesiąca, a powołanie albo rozpoczęcie służby następuje dopiero później, stosunek pracy co do zasady rozwiązuje się normalnie. W dniu powołania pracownik nie jest już wtedy zatrudniony u tego pracodawcy, więc nie ma stosunku pracy, który można byłoby objąć urlopem bezpłatnym albo dalszą ochroną.
W takim wariancie pracodawca rozlicza ostatni okres zatrudnienia: wypłaca wynagrodzenie do dnia ustania stosunku pracy, rozlicza niewykorzystany urlop, wydaje świadectwo pracy i zamyka dokumentację kadrową. Nie ma podstaw, aby wypłacał wynagrodzenie za kolejny miesiąc tylko dlatego, że były pracownik po ustaniu zatrudnienia rozpoczyna służbę wojskową.
Inaczej trzeba ocenić sytuację, gdy dokument powołania albo informacja o terminie szkolenia pojawiły się jeszcze w czasie trwania stosunku pracy, a okres wypowiedzenia ma zakończyć się dopiero po tej dacie. Wtedy mechaniczne wydanie świadectwa pracy może być błędem.
Masz problem prawny podobny do opisanego w artykule?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 2 godzin • Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Gdy wypowiedzenie kończy się po dniu powołania
Jeżeli okres wypowiedzenia ma upłynąć po dniu powołania do zasadniczej albo terytorialnej służby wojskowej, działa szczególna reguła z art. 303 ustawy o obronie Ojczyzny. Wypowiedzenie staje się bezskuteczne. Dotyczy to zarówno wypowiedzenia złożonego przez pracodawcę, jak i wypowiedzenia złożonego przez pracownika.
W takiej sytuacji rozwiązanie stosunku pracy może nastąpić tylko na żądanie pracownika. Dla pracodawcy oznacza to, że nie powinien sam zakładać, iż umowa rozwiązała się w pierwotnie wskazanym terminie. Bezpieczne rozwiązanie polega na uzyskaniu od pracownika jednoznacznego, najlepiej pisemnego stanowiska: czy żąda rozwiązania umowy mimo powołania, czy korzysta z ochrony.
Trzeba pamiętać o wyjątkach. Ochrony z art. 303 ust. 1 nie stosuje się między innymi do umów o pracę zawartych na okres próbny oraz do umów na czas określony nie dłuższy niż 12 miesięcy. Nie działa ona także wtedy, gdy pracodawca może rozwiązać stosunek pracy bez wypowiedzenia z winy pracownika albo gdy ogłoszono upadłość lub likwidację pracodawcy.
- wypowiedzenie pracodawca może — omówienie ochrony zatrudnienia żołnierza WOT przy wypowiedzeniu.
Urlop bezpłatny tylko jako skutek ustalonej chronologii
W tym artykule urlop bezpłatny ma znaczenie dopiero po ustaleniu, czy umowa o pracę nadal trwa w dniu rozpoczęcia DZSW. Jeżeli wypowiedzenie skutecznie zakończyło zatrudnienie wcześniej, nie ma już stosunku pracy, w ramach którego pracodawca udziela urlopu.
Pełne zasady ochrony zatrudnienia, wyjątków i roszczeń opisuje poradnik o ochronie zatrudnienia podczas DZSW.
Czy pracodawca płaci wynagrodzenie za czas służby?
Jeżeli stosunek pracy rozwiązał się przed dniem powołania albo przed rozpoczęciem szkolenia, pracodawca nie wypłaca wynagrodzenia za okres po ustaniu zatrudnienia. Wynagrodzenie przysługuje za pracę wykonaną oraz za okresy, za które przepisy wyraźnie przewidują zachowanie prawa do wynagrodzenia. Po rozwiązaniu umowy taka podstawa nie istnieje.
Jeżeli pracownik nadal jest zatrudniony i korzysta z urlopu bezpłatnego w związku ze służbą albo szkoleniem, również trzeba odróżnić trwanie stosunku pracy od prawa do pensji. Co do zasady urlop bezpłatny oznacza brak prawa do wynagrodzenia od pracodawcy za czas nieobecności. Pracownik może natomiast otrzymywać świadczenia lub uposażenie wynikające z przepisów wojskowych, a nie z listy płac pracodawcy.
| Sytuacja | Skutek dla umowy | Co powinien zrobić pracodawca? |
|---|---|---|
| Okres wypowiedzenia kończy się przed dniem powołania | Umowa zasadniczo rozwiązuje się w zwykłym terminie. | Rozliczyć zatrudnienie, wydać świadectwo pracy i nie naliczać pensji po ustaniu umowy. |
| Okres wypowiedzenia upływa po dniu powołania | Wypowiedzenie może stać się bezskuteczne. | Ustalić, czy pracownik żąda rozwiązania stosunku pracy, i zachować jego stanowisko w aktach. |
| Pracownik pozostaje zatrudniony i odbywa szkolenie w ramach dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej | Powstaje obowiązek urlopu bezpłatnego i ochrona przed wypowiedzeniem, z ustawowymi wyjątkami. | Przyjąć dokumenty, oznaczyć nieobecność i nie wypłacać zwykłej pensji za urlop bezpłatny. |
| Umowa jest próbna albo krótka terminowa | Ochrona może być wyłączona albo ograniczona. | Sprawdzić dokładny rodzaj umowy i długość jej trwania przed zastosowaniem ogólnej zasady. |
Jakie dokumenty trzeba sprawdzić?
Pracodawca powinien zgromadzić dokumenty, które pozwalają jednoznacznie odtworzyć chronologię zdarzeń. Podstawowe znaczenie mają: umowa o pracę, wypowiedzenie wraz z potwierdzeniem doręczenia, wyliczenie okresu wypowiedzenia, karta powołania albo inny dokument wojskowy oraz informacja pracownika o terminie rozpoczęcia szkolenia lub służby.
Jeżeli pracownik powołuje się na ochronę, ale jednocześnie wcześniej sam złożył wypowiedzenie, warto poprosić go o pisemne stanowisko. Powinno z niego wynikać, czy żąda rozwiązania stosunku pracy, czy wskazuje, że wypowiedzenie stało się bezskuteczne. Taki dokument może przesądzić o bezpieczeństwie pracodawcy przy wydaniu świadectwa pracy.
Co wpisać w świadectwie pracy?
Jeżeli umowa rozwiązała się skutecznie z upływem okresu wypowiedzenia, w świadectwie pracy należy wskazać właściwy tryb rozwiązania stosunku pracy, czyli na przykład wypowiedzenie dokonane przez pracownika. Późniejsze rozpoczęcie służby wojskowej nie jest wtedy odrębną podstawą ustania zatrudnienia.
Jeżeli jednak wypowiedzenie stało się bezskuteczne, a pracownik mimo ochrony żąda rozwiązania stosunku pracy, dokumentacja powinna odzwierciedlać ten rzeczywisty przebieg. W aktach warto zachować żądanie pracownika, dokument powołania oraz notatkę z analizy dat. Błędne świadectwo pracy może prowadzić do wniosku o sprostowanie, a w trudniejszych przypadkach także do sporu przed sądem pracy.
Przykłady
Poniższe sytuacje pokazują, jak w praktyce oceniać wypowiedzenie, powołanie i obowiązki pracodawcy.
Pracownik złożył wypowiedzenie 31 stycznia. Umowa rozwiązuje się 29 lutego, a dobrowolna zasadnicza służba wojskowa rozpoczyna się 3 marca. Ponieważ stosunek pracy ustał przed powołaniem do służby, pracodawca wypłaca wynagrodzenie do końca lutego, rozlicza urlop i wydaje świadectwo pracy. Nie płaci pensji za marzec.
Pracownik wypowiedział umowę, która miała zakończyć się 31 marca, ale dokument powołania wskazuje datę 15 marca. Okres wypowiedzenia upływa więc po dniu powołania. Pracodawca nie powinien automatycznie uznać umowy za rozwiązaną. Najpierw powinien ustalić na piśmie, czy pracownik żąda rozwiązania stosunku pracy.
Pracownik zatrudniony na czas określony 10 miesięcy powołuje się na ochronę z art. 303 ustawy o obronie Ojczyzny. Pracodawca musi sprawdzić wyjątki, ponieważ art. 303 ust. 1 nie stosuje się do umów na czas określony nie dłuższy niż 12 miesięcy. Sama informacja o powołaniu nie wystarczy więc do przyjęcia pełnej ochrony.
Pracownik pozostaje zatrudniony i informuje pracodawcę o terminie szkolenia podstawowego w ramach dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej. W takim przypadku pracodawca powinien przeanalizować art. 304 ustawy o obronie Ojczyzny, udzielić urlopu bezpłatnego na czas szkolenia i uważać na zakaz wypowiadania lub rozwiązywania umowy w okresie ochronnym.
FAQ
Czy powołanie do wojska zawsze unieważnia wypowiedzenie?
Nie. Wypowiedzenie staje się bezskuteczne wtedy, gdy okres wypowiedzenia upływa po dniu powołania do służby objętej ochroną. Jeżeli umowa kończy się wcześniej, zwykle rozwiązuje się normalnie.
Czy znaczenie ma to, kto złożył wypowiedzenie?
Przy art. 303 ustawy o obronie Ojczyzny nie jest to decydujące, bo przepis obejmuje wypowiedzenie dokonane przez pracodawcę i przez pracownika. Ważniejsza jest data końca okresu wypowiedzenia w relacji do dnia powołania.
Czy pracownik może mimo ochrony rozwiązać umowę?
Tak. Jeżeli wypowiedzenie stało się bezskuteczne, rozwiązanie stosunku pracy może nastąpić na żądanie pracownika. Dla bezpieczeństwa pracodawca powinien uzyskać takie żądanie w formie pisemnej lub elektronicznej.
Czy urlop bezpłatny na czas służby oznacza wynagrodzenie od pracodawcy?
Nie. Urlop bezpłatny co do zasady wyłącza prawo do zwykłego wynagrodzenia od pracodawcy. Nie oznacza to jednak, że stosunek pracy nie trwa — przy spełnieniu warunków ustawowych pracownik może nadal korzystać z ochrony zatrudnienia.
Czy ochrona dotyczy każdej umowy o pracę?
Nie. Ustawa przewiduje wyjątki, między innymi dla umów próbnych oraz krótkich umów terminowych. Zakres wyjątku zależy od tego, czy stosujemy art. 303, czy art. 304 ustawy o obronie Ojczyzny.
Co zrobić, gdy pracownik przyniósł dokument powołania po złożeniu wypowiedzenia?
Należy sprawdzić datę powołania, datę rozpoczęcia szkolenia lub służby i datę końca okresu wypowiedzenia. Jeżeli okres wypowiedzenia upływa po dniu powołania, trzeba ustalić, czy pracownik żąda rozwiązania stosunku pracy.
Czy trzeba wydać świadectwo pracy?
Tak, ale tylko wtedy, gdy stosunek pracy rzeczywiście ustał. Jeżeli istnieje wątpliwość, czy wypowiedzenie nie stało się bezskuteczne, lepiej najpierw wyjaśnić sprawę i dopiero potem wystawić świadectwo.
Potrzebujesz pomocy w swojej sprawie?
Opisz swoją sprawę prawnikowi › Wycena zwykle w ciągu 2 godzin
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Podstawy prawne
- ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny — w szczególności art. 143, art. 303, art. 304 i art. 305, stan prawny na 7 lipca 2026 r.,
- ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. — Kodeks pracy — w szczególności przepisy o rozwiązaniu umowy o pracę, wynagrodzeniu, urlopie bezpłatnym i świadectwie pracy,
- ustawa z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników — w zakresie wyjątków wskazanych w art. 304 ustawy o obronie Ojczyzny.
Jeżeli pracownik jest żołnierzem WOT, osobno trzeba ocenić WOT a praca cywilna i obowiązki pracodawcy. Jeżeli powołanie koliduje z organizacją pracy, pracownik może też rozważyć zmianę terminu ćwiczeń.
