Żołnierz WOT a wypowiedzenie umowy o pracę

Kiedy żołnierz WOT jest chroniony przed wypowiedzeniem?

Najważniejsza zasada wynika z art. 303 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny. Stosunek pracy z osobą powołaną do pełnienia zasadniczej służby wojskowej albo terytorialnej służby wojskowej może być rozwiązany tylko za zgodą pracownika. Dla żołnierza WOT oznacza to realną ochronę zatrudnienia, ale nie oznacza całkowitego zakazu każdego zakończenia umowy.

Ochrona ma znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy pracodawca chce wypowiedzieć umowę po uzyskaniu informacji o powołaniu pracownika do WOT albo gdy wypowiedzenie zostało już wręczone, ale jego okres ma upłynąć dopiero po dniu powołania. W takiej sytuacji trzeba porównać trzy daty: datę powołania, datę doręczenia wypowiedzenia i datę, w której stosunek pracy miałby się rozwiązać.

Przepisy dotyczące ochrony pracownika-żołnierza trzeba odróżnić od innych przypadków, takich jak powołanie na ćwiczenia, szkolenie wojskowe albo wezwanie w trybie natychmiastowego stawiennictwa. Każda z tych sytuacji może uruchamiać inne obowiązki informacyjne i inne skutki dla pracodawcy.

Kiedy ochrona przed zwolnieniem nie działa?

Art. 303 ust. 2 ustawy o obronie Ojczyzny wskazuje wyjątki od zasady ochrony. Przepisu o rozwiązaniu stosunku pracy tylko za zgodą pracownika nie stosuje się do umów o pracę zawartych na okres próbny oraz do umów na czas określony nie dłuższy niż 12 miesięcy. Ochrona nie blokuje też rozwiązania stosunku pracy bez wypowiedzenia z winy pracownika, czyli tzw. zwolnienia dyscyplinarnego, ani rozwiązania stosunku pracy w przypadku ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy.

To bardzo ważne, bo pracownik-żołnierz WOT nie powinien zakładać, że samo powołanie do służby zawsze uniemożliwi zakończenie zatrudnienia. Jeżeli pracodawca powołuje się na ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych, spór będzie dotyczył tego, czy rzeczywiście istniały przesłanki z art. 52 Kodeksu pracy, czy też podana przyczyna była pozorna i w praktyce miała związek ze służbą wojskową.

Praktyczne omówienie podobnych problemów kadrowych znajdziesz także w materiale: żołnierze praca zwolnienie.

Co z wypowiedzeniem wręczonym przed powołaniem?

Ustawa rozstrzyga również sytuację, w której wypowiedzenie zostało złożone przed powołaniem pracownika do terytorialnej służby wojskowej. Jeżeli okres wypowiedzenia dokonany przez pracodawcę albo przez pracownika upływa po dniu powołania do służby, wypowiedzenie staje się bezskuteczne. W takim przypadku rozwiązanie stosunku pracy może nastąpić tylko na żądanie pracownika.

W praktyce oznacza to, że pracownik nie powinien biernie przyjmować stanowiska pracodawcy, jeżeli firma twierdzi, że wcześniejsze wypowiedzenie i tak doprowadzi do ustania umowy. Trzeba sprawdzić, czy dzień powołania przypada przed końcem okresu wypowiedzenia. Jeżeli tak, warto niezwłocznie złożyć pracodawcy pisemne stanowisko, dołączyć dokument potwierdzający powołanie i zażądać dalszego traktowania umowy jako trwającej.

Jeżeli pracodawca mimo to wystawi świadectwo pracy albo nie dopuści pracownika do pracy po zakończeniu służby, sprawa może wymagać pozwu do sądu pracy. Nie należy wtedy ograniczać się do rozmów telefonicznych, bo decydujące będą dokumenty: wypowiedzenie, powołanie, korespondencja, świadectwo pracy i potwierdzenia doręczenia pism.

Jakie obowiązki ma żołnierz OT wobec pracodawcy?

Żołnierz OT ma obowiązek niezwłocznie zawiadomić pracodawcę o fakcie powołania do terytorialnej służby wojskowej. Po zapoznaniu się z wykazem dni, w których ma pełnić terytorialną służbę wojskową rotacyjnie, powinien również zawiadomić pracodawcę o tych dniach oraz o zmianach terminów. Wyjątkiem jest wezwanie w trybie natychmiastowego stawiennictwa, przy którym dowódca jednostki wojskowej zawiadamia pracodawcę niezwłocznie po stawieniu się żołnierza do służby.

Dla bezpieczeństwa pracownika najlepiej przekazywać informacje pisemnie lub mailowo i zachowywać potwierdzenia. Jeżeli pracownik powiadomi pracodawcę ustnie, później może mieć problem z wykazaniem, kiedy pracodawca dowiedział się o powołaniu, szkoleniu lub zmianie terminów służby.

Warto przekazać pracodawcy kopię dokumentu potwierdzającego powołanie albo termin służby, ale nie trzeba ujawniać informacji, które nie są potrzebne do prawidłowego usprawiedliwienia nieobecności lub organizacji pracy. Zakres przekazywanych dokumentów powinien odpowiadać celowi: potwierdzeniu obowiązku stawienia się do służby i terminu nieobecności.

Urlop bezpłatny jako tło sporu o wypowiedzenie

Dla oceny legalności wypowiedzenia trzeba sprawdzić, czy nieobecność była związana z prawidłowo udokumentowaną służbą rotacyjną i czy pracownik wykonał obowiązki informacyjne. Nie powtarzamy tu pełnych zasad planowania służby i rozliczania każdej nieobecności.

Szczegółowe obowiązki pracownika i pracodawcy opisuje artykuł o WOT i zwolnieniu od pracy.

Jak zareagować na wypowiedzenie umowy?

Jeżeli żołnierz WOT otrzyma wypowiedzenie, powinien działać szybko. Odwołanie od wypowiedzenia umowy o pracę wnosi się do sądu pracy zasadniczo w ciągu 21 dni od dnia doręczenia pisma wypowiadającego umowę. Jeżeli pracodawca rozwiązał umowę bez wypowiedzenia, żądanie przywrócenia do pracy lub odszkodowania również wnosi się co do zasady w terminie 21 dni od doręczenia zawiadomienia o rozwiązaniu umowy.

W pierwszej kolejności trzeba zabezpieczyć dokumenty. Należy zachować wypowiedzenie, kopertę lub potwierdzenie odbioru, dokument powołania, wykaz dni służby, korespondencję z pracodawcą, wnioski o urlop bezpłatny, zaświadczenia z jednostki i ewentualne wiadomości pokazujące, że rzeczywistym powodem problemu była służba wojskowa.

W pozwie albo w przedsądowym piśmie do pracodawcy warto jasno wskazać, na czym polega naruszenie: czy pracodawca rozwiązał umowę bez zgody pracownika mimo ochrony, czy błędnie uznał wypowiedzenie za skuteczne, czy też wykorzystał pozorną przyczynę rozwiązania umowy.

Najczęstsze błędy pracownika-żołnierza WOT

Pierwszy błąd to zbyt późne przekazanie pracodawcy informacji o powołaniu lub terminach służby. Nawet jeżeli pracownik ma rację co do ochrony, brak dokumentów i potwierdzeń może utrudnić wykazanie, że pracodawca znał sytuację w odpowiednim czasie.

Drugi błąd to podpisanie porozumienia rozwiązującego umowę bez analizy skutków. Porozumienie może być dla pracodawcy wygodnym sposobem obejścia sporu, ale dla pracownika oznacza zwykle rezygnację z ochrony wynikającej z przepisów o wypowiedzeniu. Każdy dokument zawierający zgodę na rozwiązanie umowy trzeba przeczytać przed podpisaniem.

Trzeci błąd to przekonanie, że ochrona obejmuje każdą umowę i każdą przyczynę zwolnienia. Umowa próbna, krótka umowa terminowa, upadłość lub likwidacja pracodawcy oraz rzeczywiste podstawy do zwolnienia dyscyplinarnego mogą istotnie zmienić ocenę sprawy.

FAQ

Czy pracodawca może wypowiedzieć umowę żołnierzowi WOT?

Co do zasady po powołaniu do terytorialnej służby wojskowej stosunek pracy może być rozwiązany tylko za zgodą pracownika. Trzeba jednak sprawdzić wyjątki, zwłaszcza rodzaj umowy, możliwość zwolnienia dyscyplinarnego oraz sytuację upadłości lub likwidacji pracodawcy.

Od kiedy działa ochrona przed rozwiązaniem umowy?

Kluczowy jest dzień powołania do służby. Jeżeli okres wypowiedzenia upływa po tym dniu, wypowiedzenie staje się bezskuteczne, chyba że rozwiązania stosunku pracy żąda sam pracownik.

Czy ochrona obejmuje umowę na okres próbny?

Nie. Art. 303 ust. 2 ustawy o obronie Ojczyzny wyłącza ochronę przy umowach o pracę zawartych na okres próbny. Wyłączenie dotyczy także umów na czas określony nie dłuższy niż 12 miesięcy.

Czy żołnierza WOT można zwolnić dyscyplinarnie?

Tak, jeżeli rzeczywiście istnieją przesłanki rozwiązania umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika. Sama służba w WOT nie chroni przed odpowiedzialnością za ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych, ale przyczyna zwolnienia nie może być pozorna.

Ile czasu jest na odwołanie od wypowiedzenia?

Odwołanie od wypowiedzenia umowy o pracę wnosi się do sądu pracy w ciągu 21 dni od doręczenia pisma wypowiadającego umowę. Przy rozwiązaniu bez wypowiedzenia termin 21 dni liczy się co do zasady od doręczenia zawiadomienia o rozwiązaniu umowy.

Czy żołnierz OT musi informować pracodawcę o terminach służby?

Tak. Żołnierz OT powinien niezwłocznie zawiadomić pracodawcę o powołaniu oraz o dniach pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie i o zmianach tych terminów. Najbezpieczniej robić to w formie pozwalającej potwierdzić datę i treść zawiadomienia.

Czy za dni służby rotacyjnej przysługuje wynagrodzenie od pracodawcy?

Za okres służby rotacyjnej pracodawca udziela urlopu bezpłatnego, a pracownik zachowuje uprawnienia ze stosunku pracy z wyjątkiem prawa do wynagrodzenia. Kwestie świadczeń i rekompensat trzeba oceniać według przepisów ustawy o obronie Ojczyzny oraz dokumentów z jednostki.

Podstawy prawne i źródła

Poniższe akty warto sprawdzić w aktualnym brzmieniu, zwłaszcza gdy sprawa dotyczy wypowiedzenia, rozwiązania umowy bez wypowiedzenia albo terminów odwołania do sądu pracy.

• Ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny, w szczególności art. 172, art. 177, art. 303 i art. 305: aktualny tekst aktu.
• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, w szczególności art. 52 i art. 264: aktualny tekst aktu.