Powołanie do DZSW a ochrona stosunku pracy

Dobrowolna zasadnicza służba wojskowa, czyli DZSW, jest formą czynnej służby wojskowej. Może trwać do 12 miesięcy i obejmuje szkolenie podstawowe w wymiarze do 28 dni oraz szkolenie specjalistyczne w wymiarze do 11 miesięcy. Dla osoby zatrudnionej najważniejsze jest to, że powołanie do DZSW nie wymaga rezygnacji z pracy cywilnej.

Ustawa o obronie Ojczyzny przewiduje urlop bezpłatny i szczególną ochronę stosunku pracy. Ochrona ta nie jest jednak bezwzględna, dlatego przed przekazaniem pracodawcy dokumentów trzeba sprawdzić rodzaj umowy, jej czas trwania oraz ewentualne wcześniejsze wypowiedzenie.

Na czym polega problem w DZSW

Podstawą ochrony pracownika odbywającego DZSW jest art. 304 ustawy o obronie Ojczyzny. Osobie pozostającej w stosunku pracy i odbywającej szkolenie w ramach DZSW udziela się urlopu bezpłatnego na czas trwania szkolenia. Pracownik nie świadczy wtedy pracy i nie otrzymuje wynagrodzenia od pracodawcy, ale sam stosunek pracy nadal istnieje.

Zakaz wypowiedzenia i rozwiązania stosunku pracy obejmuje trzy okresy:

• od dnia poinformowania pracodawcy o terminie rozpoczęcia szkolenia podstawowego do dnia jego zakończenia,
• cały okres szkolenia specjalistycznego,
• 12 miesięcy od dnia zakończenia szkolenia specjalistycznego.

W praktyce nie należy odkładać zawiadomienia pracodawcy. Najbezpieczniej przekazać je na piśmie, wskazać datę rozpoczęcia szkolenia i dołączyć kopię dokumentu wojskowego potwierdzającego termin stawiennictwa. Trzeba zachować kopię pisma z potwierdzeniem odbioru, ponieważ to pracownik może później potrzebować dowodu, od kiedy pracodawca wiedział o szkoleniu.

Jeżeli wypowiedzenie zostało złożone przed powołaniem, lecz okres wypowiedzenia miałby upłynąć już po dniu powołania, art. 303 ust. 3 ustawy przewiduje jego bezskuteczność. Rozwiązanie stosunku pracy może wtedy nastąpić tylko na żądanie pracownika. Nie należy jednak utożsamiać odebrania pisma od pracodawcy z wyrażeniem zgody na zwolnienie. Pokwitowanie odbioru potwierdza jedynie datę doręczenia.

Ochrona ma istotne wyjątki. Szczególnego zakazu z art. 304 ust. 2 nie stosuje się do:

• umowy o pracę zawartej na okres próbny,
• umowy o pracę zawartej na czas określony nie dłuższy niż 24 miesiące,
• stosunku pracy nawiązanego na podstawie powołania,
• przypadku otwarcia likwidacji lub ogłoszenia upadłości pracodawcy,
• rozwiązania umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika na podstawie art. 52 Kodeksu pracy,
• sytuacji objętych ustawą o zwolnieniach grupowych, jeżeli spełnione są jej ustawowe przesłanki.

Ochrona nie oznacza również, że każda umowa terminowa automatycznie przedłuża się do końca służby lub przez kolejne 12 miesięcy. W przypadku umowy na czas określony trzeba osobno ocenić jej ustalony termin końcowy, długość umowy i sposób ustania zatrudnienia.

Kiedy można przerwać lub zakończyć służbę

DZSW może zostać przerwana w każdym czasie z uwagi na potrzeby Sił Zbrojnych albo na wniosek osoby odbywającej służbę. Sam zamiar rezygnacji nie uprawnia jednak do samowolnego opuszczenia jednostki. Do czasu formalnego zwolnienia żołnierz powinien wykonywać obowiązki i stosować się do rozkazów.

Wniosek o przerwanie służby najlepiej złożyć pisemnie w jednostce wojskowej zgodnie z drogą służbową. W piśmie należy wskazać dane żołnierza, jednostkę, prośbę o przerwanie DZSW, przyczynę oraz oczekiwany termin. Trzeba zachować kopię z potwierdzeniem złożenia i odebrać dokument potwierdzający datę zwolnienia ze służby lub zakończenia szkolenia.

Skutki wojskowe zależą między innymi od tego, czy żołnierz ukończył szkolenie podstawowe. Po ukończeniu wyłącznie szkolenia podstawowego możliwe jest, na wniosek, przeniesienie do aktywnej rezerwy albo terytorialnej służby wojskowej, a bez takiego wniosku następuje przeniesienie do pasywnej rezerwy. Osoba, która nie ukończyła szkolenia podstawowego lub nie złożyła przysięgi, jest zwalniana z DZSW i przenoszona do pasywnej rezerwy.

Dokładna procedura i skutki odejścia zostały szerzej opisane w artykule o rezygnacji z DZSW. Dla ochrony zatrudnienia kluczowa jest data zakończenia szkolenia wskazana w dokumentach wojskowych, ponieważ od niej oblicza się okres ochronny po szkoleniu. Jeżeli dokumenty posługują się różnymi datami, trzeba wyjaśnić to z jednostką i uzyskać jednoznaczne potwierdzenie.

Skutki finansowe i dokumenty

W okresie urlopu bezpłatnego pracodawca nie wypłaca wynagrodzenia za pracę. Osoba odbywająca DZSW otrzymuje natomiast uposażenie wojskowe w wysokości odpowiadającej najniższemu uposażeniu zasadniczemu żołnierza zawodowego, ustalanemu według aktualnych przepisów płacowych.

Okres odbywania DZSW wlicza się do okresu zatrudnienia w rozumieniu prawa pracy. Może więc wpływać na uprawnienia zależne od stażu. Po powrocie warto przekazać pracodawcy dokument potwierdzający okres służby, aby dział kadr prawidłowo ujął go w dokumentacji pracowniczej.

Najczęstszy błąd polega na ustnym zgłoszeniu powołania bez pozostawienia dowodu. W sporze pracowniczym liczy się nie tylko sam fakt służby, ale także możliwość wykazania, kiedy pracodawca został poinformowany o terminie szkolenia.

Relacja do pracy, nauki i zdrowia

Przepisy o ochronie dotyczą stosunku pracy. Nie zapewniają takiej samej ochrony osobie wykonującej zadania wyłącznie na podstawie umowy zlecenia, umowy o dzieło, kontraktu B2B albo prowadzącej działalność gospodarczą. W takich przypadkach skutki powołania zależą przede wszystkim od treści umowy cywilnoprawnej.

W przypadku pracownika znaczenie ma nie tylko zakaz zwolnienia, ale również prawo do urlopu bezpłatnego. Pracodawca nie powinien wymagać wykorzystania urlopu wypoczynkowego zamiast urlopu przewidzianego dla szkolenia w ramach DZSW. Pracownik powinien jednak prawidłowo udokumentować termin szkolenia i po jego zakończeniu zgłosić gotowość powrotu do pracy zgodnie z ustaleniami z pracodawcą.

Student lub uczeń odbywający DZSW nie powinien zakładać, że automatycznie korzysta z ochrony przewidzianej w art. 307 ustawy o obronie Ojczyzny. Ten przepis dotyczy studenta lub ucznia, który ochotniczo zgłosił się do obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej. W przypadku zwykłych studiów cywilnych trzeba sprawdzić regulamin uczelni i odpowiednio wcześnie złożyć wniosek o urlop, indywidualną organizację studiów albo inne dopuszczalne rozwiązanie. Odrębne zasady dotyczą kształcenia wojskowego i przejścia do służby zawodowej; omawia je materiał o studiach oficerskich.

Choroba lub uraz podczas DZSW nie oznaczają automatycznego zakończenia służby. Żołnierz powinien zgłosić problem zdrowotny przełożonemu i korzystać z wojskowej procedury medycznej. Zwykłe zwolnienie lekarskie stosowane w zatrudnieniu cywilnym nie zastępuje formalności wymaganych w jednostce. Szersze wyjaśnienie zawiera artykuł o L4 w DZSW.

Jeżeli stan zdrowia prowadzi do orzeczenia niezdolności do służby albo do formalnego zwolnienia, dla pracodawcy najważniejszy będzie dokument wskazujący datę zakończenia szkolenia lub służby. Nie należy opierać rozliczenia okresu ochronnego wyłącznie na ustnej informacji z jednostki.

FAQ

Czy pracodawca musi udzielić urlopu bezpłatnego na DZSW?

Tak. Art. 304 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny przewiduje urlop bezpłatny na czas szkolenia w ramach DZSW. Pracownik powinien przekazać pracodawcy dokument potwierdzający termin szkolenia i złożyć pismo do akt osobowych.

Od kiedy zaczyna się ochrona przed zwolnieniem?

W odniesieniu do szkolenia podstawowego ochrona rozpoczyna się od dnia poinformowania pracodawcy o terminie jego rozpoczęcia. Następnie obejmuje szkolenie specjalistyczne i 12 miesięcy od dnia jego zakończenia.

Czy ochrona obejmuje umowę na okres próbny?

Nie. Ustawa wyraźnie wyłącza umowy o pracę zawarte na okres próbny z ochrony przewidzianej w art. 304 ust. 2.

Czy ochrona obejmuje dwuletnią umowę na czas określony?

Nie, jeżeli umowa została zawarta na czas określony nie dłuższy niż 24 miesiące. Przy umowie terminowej dłuższej niż 24 miesiące trzeba dodatkowo zbadać sposób i datę jej ustania.

Czy pracownik może sam odejść z pracy podczas DZSW?

Tak. Ochrona ma zabezpieczać pracownika przed działaniem pracodawcy, a nie zmuszać go do pozostawania w zatrudnieniu. Pracownik może złożyć wypowiedzenie, żądać rozwiązania stosunku pracy albo zawrzeć porozumienie stron, ale powinien wcześniej ocenić skutki finansowe i ubezpieczeniowe.

Co zrobić, gdy pracodawca wręczy wypowiedzenie w okresie ochronnym?

Należy odebrać pismo, zapisać datę doręczenia i zgromadzić umowę, dokument powołania oraz dowód zawiadomienia pracodawcy. Odwołanie do sądu pracy wnosi się co do zasady w ciągu 21 dni. Samo zgłoszenie sprawy do Państwowej Inspekcji Pracy nie zastępuje pozwu i nie zatrzymuje tego terminu.

Czy okres DZSW wlicza się do stażu pracy?

Tak. Ustawa stanowi, że okres odbywania DZSW wlicza się do okresu zatrudnienia w rozumieniu prawa pracy. Po zakończeniu służby należy przekazać pracodawcy dokument potwierdzający jej okres.

Czy ochrona obejmuje zleceniobiorcę albo osobę na B2B?

Nie w takim samym zakresie. Art. 304 chroni osobę pozostającą w stosunku pracy. Umowy cywilnoprawne i kontrakty B2B podlegają zasadom wynikającym z ich treści oraz przepisów prawa cywilnego.

Podsumowanie

Pracownik powołany do DZSW nie musi rozwiązywać umowy o pracę. Powinien szybko i pisemnie poinformować pracodawcę o terminie szkolenia, złożyć dokumenty potrzebne do udzielenia urlopu bezpłatnego i zachować potwierdzenie odbioru. Trzeba jednocześnie sprawdzić, czy umowa nie należy do ustawowych wyjątków, zwłaszcza czy nie jest umową próbną albo terminową zawartą na okres nie dłuższy niż 24 miesiące.

W razie wypowiedzenia najważniejsze są daty. Termin 21 dni na skierowanie sprawy do sądu pracy biegnie od doręczenia pisma, dlatego nie należy czekać na zakończenie służby ani na wynik rozmów z pracodawcą.

Źródła

• ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny, w szczególności art. 143, 146, 149, 150, 303 i 304,
• ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, w szczególności art. 52 i 264,
• ustawa z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.