Rezygnacja z DZSW a późniejsze powołanie na ćwiczenia wojskowe

Najważniejsze jest rozróżnienie dwóch zdarzeń. Pierwszym jest przerwanie dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej. Drugim – późniejsze funkcjonowanie tej samej osoby w rezerwie. Zakończenie DZSW nie powoduje, że były żołnierz przestaje podlegać obowiązkom wynikającym z ustawy o obronie Ojczyzny.

Zgodnie z art. 146 ustawy o obronie Ojczyzny dobrowolna zasadnicza służba wojskowa może zostać przerwana w każdym czasie między innymi na wniosek osoby odbywającej służbę. Skutek dla dalszego statusu wojskowego zależy przede wszystkim od tego, na jakim etapie szkolenia następuje przerwanie.

Warunki i etap procedury

DZSW obejmuje szkolenie podstawowe oraz szkolenie specjalistyczne. Ustalenie, czy żołnierz ukończył szkolenie podstawowe i złożył przysięgę wojskową, ma znaczenie dla jego dalszego statusu.

Jeżeli osoba ukończyła wyłącznie szkolenie podstawowe, art. 146 ust. 2 ustawy przewiduje możliwość przeniesienia jej – na jej wniosek – do aktywnej rezerwy albo terytorialnej służby wojskowej. Jeżeli takiego wniosku nie ma, następuje przeniesienie do pasywnej rezerwy.

Jeżeli natomiast osoba nie ukończyła szkolenia podstawowego, nie złożyła przysięgi wojskowej albo zachodzi inna sytuacja wskazana w art. 146 ust. 3 ustawy, jest zwalniana z DZSW i przenoszona do pasywnej rezerwy. Nawet bardzo wczesne przerwanie DZSW nie powinno więc być utożsamiane z całkowitym ustaniem obowiązków wynikających ze statusu wojskowego.

Dla późniejszych ćwiczeń istotny jest status po zwolnieniu z DZSW. Zgodnie z art. 248 ustawy pełnienie służby przez żołnierzy pasywnej rezerwy polega na odbywaniu ćwiczeń wojskowych.

Jeżeli dopiero rozważasz zakończenie służby, warto również sprawdzić, jakie obowiązki w dobrowolnej służbie istnieją do dnia formalnego zwolnienia. Samo złożenie wniosku o przerwanie DZSW nie powinno być traktowane jako podstawa do samodzielnego opuszczenia jednostki przed formalnym zakończeniem służby.

Wniosek, badania i dokumenty

W kontekście późniejszych ćwiczeń trzeba odróżnić wniosek o przerwanie DZSW od powołania żołnierza pasywnej rezerwy na ćwiczenia. Żołnierz składa wniosek, gdy chce przerwać DZSW. Nie musi natomiast później dobrowolnie zgłaszać się do WCR z wnioskiem o powołanie na obowiązkowe ćwiczenia wojskowe. Jeżeli znajduje się w pasywnej rezerwie, właściwy organ może powołać go na ćwiczenia niezależnie od jego aktualnej chęci ich odbywania.

Inaczej wygląda sytuacja osoby, która po ukończeniu szkolenia podstawowego chce wrócić do DZSW. Art. 146 ust. 4 ustawy pozwala osobie przeniesionej po szkoleniu podstawowym do aktywnej albo pasywnej rezerwy złożyć w ciągu 3 lat od przeniesienia do rezerwy wniosek o ponowne powołanie do DZSW w celu kontynuowania szkolenia specjalistycznego. Uwzględnienie takiego wniosku zależy od potrzeb Sił Zbrojnych. Jest to odrębna procedura od powołania na ćwiczenia wojskowe.

Pogorszenie zdrowia po DZSW i zmiana kategorii zdolności

Jeżeli od czasu DZSW stan zdrowia rezerwisty rzeczywiście się pogorszył, znaczenie ma art. 87 ust. 2a ustawy o obronie Ojczyzny. Przepis obowiązujący od 12 sierpnia 2025 r. przewiduje skierowanie do wojskowej komisji lekarskiej osoby o uregulowanym stosunku do służby wojskowej, na jej wniosek, w celu zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej, jeżeli nastąpiło pogorszenie stanu zdrowia poświadczone dokumentacją medyczną.

Były uczestnik DZSW przeniesiony do rezerwy, który ma przykładowo kategorię A, a następnie doznał poważnego urazu, przeszedł operację albo zachorował, nie musi ograniczać się do ogólnej informacji przekazanej WCR. Może złożyć pisemny wniosek o skierowanie do wojskowej komisji lekarskiej w celu zmiany kategorii zdolności i dołączyć dokumentację potwierdzającą pogorszenie zdrowia.

Wniosek należy skierować do właściwego szefa WCR. Powinien on wskazywać na pogorszenie stanu zdrowia i żądanie skierowania do wojskowej komisji lekarskiej na podstawie art. 87 ust. 2a. Do pisma należy dołączyć aktualną dokumentację medyczną, która potwierdza zmianę stanu zdrowia, na przykład karty informacyjne leczenia szpitalnego, wyniki badań, dokumentację specjalistyczną lub inne dokumenty odpowiadające charakterowi choroby albo urazu.

Trzeba jednak rozdzielić trzy różne działania:

• wniosek o zmianę kategorii zdolności – służy uruchomieniu procedury wojskowo-lekarskiej na podstawie art. 87 ust. 2a;
• działanie dotyczące konkretnego powołania na ćwiczenia – przykładowo odwołanie albo inne pismo przewidziane dla otrzymanego rozstrzygnięcia, składane zgodnie z pouczeniem;
• usprawiedliwienie faktycznej przeszkody w stawiennictwie – jeżeli w konkretnym terminie istnieje rzeczywista przeszkoda uniemożliwiająca stawienie się.

Jedna z tych czynności nie zastępuje automatycznie pozostałych. Samo złożenie wniosku z art. 87 ust. 2a i dokumentacji medycznej nie powoduje, że istniejące powołanie lub wezwanie przestaje obowiązywać. Do czasu formalnej zmiany sytuacji prawnej nie należy samodzielnie przyjmować, że termin stawiennictwa można zignorować.

Decyzja jednostki lub WCR

W procedurze występują różne organy, których ról nie należy mylić. Podczas pełnienia DZSW zasadniczą rolę w faktycznym zwolnieniu żołnierza z jednostki odgrywa dowódca jednostki wojskowej. Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej w sprawie dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej przewiduje, że dowódca zwalnia żołnierza z DZSW oraz informuje o zwolnieniu szefa WCR, który powołał żołnierza.

Z kolei wojskowe centrum rekrutacji prowadzi sprawy związane między innymi z ewidencją i powoływaniem do służby w zakresie określonym ustawą. Brak dalszego kontaktu z dawną jednostką wojskową nie oznacza więc, że osoba przeniesiona do rezerwy nie może zostać później powołana na ćwiczenia.

Ćwiczenia pasywnej rezerwy mogą mieć różną formę. Art. 249 ustawy wymienia ćwiczenia jednodniowe, krótkotrwałe trwające nieprzerwanie do 30 dni, długotrwałe trwające nieprzerwanie do 90 dni oraz rotacyjne, trwające łącznie do 30 dni z przerwami w określonych dniach roku. Art. 251 określa natomiast ograniczenia dotyczące łącznego czasu i częstotliwości ćwiczeń, z wyjątkami przewidzianymi w ustawie.

Rezygnacja, odwołanie i skutki dla rezerwy

Rezygnacja z DZSW jest możliwa, ponieważ art. 146 ust. 1 pkt 2 ustawy wprost dopuszcza przerwanie dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej na wniosek osoby odbywającej służbę. Szczegółowe kwestie dotyczące samego zakończenia służby omawia osobny materiał o tym, jak wygląda przerwanie dobrowolnej służby wojskowej.

Dla późniejszych ćwiczeń najważniejszy jest jednak skutek rezygnacji dla statusu wojskowego. Jeżeli były żołnierz zostaje przeniesiony do pasywnej rezerwy, nie powstaje ogólny okres ochronny, podczas którego nie można byłoby go powołać na ćwiczenia tylko dlatego, że wcześniej sam zrezygnował z DZSW. Ustawa nie wskazuje wcześniejszej rezygnacji z DZSW jako samodzielnej przesłanki wyłączającej takie powołanie.

Art. 248 ust. 5 ustawy określa natomiast osoby, których nie powołuje się do odbycia ćwiczeń wojskowych w pasywnej rezerwie. Jeżeli rezerwista uważa, że znajduje się w grupie objętej ustawowym wyłączeniem, powinien przedstawić organowi dokumenty potwierdzające konkretną przesłankę.

Od decyzji wydawanych przez organ wojskowy ustawa przewiduje możliwość wniesienia odwołania na zasadach określonych w ustawie o obronie Ojczyzny i Kodeksie postępowania administracyjnego. Jeżeli decyzję w sprawie powołania na ćwiczenia wydał szef WCR, organem wyższego stopnia jest Szef Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji. Co do zasady termin na odwołanie od decyzji administracyjnej wynosi 14 dni od jej doręczenia, a odwołanie składa się za pośrednictwem organu, który wydał decyzję. Każdorazowo należy sprawdzić pouczenie w otrzymanym dokumencie.

W odwołaniu należy wskazać konkretny problem dotyczący powołania, na przykład nieuwzględnienie ustawowego wyłączenia, posłużenie się nieaktualnymi danymi albo inną okoliczność mającą znaczenie prawne. Samo stwierdzenie, że dana osoba nie chce odbywać ćwiczeń albo wcześniej zrezygnowała z DZSW, nie tworzy podstawy do uchylenia powołania.

Art. 122 ust. 3 pkt 2 ustawy o obronie Ojczyzny wyłącza możliwość wniesienia skargi do sądu administracyjnego na decyzję w sprawie powołania do odbycia ćwiczeń wojskowych. Szczególnego znaczenia nabiera więc prawidłowe wykorzystanie administracyjnego toku instancji oraz przedstawienie istotnych dokumentów właściwemu organowi.

Jeżeli termin ćwiczeń jest bliski, nie należy samodzielnie przyjmować, że wniesienie odwołania, złożenie dokumentacji medycznej albo wniosku o zmianę kategorii automatycznie pozwala zignorować stawiennictwo. Trzeba sprawdzić treść dokumentu, jego pouczenie, skutki wniesionego środka prawnego oraz ewentualne dalsze rozstrzygnięcia organu. Niestawienie się bez usprawiedliwionej przyczyny może powodować konsekwencje przewidziane prawem.

Przerwanie DZSW nie usuwa również faktu wcześniejszego okresu służby. Jeżeli ma to znaczenie dla dalszej kariery wojskowej lub uprawnień, odrębnie należy ocenić zaliczenie DZSW do stażu. Nie oznacza ono jednak zwolnienia z obowiązków wynikających z pozostawania w pasywnej rezerwie.

Najczęstsze pytania

Czy po rezygnacji z DZSW mogą mnie wezwać na ćwiczenia?

Tak, jest to możliwe. Jeżeli po zakończeniu DZSW zostałeś przeniesiony do pasywnej rezerwy, wcześniejsza rezygnacja sama w sobie nie chroni przed późniejszym powołaniem na ćwiczenia wojskowe.

Czy po rezygnacji z DZSW automatycznie trafiam do pasywnej rezerwy?

Zależy to od etapu służby. Osoba, która ukończyła wyłącznie szkolenie podstawowe, może na swój wniosek zostać przeniesiona do aktywnej rezerwy albo terytorialnej służby wojskowej. Bez takiego wniosku jest przenoszona do pasywnej rezerwy. Ustawa przewiduje także przeniesienie do pasywnej rezerwy w określonych przypadkach przerwania służby przed ukończeniem szkolenia podstawowego.

Czy mogę zrezygnować z DZSW w dowolnym momencie?

Art. 146 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny pozwala przerwać DZSW w każdym czasie na wniosek osoby odbywającej służbę. Do dnia formalnego zwolnienia należy jednak wykonywać obowiązki wynikające ze służby i stosować się do procedury jednostki.

Czy muszę sam złożyć wniosek o późniejsze ćwiczenia?

Nie. Dobrowolny wniosek nie jest konieczny do powołania żołnierza pasywnej rezerwy na ćwiczenia. Jest to inna sytuacja niż wniosek o powrót do DZSW albo o pełnienie innego ochotniczego rodzaju służby.

Czy pogorszenie zdrowia po DZSW pozwala zmienić kategorię przed ćwiczeniami?

Może prowadzić do ponownej oceny kategorii. Jeżeli masz uregulowany stosunek do służby wojskowej i nastąpiło pogorszenie Twojego stanu zdrowia poświadczone dokumentacją medyczną, możesz na podstawie art. 87 ust. 2a ustawy o obronie Ojczyzny złożyć wniosek o skierowanie do wojskowej komisji lekarskiej w celu zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej. Wniosek wraz z aktualną dokumentacją należy złożyć do właściwego szefa WCR. Jeżeli otrzymałeś już powołanie na ćwiczenia, sam wniosek o zmianę kategorii nie powoduje automatycznie jego uchylenia.

Czy po przerwaniu DZSW mogę wrócić na szkolenie specjalistyczne?

Jeżeli ukończyłeś wyłącznie szkolenie podstawowe i zostałeś przeniesiony do aktywnej albo pasywnej rezerwy, możesz w terminie 3 lat od przeniesienia do tej rezerwy złożyć wniosek o powołanie do DZSW w celu kontynuowania szkolenia specjalistycznego. Uwzględnienie wniosku zależy od potrzeb Sił Zbrojnych.

Czy od powołania na ćwiczenia mogę się odwołać?

Decyzje organów wojskowych podlegają odwołaniu na zasadach wynikających z ustawy o obronie Ojczyzny i Kodeksu postępowania administracyjnego. W przypadku decyzji szefa WCR organem wyższego stopnia jest Szef Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji. Co do zasady termin na wniesienie odwołania od decyzji administracyjnej wynosi 14 dni od doręczenia. Należy jednak zawsze sprawdzić pouczenie w otrzymanym dokumencie.

Czy mogę zaskarżyć powołanie na ćwiczenia do sądu administracyjnego?

Art. 122 ust. 3 pkt 2 ustawy o obronie Ojczyzny wyłącza skargę do sądu administracyjnego na decyzję w sprawie powołania do odbycia ćwiczeń wojskowych. Dlatego istotne jest prawidłowe wykorzystanie środków dostępnych na etapie administracyjnym i terminowe przedstawienie organowi dokumentów dotyczących konkretnej sprawy.