Rezygnacja z DZSW a późniejsze powołanie na ćwiczenia wojskowe

Najważniejsze jest rozróżnienie dwóch zdarzeń. Pierwszym jest przerwanie dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej. Drugim – późniejsze funkcjonowanie tej samej osoby w rezerwie. Zakończenie DZSW nie powoduje, że wcześniejszy żołnierz przestaje podlegać obowiązkom wynikającym z ustawy o obronie Ojczyzny.

Zgodnie z art. 146 ustawy o obronie Ojczyzny dobrowolna zasadnicza służba wojskowa może zostać przerwana w każdym czasie między innymi na wniosek osoby odbywającej służbę. Skutek dla dalszego statusu wojskowego zależy przede wszystkim od tego, na jakim etapie szkolenia następuje przerwanie.

Warunki i etap procedury

DZSW obejmuje szkolenie podstawowe oraz szkolenie specjalistyczne. Ustalenie, czy żołnierz ukończył szkolenie podstawowe i złożył przysięgę wojskową, ma istotne znaczenie dla jego dalszego statusu.

Jeżeli osoba ukończyła wyłącznie szkolenie podstawowe, art. 146 ust. 2 ustawy przewiduje możliwość przeniesienia jej – na jej wniosek – do aktywnej rezerwy albo terytorialnej służby wojskowej. Jeżeli takiego wniosku nie ma, następuje przeniesienie do pasywnej rezerwy.

Jeżeli natomiast osoba nie ukończyła szkolenia podstawowego, nie złożyła przysięgi wojskowej albo zachodzą inne sytuacje wskazane w art. 146 ust. 3 ustawy, jest zwalniana z DZSW i przenoszona do pasywnej rezerwy. Oznacza to, że nawet bardzo wczesne przerwanie DZSW nie powinno być utożsamiane z całkowitym usunięciem z ewidencji wojskowej.

W praktyce kluczowy jest więc nie sam fakt rezygnacji, ale status nadany po zwolnieniu z DZSW. Pasywna rezerwa ma bezpośrednie znaczenie dla późniejszych ćwiczeń, ponieważ zgodnie z art. 248 ust. 1 ustawy pełnienie służby przez żołnierzy pasywnej rezerwy polega właśnie na odbywaniu ćwiczeń wojskowych.

Jeżeli dopiero rozważasz zakończenie służby, warto również sprawdzić, jakie obowiązki w dobrowolnej służbie istnieją do dnia formalnego zwolnienia. Samo złożenie pisma nie powinno być traktowane jako zgoda na natychmiastowe samodzielne opuszczenie jednostki.

Wniosek, badania i dokumenty

W kontekście późniejszych ćwiczeń trzeba odróżnić wniosek o przerwanie DZSW od powołania do pasywnej rezerwy na ćwiczenia. Żołnierz składa wniosek, gdy chce przerwać DZSW. Nie musi natomiast później dobrowolnie zgłaszać się do WCR z wnioskiem o powołanie na obowiązkowe ćwiczenia wojskowe. Jeżeli znajduje się w pasywnej rezerwie, właściwy organ może wszcząć procedurę powołania niezależnie od jego aktualnej chęci odbywania ćwiczeń.

Inaczej wygląda sytuacja osoby, która po ukończeniu szkolenia podstawowego chce wrócić do DZSW. Art. 146 ust. 4 ustawy pozwala osobie przeniesionej po szkoleniu podstawowym do aktywnej albo pasywnej rezerwy złożyć w ciągu 3 lat od przeniesienia do rezerwy wniosek o ponowne powołanie do DZSW w celu kontynuowania szkolenia specjalistycznego. Uwzględnienie takiego wniosku zależy od potrzeb Sił Zbrojnych. Jest to jednak odrębna procedura od powołania na ćwiczenia wojskowe.

Nie każde późniejsze wezwanie żołnierza pasywnej rezerwy oznacza konieczność ponownego przechodzenia całej procedury rekrutacyjnej znanej z pierwszego powołania do DZSW. Znaczenie ma aktualna kategoria zdolności do służby, dane znajdujące się w ewidencji wojskowej, stan zdrowia oraz rodzaj czynności planowanych przez wojsko. Jeżeli od czasu DZSW stan zdrowia istotnie się zmienił, nie należy tego zatajać. Warto niezwłocznie przekazać WCR aktualną dokumentację medyczną i ustalić, czy konieczna jest ponowna ocena zdolności do służby.

Osoba, która ma wątpliwości co do swojego statusu po zakończeniu DZSW, może również zwrócić się do właściwego WCR o informacje dotyczące danych znajdujących się w ewidencji wojskowej. W praktyce warto zrobić to przed powstaniem sporu o stawiennictwo na ćwiczenia, a nie dopiero po upływie wskazanego w decyzji terminu.

Decyzja jednostki lub WCR

W procedurze występują dwa różne organy, których ról nie należy mylić. Podczas pełnienia DZSW zasadniczą rolę w faktycznym zwolnieniu żołnierza z jednostki odgrywa dowódca jednostki wojskowej. Obowiązujące rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej w sprawie dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej przewiduje, że dowódca zwalnia żołnierza z DZSW oraz informuje o zwolnieniu szefa WCR, który wcześniej powołał żołnierza.

Z kolei wojskowe centrum rekrutacji prowadzi sprawy związane z ewidencją, rekrutacją oraz powoływaniem do służby w zakresie określonym ustawą. Jeżeli były żołnierz DZSW znajduje się następnie w pasywnej rezerwie i zostaje wytypowany do ćwiczeń, zasadnicze znaczenie ma decyzja właściwego szefa WCR dotycząca powołania.

Nie należy więc zakładać, że brak dalszego kontaktu z dawną jednostką oznacza brak możliwości wezwania. Po zwolnieniu z DZSW dalsze czynności mogą być prowadzone przez WCR właściwe dla osoby pozostającej w ewidencji wojskowej.

Ćwiczenia pasywnej rezerwy mogą mieć różną formę. Art. 249 ustawy wymienia ćwiczenia jednodniowe, krótkotrwałe trwające nieprzerwanie do 30 dni, długotrwałe trwające nieprzerwanie do 90 dni oraz rotacyjne, trwające łącznie do 30 dni z przerwami w określonych dniach roku. Co do zasady art. 251 ogranicza łączny czas ćwiczeń żołnierza pasywnej rezerwy do 90 dni w roku, z dodatkowymi zasadami dotyczącymi częstotliwości poszczególnych ćwiczeń. Szczególne regulacje dotyczą działań związanych między innymi ze zwalczaniem klęsk żywiołowych, akcjami poszukiwawczymi i ratowaniem życia ludzkiego.

Rezygnacja, odwołanie i skutki dla rezerwy

Rezygnacja z DZSW jest możliwa, ponieważ art. 146 ust. 1 pkt 2 ustawy wprost dopuszcza przerwanie dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej na wniosek osoby odbywającej służbę. Szczegółowe kwestie dotyczące samego zakończenia służby omawia osobny materiał o tym, jak wygląda przerwanie dobrowolnej służby wojskowej.

Dla późniejszych ćwiczeń najważniejszy jest jednak skutek ewidencyjny rezygnacji. Jeżeli były żołnierz zostaje przeniesiony do pasywnej rezerwy, nie powstaje żaden ogólny okres ochronny, podczas którego nie wolno byłoby go powołać na ćwiczenia tylko dlatego, że wcześniej sam zrezygnował z DZSW. Ustawa nie wskazuje wcześniejszej rezygnacji z DZSW jako samodzielnej przesłanki wyłączającej powołanie na ćwiczenia.

Art. 248 ust. 5 ustawy określa natomiast grupy osób, których na ćwiczenia pasywnej rezerwy się nie powołuje. Obejmuje to między innymi osoby wyłączone od obowiązku pełnienia służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, a także określone osoby pełniące funkcje publiczne, parlamentarzystów w czasie kadencji, osoby prowadzące własną kampanię wyborczą w okresie tej kampanii oraz osoby przeznaczone do służby zastępczej lub takie, które ją odbyły. Jeżeli dana osoba uważa, że dotyczy jej jedno z ustawowych wyłączeń, powinna przedstawić organowi dokumenty potwierdzające konkretną przesłankę.

Od decyzji wydawanych przez organ wojskowy ustawa przewiduje możliwość wniesienia odwołania na zasadach Kodeksu postępowania administracyjnego. Jeżeli decyzję w sprawie powołania na ćwiczenia wydał szef WCR, organem wyższego stopnia jest Szef Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji. Termin na odwołanie wynosi co do zasady 14 dni od doręczenia decyzji. Odwołanie składa się za pośrednictwem organu, który wydał zaskarżoną decyzję.

W odwołaniu należy wskazać konkretny problem z decyzją. Może nim być na przykład nieuwzględnienie ustawowego wyłączenia, oparcie się na nieaktualnych danych albo inna okoliczność mająca znaczenie prawne dla powołania. Samo stwierdzenie, że dana osoba nie chce ćwiczyć albo wcześniej zrezygnowała z DZSW, nie tworzy automatycznie podstawy do uchylenia powołania.

Trzeba zwrócić uwagę na szczególne ograniczenie wynikające z art. 122 ust. 3 pkt 2 ustawy o obronie Ojczyzny. Przepis ten wyłącza możliwość wniesienia skargi do sądu administracyjnego na decyzję w sprawie powołania do odbycia ćwiczeń wojskowych. Tym większego znaczenia nabiera prawidłowe wykorzystanie odwołania administracyjnego i przedstawienie wszystkich dokumentów już na tym etapie.

Jeżeli termin ćwiczeń jest bliski, nie należy samodzielnie przyjmować, że samo sporządzenie odwołania oznacza możliwość zignorowania stawiennictwa. Trzeba sprawdzić pouczenie zawarte w decyzji, jej wykonalność oraz ewentualne rozstrzygnięcia organu dotyczące dalszego postępowania. Niestawienie się bez usprawiedliwionej przyczyny może powodować konsekwencje przewidziane przepisami wojskowymi.

Przerwanie DZSW nie usuwa również faktu wcześniejszego okresu służby. Jeżeli ma to znaczenie dla dalszej kariery wojskowej lub uprawnień, odrębnie należy ocenić zaliczenie DZSW do stażu. Nie ma jednak podstaw, aby sam fakt zaliczenia wcześniejszej służby utożsamiać ze zwolnieniem z obowiązków pasywnej rezerwy.

FAQ

Czy po rezygnacji z DZSW mogą mnie wezwać na ćwiczenia?

Tak, jest to możliwe. Jeżeli po zakończeniu DZSW zostałeś przeniesiony do pasywnej rezerwy, wcześniejsza rezygnacja sama w sobie nie chroni przed powołaniem na ćwiczenia wojskowe.

Czy po rezygnacji z DZSW automatycznie trafiam do pasywnej rezerwy?

W wielu przypadkach tak. Szczegółowy skutek zależy od etapu służby. Osoba, która ukończyła tylko szkolenie podstawowe, może na swój wniosek trafić do aktywnej rezerwy albo terytorialnej służby wojskowej. Bez takiego wniosku jest przenoszona do pasywnej rezerwy. Ustawa przewiduje także przeniesienie do pasywnej rezerwy w określonych przypadkach przerwania służby przed ukończeniem szkolenia podstawowego.

Czy mogę zrezygnować z DZSW w dowolnym momencie?

Art. 146 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny pozwala przerwać DZSW w każdym czasie na wniosek osoby odbywającej służbę. Do dnia formalnego zwolnienia należy jednak wykonywać obowiązki wynikające ze służby i stosować się do procedury jednostki.

Czy muszę sam złożyć wniosek o późniejsze ćwiczenia?

Nie. Dobrowolny wniosek nie jest konieczny do powołania żołnierza pasywnej rezerwy na ćwiczenia. Jest to inna sytuacja niż dobrowolny wniosek o powrót do DZSW, aktywną rezerwę albo inny ochotniczy rodzaj służby.

Czy po przerwaniu DZSW mogę wrócić na szkolenie specjalistyczne?

Jeżeli ukończyłeś wyłącznie szkolenie podstawowe i zostałeś przeniesiony do aktywnej albo pasywnej rezerwy, możesz w terminie 3 lat od przeniesienia do rezerwy złożyć wniosek o powołanie do DZSW w celu kontynuowania szkolenia specjalistycznego. Uwzględnienie wniosku zależy od potrzeb Sił Zbrojnych.

Czy od powołania na ćwiczenia mogę się odwołać?

Tak. Decyzje organów wojskowych podlegają odwołaniu na zasadach określonych w ustawie o obronie Ojczyzny i Kodeksie postępowania administracyjnego. W przypadku decyzji szefa WCR organem wyższego stopnia jest Szef Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji. Co do zasady termin na odwołanie wynosi 14 dni od doręczenia decyzji. Zawsze należy sprawdzić pouczenie w otrzymanym dokumencie.

Czy mogę zaskarżyć powołanie na ćwiczenia do sądu administracyjnego?

Ustawa o obronie Ojczyzny w art. 122 ust. 3 pkt 2 wyłącza skargę do sądu administracyjnego na decyzję w sprawie powołania do odbycia ćwiczeń wojskowych. Dlatego szczególnie ważne jest prawidłowe przygotowanie odwołania administracyjnego i przedstawienie dokumentów właściwemu organowi.

Co zrobić, jeżeli po DZSW pogorszył się mój stan zdrowia?

Niezwłocznie poinformuj właściwe WCR i przedstaw aktualną dokumentację medyczną. To, czy konieczne będzie skierowanie do właściwego organu orzekającego o zdolności do służby, zależy od konkretnych okoliczności i posiadanych aktualnie orzeczeń. Nie należy rozwiązywać problemu przez samodzielne zignorowanie terminu stawiennictwa.

Podsumowanie

Przerwanie DZSW i późniejsze powołanie na ćwiczenia to dwie odrębne kwestie. Rezygnacja może zakończyć aktualnie pełnioną dobrowolną służbę, ale zwykle nie kończy wszystkich obowiązków wynikających ze statusu wojskowego. Jeżeli po zwolnieniu trafisz do pasywnej rezerwy, możesz zostać później powołany na ćwiczenia.

Po zakończeniu DZSW warto ustalić swój status w ewidencji i zachować dokumenty dotyczące zwolnienia. Po otrzymaniu powołania sprawdź podstawę prawną, termin stawiennictwa, pouczenie o odwołaniu oraz to, czy organ dysponuje aktualnymi informacjami o Twoim zdrowiu i sytuacji. Jeżeli istnieje konkretny problem prawny, działaj przed upływem terminu, zamiast zakładać, że wcześniejsza rezygnacja automatycznie unieważnia wezwanie.

Źródła

• Ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny – tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. z 2025 r. poz. 825, ze zmianami, w szczególności art. 122, art. 129–131, art. 143–146 oraz art. 248–253.
• Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 18 maja 2022 r. w sprawie dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej, Dz.U. z 2022 r. poz. 1078, w szczególności przepisy dotyczące powołania, zwolnienia z DZSW i obowiązków dowódcy jednostki.
• Kodeks postępowania administracyjnego – przepisy dotyczące wnoszenia odwołań od decyzji administracyjnych.