Odmowa złożenia przysięgi wojskowej – skutki prawne i dalsze kroki

Przysięga wojskowa jest ustawowym elementem służby. Jej rotę określa art. 12 ustawy o obronie Ojczyzny. Z punktu widzenia osoby, która nie chce jej złożyć, najważniejsze jest rozdzielenie trzech różnych sytuacji: odmowy wypowiedzenia ostatniego zdania o charakterze religijnym, odmowy złożenia całej przysięgi oraz niestawienia się na wezwanie albo do służby.

Te sytuacje nie wywołują takich samych skutków. Ustawa wprost pozwala pominąć ostatnie zdanie roty. Niezłożenie całej przysięgi może natomiast uniemożliwić kontynuowanie określonego rodzaju służby. Z kolei brak stawiennictwa bez usprawiedliwionej przyczyny może prowadzić do odpowiedzialności za wykroczenie albo do innych konsekwencji przewidzianych w przepisach wojskowych.

Czego dotyczy wezwanie albo karta powołania

Najpierw trzeba dokładnie przeczytać nazwę dokumentu, oznaczenie organu, podstawę prawną, termin, miejsce stawiennictwa i pouczenie. Potoczne określenie „wezwanie do wojska” może dotyczyć kilku różnych czynności, między innymi:

• stawienia się w wojskowym centrum rekrutacji w sprawie ewidencji, kwalifikacji, badań albo wyjaśnień;
• powołania do dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej;
• powołania do terytorialnej służby wojskowej;
• powołania żołnierza pasywnej rezerwy na ćwiczenia wojskowe;
• powołania do obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej, jeżeli obowiązek jej odbywania został uruchomiony;
• wezwania żołnierza, który już pozostaje w stosunku służbowym, przez dowódcę jednostki.

Rodzaj dokumentu przesądza, czy adresatem pisma powinien być szef WCR, dowódca jednostki, czy inny organ wskazany w pouczeniu. Szersze omówienie tego, co oznacza karta powołania, znajduje się w osobnym materiale.

Odmowa ostatniego zdania roty a odmowa całej przysięgi

Rota przysięgi kończy się słowami „Tak mi dopomóż Bóg”. Zgodnie z art. 12 ust. 2 ustawy o obronie Ojczyzny żołnierz może według własnego uznania odstąpić od wypowiedzenia tego ostatniego zdania. Jest to rozwiązanie ustawowe i nie wymaga deklarowania wyznania ani uzyskania zgody dowódcy.

Jeżeli zastrzeżenie dotyczy tylko tej formuły, praktycznym rozwiązaniem jest wcześniejsze poinformowanie przełożonego lub osoby prowadzącej przygotowanie uroczystości, że przysięga zostanie złożona bez ostatniego zdania. Pozwala to uniknąć błędnego potraktowania zachowania jako odmowy złożenia całej przysięgi.

Odmowa wypowiedzenia całej roty ma inne znaczenie. W dobrowolnej zasadniczej służbie wojskowej szkolenie podstawowe kończy się przysięgą. Osobę, która nie złożyła przysięgi, zwalnia się z tej służby i przenosi do pasywnej rezerwy. W terytorialnej służbie wojskowej niezłożenie przysięgi przez osobę odbywającą pierwsze szkolenie podstawowe również stanowi ustawową podstawę zwolnienia ze służby.

Nie oznacza to jednak, że sama odmowa natychmiast usuwa wszystkie skutki wcześniejszego powołania. Do czasu formalnego zwolnienia osoba pozostaje w sytuacji określonej dokumentami i decyzjami wojskowymi. Nie powinna samowolnie opuszczać jednostki ani uznawać, że nie musi wykonywać dalszych czynności.

Działania przed terminem przysięgi

Jeżeli problemem jest sama data uroczystości albo nagła przeszkoda, trzeba odróżnić wniosek o zmianę terminu od świadomej odmowy złożenia przysięgi. Pismo powinno jasno wskazywać, czy osoba chce przystąpić do przysięgi później, czy kwestionuje jej złożenie z powodów sumienia lub religii.

Ogólne skutki niestawiennictwa i sprzeciwu wobec ćwiczeń omawia artykuł: ćwiczenia wojskowe a sprzeciw sumienia.

Jak napisać pismo do WCR lub jednostki

Pismo powinno być krótkie, rzeczowe i oparte na dokumentach. Nie wystarczy napisać, że termin jest niedogodny albo że osoba nie zamierza złożyć przysięgi. Trzeba wyjaśnić, czego dokładnie się żąda: zmiany terminu, usprawiedliwienia nieobecności, przerwania dobrowolnej służby, wyjaśnienia trybu złożenia przysięgi bez ostatniego zdania albo przekazania wniosku o służbę zastępczą.

Elementy pisma

W piśmie należy zamieścić:

• imię, nazwisko, PESEL i dane kontaktowe;
• nazwę oraz adres WCR albo jednostki wojskowej;
• numer i datę dokumentu, którego dotyczy sprawa;
• dokładny termin oraz miejsce stawiennictwa;
• jednoznacznie sformułowany wniosek;
• krótkie uzasadnienie z datami i opisem przeszkody;
• wykaz załączników;
• datę i podpis.

Jeżeli osoba jest już w jednostce, powinna składać wnioski zgodnie z drogą służbową i poleceniami przełożonych. Jeżeli dopiero otrzymała dokument z WCR, pismo kieruje zasadniczo do organu wskazanego w dokumencie lub pouczeniu. W sprawach pilnych bezpieczne jest równoległe poinformowanie jednostki, do której wyznaczono stawiennictwo.

Jak opisać sprzeciw wobec przysięgi

Jeżeli chodzi tylko o ostatnie zdanie roty, pismo może ograniczyć się do informacji, że na podstawie art. 12 ust. 2 ustawy o obronie Ojczyzny żołnierz skorzysta z prawa do jego niewypowiadania. Nie trzeba przedstawiać szczegółowych przekonań religijnych.

Jeżeli osoba odmawia całej przysięgi, powinna napisać to jednoznacznie i zażądać informacji o dalszym trybie postępowania. Warto wskazać, czy odmowa wynika ze sprzeciwu wobec całej służby, przekonań religijnych, zasad moralnych, stanu zdrowia czy innej przyczyny. Nie należy jednak formułować pisma w sposób sugerujący odmowę wykonywania wszystkich poleceń lub zapowiedź samowolnego opuszczenia jednostki.

Odmowa przysięgi a niestawiennictwo

Odmowa wypowiedzenia roty po stawieniu się w jednostce nie powinna być utożsamiana z brakiem stawiennictwa. W dokumentach i wyjaśnieniach trzeba precyzyjnie opisać, które zachowanie miało miejsce, ponieważ każde uruchamia inny zestaw okoliczności i dowodów.

FAQ

Czy odmowa złożenia przysięgi wojskowej jest przestępstwem?

Samo niewypowiedzenie roty nie zostało w ustawie o obronie Ojczyzny nazwane odrębnym przestępstwem. Może jednak prowadzić do zwolnienia z danego rodzaju służby. Odrębnie ocenia się niestawiennictwo, samowolne opuszczenie miejsca służby, uporczywe uchylanie się od poleceń lub inne zachowania towarzyszące odmowie.

Czy można nie wypowiedzieć słów „Tak mi dopomóż Bóg”?

Tak. Art. 12 ust. 2 ustawy o obronie Ojczyzny pozwala żołnierzowi według własnego uznania odstąpić od wypowiedzenia ostatniego zdania roty. Przysięga złożona bez tego zdania jest zgodna z ustawą.

Czy odmowa przysięgi anuluje powołanie?

Nie. Odmowa sama w sobie nie uchyla doręczonego dokumentu ani nie zwalnia z obowiązku stawienia się. Skutek w postaci zwolnienia ze służby wymaga formalnego działania właściwego organu lub dowódcy.

Co dzieje się po odmowie przysięgi w dobrowolnej zasadniczej służbie wojskowej?

Osobę, która nie złożyła przysięgi, zwalnia się z dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej i przenosi do pasywnej rezerwy. Do czasu formalnego zakończenia służby powinna stosować się do poleceń dotyczących pobytu i procedury zwolnienia.

Co dzieje się po odmowie przysięgi w WOT?

W przypadku żołnierza OT odbywającego pierwsze szkolenie podstawowe niezłożenie przysięgi jest ustawową podstawą zwolnienia z terytorialnej służby wojskowej. Szczegółowy przebieg czynności zależy od dokumentacji jednostki i decyzji właściwego dowódcy.

Czy choroba usprawiedliwia niestawiennictwo?

Może usprawiedliwiać nieobecność, jeżeli rzeczywiście uniemożliwiała stawiennictwo i została odpowiednio udokumentowana. Należy niezwłocznie zawiadomić organ lub jednostkę i dostarczyć zaświadczenie obejmujące właściwy okres.

Czy wysłanie wniosku o zmianę terminu wystarczy, aby nie przyjechać?

Nie. Samo złożenie wniosku nie oznacza, że termin został zmieniony. Trzeba uzyskać potwierdzenie właściwego organu albo jednostki. W razie braku odpowiedzi należy ponownie skontaktować się z adresatem i postępować zgodnie z dokumentem oraz pouczeniem.

Czy można zamiast przysięgi wybrać służbę zastępczą?

Nie jest to dowolny zamiennik dla każdej służby. Wniosek o służbę zastępczą z powodu przekonań religijnych lub zasad moralnych przewidziano dla osoby przeznaczonej do obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej. Wniosek do komisji wojewódzkiej, składany za pośrednictwem szefa WCR, trzeba złożyć najpóźniej w dniu doręczenia karty powołania.

Podsumowanie

Osoba sprzeciwiająca się przysiędze powinna najpierw ustalić, czy jej zastrzeżenie dotyczy wyłącznie religijnego zakończenia roty, czy całej przysięgi i służby wojskowej. Pierwszy problem rozwiązuje art. 12 ust. 2 ustawy, pozwalający pominąć ostatnie zdanie. Odmowa całej przysięgi może natomiast zakończyć dobrowolną zasadniczą służbę wojskową lub służbę w WOT.

Nie należy zastępować odmowy niestawiennictwem. Trzeba stawić się zgodnie z dokumentem albo niezwłocznie złożyć udokumentowany wniosek i uzyskać potwierdzenie zmiany terminu. Przy sprzeciwie opartym na przekonaniach religijnych lub moralnych należy sprawdzić, czy zachodzą warunki i termin do ubiegania się o służbę zastępczą.

Źródła

• Ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny, w szczególności art. 12, art. 128 ust. 1 pkt 11, art. 143, art. 146 ust. 3, art. 171–173, art. 559, art. 571–573 oraz art. 681–682.
• Tekst jednolity ustawy ogłoszony w Dz.U. z 2025 r. poz. 825, z późniejszymi zmianami; stan prawny zweryfikowany na 15 lipca 2026 r.