Służba wojskowa a prawo do służby zastępczej – najważniejsze pytania i odpowiedzi

Ćwiczenia wojskowe a zasadnicza służba wojskowa – podobieństwa i różnice

Czym różnią się ćwiczenia wojskowe oraz zasadnicza służba wojskowa? Czy wobec prawa są to inne czynności?

Zasadnicza służba wojskowa jest to obowiązkowa służba wojskowa, która w Polsce została zawieszona w 2009 roku. Obecnie jest zastąpiona przez dobrowolną zasadniczą służbę wojskową. Polegała i co do zasady nadal polega na odbyciu szkolenia wojskowego w jednostce wojskowej przez okres do 12 miesięcy. W czasie pełnienia dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej realizuje się:

1. szkolenie podstawowe w wymiarze do 28 dni zakończone przysięgą wojskową i wydaniem książeczki wojskowej;
2. szkolenie specjalistyczne połączone z wykonywaniem obowiązków na stanowisku służbowym albo w trakcie kształcenia, o którym mowa w art. 95 ust. 4 ustawy o obronie Ojczyzny, w wymiarze do 11 miesięcy.

Jest ona uregulowana w art. od 143 do 151 ustawy o obronie Ojczyzny oraz w rozporządzeniu MON z 18 maja 2022 r. w sprawie dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej.

Ćwiczenia wojskowe są to krótkotrwałe (zwykle kilkudniowe lub kilkutygodniowe) szkolenia wojskowe dla osób, które mają już uregulowany stosunek do służby wojskowej, czyli mają kategorię zdolności do służby wojskowej i są w rezerwie. Mają na celu podtrzymanie i doskonalenie umiejętności wojskowych. Są obowiązkowe dla osób, które zostały na nie powołane.

Podsumowując: zasadnicza służba wojskowa to dłuższy okres szkolenia, a ćwiczenia wojskowe to krótsze, okresowe szkolenia dla rezerwistów. Obecnie mamy do czynienia z dobrowolną zasadniczą służbą wojskową.

Wniosek o służbę zastępczą – kiedy i jak go złożyć?

Kiedy można składać wniosek o przydzielenie do służby zastępczej i czy tyczy się on ćwiczeń?

Wniosek o służbę zastępczą można złożyć, jeśli powołanie do służby wojskowej jest sprzeczne z wyznawanymi przekonaniami religijnymi lub moralnymi.

Służba zastępcza dotyczy zarówno zasadniczej służby wojskowej (dobrowolnej), jak i ćwiczeń wojskowych. Wniosek można złożyć w dowolnym momencie, ale najlepiej zrobić to przed otrzymaniem wezwania do służby.

Na czym polega służba zastępcza?

Jak wskazuje ustawa o obronie Ojczyzny, służba zastępcza polega na:

1. wykonywaniu prac na rzecz ochrony środowiska, ochrony przeciwpożarowej, ochrony zdrowia, pomocy społecznej, opieki nad osobami z niepełnosprawnościami albo bezdomnymi oraz na rzecz administracji publicznej i wymiaru sprawiedliwości przez podlegających obowiązkowi służby wojskowej, którym przekonania religijne lub wyznawane zasady moralne nie pozwalają na pełnienie tej służby;
2. pełnieniu służby w formacjach uzbrojonych niewchodzących w skład Sił Zbrojnych, zwanych dalej „formacjami uzbrojonymi”.

Pełnienie służby zastępczej jest równoznaczne ze spełnianiem obowiązku zasadniczej służby wojskowej przez osoby podlegające jej odbyciu.

Służbę zastępczą można pełnić wyłącznie w okresie trwania obowiązku pełnienia zasadniczej służby wojskowej.

Wniosek o przeznaczenie do służby zastępczej w podmiocie osoba podlegająca kwalifikacji wojskowej składa na piśmie do właściwej komisji wojewódzkiej, za pośrednictwem szefa wojskowego centrum rekrutacji, najpóźniej w dniu doręczenia jej karty powołania do odbycia obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej.

Szef wojskowego centrum rekrutacji przesyła wniosek komisji wojewódzkiej w terminie 3 dni od dnia jego złożenia przez osobę podlegającą kwalifikacji wojskowej. Komisja wojewódzka wydaje orzeczenie co do zasady w terminie 30 dni od dnia złożenia wniosku.

Jest to forma służby publicznej, która zastępuje obowiązkową służbę wojskową dla osób, które ze względu na swoje przekonania religijne lub moralne nie mogą jej pełnić. Polega na wykonywaniu prac na rzecz społeczeństwa, np. w instytucjach opieki społecznej, organizacjach charytatywnych, szpitalach, straży pożarnej. Czas trwania służby zastępczej jest uregulowany w art. 561 w zw. z art. 559 i 560 ustawy o obronie Ojczyzny.

Art. 559. [Istota służby zastępczej]

1. Służba zastępcza polega na:

1) wykonywaniu prac na rzecz ochrony środowiska, ochrony przeciwpożarowej, ochrony zdrowia, pomocy społecznej, opieki nad osobami z niepełnosprawnościami albo bezdomnymi oraz na rzecz administracji publicznej i wymiaru sprawiedliwości przez podlegających obowiązkowi służby wojskowej, którym przekonania religijne lub wyznawane zasady moralne nie pozwalają na pełnienie tej służby;

2) pełnieniu służby w formacjach uzbrojonych niewchodzących w skład Sił Zbrojnych, zwanych dalej"formacjami uzbrojonymi".

2. Pełnienie służby zastępczej jest równoznaczne ze spełnianiem obowiązku zasadniczej służby wojskowej przez osoby podlegające jej odbyciu.

3. Służbę zastępczą można pełnić wyłącznie w okresie trwania obowiązku pełnienia zasadniczej służby wojskowej.

Art. 560. [Podmioty, w których odbywa się służbę zastępczą]

1. Służbę zastępczą, o której mowa w art. 559 ust. 1 pkt 1, odbywa się w państwowych i samorządowych jednostkach organizacyjnych, podmiotach leczniczych niebędących przedsiębiorcami, o których mowa w przepisach o działalności leczniczej, oraz w organizacjach pożytku publicznego, zwanych dalej"podmiotami".

2. Skierowanie do odbycia służby zastępczej w organizacji pożytku publicznego, którą jest jednostka organizacyjna kościoła lub związku wyznaniowego mająca osobowość prawną, następuje wyłącznie za zgodą osoby podlegającej kwalifikacji wojskowej.

3. Służbę zastępczą, o której mowa w art. 559 ust. 1 pkt 2, odbywa się formacjach uzbrojonych niewchodzących w skład Sił Zbrojnych.

4. Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, formacje uzbrojone niewchodzące w skład Sił Zbrojnych, w których pełniona jest służba zastępcza, uwzględniając zakresu zadań poszczególnych formacji uzbrojonych oraz potrzeby obronności państwa.

Jak długo trwa służba zastępcza?

Art. 561. Służba zastępcza trwa:

1) w podmiotach:

a) 9 miesięcy w przypadku absolwentów szkół wyższych,

b) 18 miesięcy w przypadku pozostałych osób;

2) w formacjach uzbrojonych - 12 miesięcy.

Religia a służba zastępcza – czy trzeba udokumentować przekonania?

Czy w ewentualnym wniosku należy potwierdzić przynależność do struktury religijnej? Jak ma się to do poglądów wyznawanych prywatnie?

W przypadku powoływania się na przekonania religijne organ może poprosić o przedstawienie zaświadczenia od odpowiedniej wspólnoty religijnej.

Jednakże, jeśli Pana przekonania są prywatne i nie wynikają z przynależności do zorganizowanej religii, może Pan przedstawić pisemne oświadczenie o swoich przekonaniach moralnych lub etycznych, które uniemożliwiają Panu służbę wojskową. Ważne jest, aby Pana oświadczenie było szczere oraz spójne.

Art. 571. 1. Osoba podlegająca kwalifikacji wojskowej, która została przeznaczona do odbycia obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej, może złożyć wniosek o przeznaczenie jej do służby zastępczej w podmiocie.

2. Wniosek o przeznaczenie do służby zastępczej w podmiocie zawiera:

1) imię i nazwisko osoby;

2) numer PESEL osoby;

3) oświadczenie o wyznawanych przekonaniach religijnych;

4) wskazanie w wyznawanej doktrynie religijnej podstawy wyłączającej możliwość odbywania służby wojskowej oraz wykazanie rzeczywistych związków z wyznawaną doktryną religijną lub wskazanie wyznawanych zasad moralnych, które pozostają w sprzeczności z obowiązkami żołnierza odbywającego służbę wojskową.

3. Osoba podlegająca kwalifikacji wojskowej, która złożyła wniosek o przeznaczenie do służby zastępczej w podmiocie, do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia tego wniosku nie może być powołana do służby wojskowej.

4. Osoba podlegająca kwalifikacji wojskowej, której wniosek o przeznaczenie do służby zastępczej w podmiocie został rozstrzygnięty negatywnie ostatecznym orzeczeniem, może wystąpić z kolejnym wnioskiem w tej sprawie nie wcześniej niż po upływie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się tego orzeczenia, chyba że upłynął już termin określony w karcie powołania do odbycia obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej. Wniosek skierowany do komisji wojewódzkiej przed upływem tego terminu nie podlega rozpoznaniu.

5. W przypadku gdy wniosek o przeznaczenie do służby zastępczej w podmiocie został rozstrzygnięty negatywnie ostatecznym orzeczeniem, a termin określony w karcie powołania już upłynął, osoba, której sprawa dotyczy, ma obowiązek stawienia się w miejscu określonym w karcie powołania w czasie 24 godzin od momentu otrzymania ostatecznego orzeczenia.

Przekonania religijne i moralne jako podstawa do służby zastępczej

Proszę zwrócić uwagę na fragment art. 559, który przytaczałam już powyżej: Służba zastępcza polega na: 1) wykonywaniu prac na rzecz ochrony środowiska, ochrony przeciwpożarowej, ochrony zdrowia, pomocy społecznej, opieki nad osobami z niepełnosprawnościami albo bezdomnymi oraz na rzecz administracji publicznej i wymiaru sprawiedliwości przez podlegających obowiązkowi służby wojskowej, którym przekonania religijne lub wyznawane zasady moralne nie pozwalają na pełnienie tej służby (…).

Może być bowiem tak, że to nie przekonania religijne, ale wyznawane zasady moralne nie pozwalają na pełnienie służby. Kluczowe jest, aby we wniosku wskazać wyznawane zasady moralne i następnie wykazać, że pozostają one w sprzeczności z konkretnymi obowiązkami żołnierza odbywającego służbę wojskową.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny - Dz.U. 2022 poz. 655

2. Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 18 maja 2022 r. w sprawie dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej, Dz.U. 2022 poz. 1078

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.