Odwołanie od procentu uszczerbku na zdrowiu żołnierza

Renta, odszkodowanie i komisja lekarska – co jest czym?

Przy sporze o „procent uszczerbku” najpierw trzeba ustalić, czego dokładnie dotyczy otrzymane rozstrzygnięcie. W postępowaniach dotyczących zdrowia żołnierza funkcjonuje kilka odrębnych instytucji, których nie należy ze sobą utożsamiać.

W sprawie jednorazowego odszkodowania za wypadek albo chorobę pozostającą w związku ze służbą wojskową wojskowa komisja lekarska ustala między innymi procent stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu. Zgodnie z ustawą o obronie Ojczyzny stały uszczerbek oznacza upośledzenie czynności organizmu nierokujące poprawy, natomiast uszczerbek długotrwały – upośledzenie trwające ponad 6 miesięcy, które może ulec poprawie.

Stopień uszczerbku ustala się według stanu zdrowia w dniu wydawania orzeczenia oraz zgodnie z wykazem norm stanowiącym załącznik do rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 12 lutego 2024 r. Komisja nie określa więc procentu dowolnie. Powinna przyporządkować rozpoznane następstwa urazu lub choroby do odpowiedniej pozycji wykazu i uzasadnić przyjętą ocenę.

Od tego trzeba odróżnić:

• prawo do jednorazowego odszkodowania – którego wysokość jest związana między innymi z ustalonym stopniem uszczerbku,
• zdolność albo niezdolność do służby wojskowej – ocenianą w odrębnym celu i według właściwych przepisów,
• wojskową rentę inwalidzką – która należy do systemu zaopatrzenia emerytalnego żołnierzy zawodowych i nie jest automatycznie przyznawana dlatego, że komisja ustaliła określony procent uszczerbku,
• związek choroby, urazu lub inwalidztwa ze służbą – który może mieć znaczenie zarówno dla świadczeń odszkodowawczych, jak i innych uprawnień.

Sam fakt ustalenia przykładowo 10%, 20% czy 30% uszczerbku nie przesądza zatem automatycznie o prawie do renty. Jeżeli problem dotyczy sytuacji po zakończeniu służby, znaczenie może mieć również odrębna analiza świadczeń po końcu służby.

Jeżeli celem jest natomiast zakwestionowanie procentu przyjętego dla jednorazowego świadczenia, punktem wyjścia jest orzeczenie komisji lekarskiej, a nie sama późniejsza decyzja ustalająca kwotę świadczenia. Szerzej kwestie dotyczące odszkodowania za uszczerbek wymagają uwzględnienia zarówno ustalonego procentu, jak i związku uszczerbku ze służbą.

Związek choroby lub wypadku ze służbą

Spór z komisją nie zawsze dotyczy samej liczby procentów. Czasami komisja prawidłowo rozpoznaje schorzenie, ale uznaje, że uszczerbek nie pozostaje w związku ze służbą. W innym przypadku związek zostaje uznany, lecz tylko część następstw zdrowotnych zostaje przypisana wypadkowi albo warunkom służby. Takie rozróżnienie ma zasadnicze znaczenie dla treści odwołania.

Świadczenia odszkodowawcze na podstawie ustawy o obronie Ojczyzny dotyczą między innymi żołnierza, który doznał stałego lub długotrwałego uszczerbku wskutek wypadku pozostającego w związku ze służbą albo wskutek choroby powstałej w związku ze szczególnymi właściwościami lub warunkami służby. Nie wystarcza więc samo istnienie schorzenia.

W przypadku wypadku szczególne znaczenie ma dokumentacja postępowania powypadkowego. Powinna ona pozwalać ustalić czas, miejsce, przebieg i przyczyny zdarzenia, doznane obrażenia oraz okoliczności związane z wykonywaniem czynności służbowych. Przy chorobie większe znaczenie może mieć wieloletni przebieg służby, zajmowane stanowiska, narażenie na określone czynniki, wyniki pomiarów środowiska służby oraz historia leczenia.

Jeżeli komisja pominęła część następstw urazu albo uznała je za niezwiązane ze zdarzeniem, odwołanie powinno wskazywać, z czego wynika związek przyczynowy. Pomocne mogą być między innymi karty informacyjne leczenia szpitalnego, wyniki badań wykonanych bezpośrednio po zdarzeniu, konsultacje specjalistyczne, dokumentacja rehabilitacji czy opis ciągłości objawów.

Dokumentacja medyczna i służbowa – co może przesądzić o procentach?

Centralna Wojskowa Komisja Lekarska rozpoznająca odwołanie opiera się na dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy. Może również przeprowadzić ponowne badanie, badania specjalistyczne lub psychologiczne, skierować osobę badaną – za jej zgodą – na obserwację szpitalną oraz przeprowadzić dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia materiału.

Z tego powodu nie należy ograniczać odwołania do zdania: „nie zgadzam się z ustalonym procentem”. Znacznie użyteczniejsze jest wskazanie, jaki konkretny element oceny medycznej jest kwestionowany i jakie dowody to potwierdzają.

W zależności od charakteru sprawy znaczenie mogą mieć:

• pełna historia leczenia po wypadku albo od ujawnienia choroby,
• karty informacyjne leczenia szpitalnego i dokumentacja zabiegów operacyjnych,
• wyniki badań obrazowych, laboratoryjnych i czynnościowych,
• konsultacje lekarzy specjalistów,
• dokumentacja rehabilitacji oraz opis utrzymujących się ograniczeń funkcjonalnych,
• wcześniejsza dokumentacja pozwalająca wykazać stan zdrowia przed wypadkiem lub zachorowaniem,
• protokół powypadkowy i materiały z postępowania dotyczącego zdarzenia,
• informacja o przebiegu i warunkach służby,
• dokumenty dotyczące narażenia na czynniki szkodliwe lub szczególnie obciążające,
• wcześniejsze orzeczenia wojskowych komisji lekarskich, jeżeli pozostają w związku z aktualnie ocenianym stanem zdrowia.

Rozporządzenie z 12 lutego 2024 r. przewiduje, że stopień uszczerbku ustala się według stanu zdrowia w dniu wydania orzeczenia. Jeżeli dany przypadek nie ma w wykazie dokładnie odpowiadającej mu pozycji, możliwe jest zastosowanie pozycji najbardziej zbliżonej. Komisja może w takiej sytuacji ustalić procent niższy albo wyższy od wartości wskazanej w tej pozycji, jeżeli uzasadnia to różnica między rzeczywistym stanem badanego a stanem opisanym w wykazie.

To właśnie w takich sprawach uzasadnienie orzeczenia nabiera szczególnego znaczenia. Powinno pozwalać ustalić, które rozpoznanie komisja przyjęła, jakie następstwa funkcjonalne uwzględniła, według jakiej pozycji wykazu dokonała oceny oraz dlaczego przyjęła konkretny procent.

Odwołanie od orzeczenia albo decyzji – dwie różne ścieżki

Odwołanie od orzeczenia ustalającego procent uszczerbku

Jeżeli kwestionowany jest procent uszczerbku ustalony dla celów odszkodowawczych, zastosowanie ma procedura określona w rozporządzeniu Ministra Obrony Narodowej z 12 lutego 2024 r.

Od orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej przysługuje odwołanie do Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej. Odwołanie składa się jednak za pośrednictwem komisji, która wydała kwestionowane orzeczenie.

Termin wynosi 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia. Nie należy liczyć go od dnia badania ani od daty widniejącej na orzeczeniu, jeżeli dokument został doręczony później.

Orzeczenie powinno zawierać pouczenie o trybie i terminie wniesienia odwołania. Jeżeli użytkownik ma do czynienia z innym rodzajem orzeczenia wojskowo-lekarskiego niż orzeczenie ustalające uszczerbek dla celów odszkodowawczych, powinien sprawdzić pouczenie i podstawę prawną dokumentu, ponieważ tryb może wynikać z innych przepisów. Szczegółowe omówienie ogólnej procedury zawiera poradnik dotyczący odwołania od komisji lekarskiej.

W odwołaniu dotyczącym procentowego uszczerbku warto wskazać:

1. dane osoby odwołującej się oraz oznaczenie kwestionowanego orzeczenia,
2. informację, że orzeczenie jest zaskarżane w całości albo w określonej części,
3. konkretne ustalenie, z którym żołnierz się nie zgadza,
4. opis następstw zdrowotnych pominiętych albo ocenionych nieprawidłowo,
5. wskazanie dokumentacji medycznej potwierdzającej zarzuty,
6. jeżeli jest to uzasadnione – argument dotyczący niewłaściwej pozycji wykazu norm albo nieprawidłowej oceny w ramach przewidzianego w niej przedziału procentowego,
7. wniosek o zmianę orzeczenia po ponownej ocenie stanu zdrowia i zgromadzonej dokumentacji.

Nie ma potrzeby samodzielnego stawiania nowych diagnoz. Odwołanie jest mocniejsze, gdy odwołuje się do istniejących wyników badań, rozpoznań lekarzy specjalistów oraz obiektywnie stwierdzonych ograniczeń.

Co może zrobić Centralna Wojskowa Komisja Lekarska?

CWKL rozpatruje odwołanie w składzie trzech lekarzy i orzeka większością głosów. Podstawą rozstrzygnięcia są akta sprawy, ale komisja wyższego szczebla nie jest ograniczona do samego przeczytania wcześniejszego orzeczenia. W razie potrzeby może przeprowadzić ponowne badanie, skierować na badania specjalistyczne lub psychologiczne oraz uzupełnić materiał dowodowy.

Dlatego w odwołaniu można uzasadnić potrzebę ponownego badania albo dodatkowej konsultacji, zwłaszcza gdy istnieje istotna rozbieżność między ustaleniami pierwszej komisji a wynikami leczenia lub badań specjalistycznych.

Orzeczenie komisji a decyzja o odszkodowaniu

Po ustaleniu medycznych przesłanek następuje odrębny etap dotyczący prawa do odszkodowania. W postępowaniu odszkodowawczym decyzję wydaje Szef Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji. Zgodnie z rozporządzeniem z 15 lipca 2022 r. decyzja powinna zostać wydana nie później niż w terminie 14 dni od zebrania wszystkich niezbędnych dokumentów.

Jeżeli żołnierz nie zgadza się już z samą decyzją dotyczącą prawa do odszkodowania albo sposobu jego ustalenia, powinien zastosować środek prawny wskazany w pouczeniu decyzji. Nie należy wówczas automatycznie stosować trybu przewidzianego dla odwołania od orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej. Są to dwa różne rozstrzygnięcia i mogą podlegać różnym regułom kontroli.

Jeżeli natomiast źródłem niekorzystnej kwoty jest właśnie zbyt niski procent uszczerbku ustalony przez komisję, zasadnicze znaczenie ma terminowe zakwestionowanie orzeczenia lekarskiego.

Co z pogorszeniem stanu zdrowia po zakończeniu sprawy?

Nie każda późniejsza zmiana stanu zdrowia oznacza, że pierwotne orzeczenie było błędne. Ustawa o obronie Ojczyzny przewiduje możliwość zwiększenia jednorazowego odszkodowania, jeżeli zmiany w stanie zdrowia uzasadniające zwiększenie odszkodowania wystąpią w ustawowych terminach. W przypadku uszczerbku wskutek wypadku znaczenie ma trzyletni okres liczony od dnia wypadku, natomiast przy chorobie – okres wskazany w art. 519 ustawy, związany ze zwolnieniem ze służby.

Jeżeli więc w chwili wydawania pierwszego orzeczenia procent odpowiadał ówczesnemu stanowi zdrowia, a dopiero później nastąpiło udokumentowane pogorszenie, właściwą drogą może być wniosek o zwiększenie odszkodowania i ponowna ocena stopnia uszczerbku, a nie próba wykazywania po czasie, że wcześniejsze orzeczenie od początku było błędne.

FAQ – najczęstsze pytania o odwołanie od procentu uszczerbku

Czy w odwołaniu muszę wskazać, jaki procent uszczerbku powinien zostać ustalony?

Nie jest to warunek skutecznego odwołania. Można wskazać oczekiwaną wartość, jeżeli wynika ona z konkretnej pozycji wykazu i dokumentacji medycznej, ale ważniejsze jest wykazanie, które ustalenia komisji są nieprawidłowe. Żądanie „podwyższenia procentu” bez medycznego i prawnego uzasadnienia ma niewielką wartość argumentacyjną.

Czy mogę dołączyć nowe badania wykonane po pierwszym orzeczeniu?

Tak, jeżeli dokumentują stan zdrowia istotny dla oceny uszczerbku. Trzeba jednak zwrócić uwagę na daty. Jeżeli nowe badanie potwierdza stan istniejący już w czasie pierwszej oceny, może wspierać zarzut błędnego ustalenia procentu. Jeżeli natomiast dokumentuje dopiero późniejsze pogorszenie, może to prowadzić do odrębnej procedury dotyczącej zwiększenia uszczerbku.

Czy 14 dni liczy się od daty wydania orzeczenia?

Nie. W sprawach ustalenia uszczerbku dla celów odszkodowawczych § 13 rozporządzenia z 12 lutego 2024 r. wskazuje termin 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia. Dlatego trzeba zachować dokument pozwalający ustalić datę odbioru.

Czy Centralna Wojskowa Komisja Lekarska może zbadać mnie ponownie?

Tak. Jeżeli uzna to za potrzebne, może przeprowadzić ponowne badanie lekarskie, badanie specjalistyczne lub psychologiczne, a także uzupełnić materiał sprawy. Możliwe jest również skierowanie na obserwację szpitalną, jeżeli osoba badana wyrazi na nią zgodę.

Czy procent uszczerbku jest tym samym co procent renty?

Nie. Procent stałego lub długotrwałego uszczerbku dla celów odszkodowawczych służy przede wszystkim ustaleniu świadczenia odszkodowawczego. Prawo do wojskowej renty inwalidzkiej i jej wysokość wynikają z odrębnych przepisów zaopatrzeniowych i zależą od innych przesłanek, w tym ustaleń dotyczących niezdolności do służby lub inwalidztwa i ich związku ze służbą.

Czy były żołnierz także może dochodzić odszkodowania?

W określonych sytuacjach tak. Ustawa przewiduje terminy, w których uszczerbek musi powstać, a rozporządzenie reguluje również postępowanie po zwolnieniu z czynnej służby. Przy wypadku znaczenie ma w szczególności trzyletni termin od zdarzenia, a przy chorobie – trzyletni termin związany z datą zwolnienia ze służby. Trzeba jednak ustalić rodzaj służby, podstawę świadczenia i daty konkretnego zdarzenia lub zachorowania.

Przy odwołaniu od procentu uszczerbku najbezpieczniejsza kolejność działania jest więc następująca: ustalić dokładny rodzaj otrzymanego orzeczenia, sprawdzić datę doręczenia, przeanalizować pozycję wykazu zastosowaną przez komisję, porównać uzasadnienie z dokumentacją medyczną i przed upływem 14 dni przedstawić konkretne zarzuty wraz z dostępnymi dowodami.

Źródła

• ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny, w szczególności art. 509–525, tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. z 2025 r. poz. 825 z późniejszymi zmianami,
• rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 12 lutego 2024 r. w sprawie ustalania stopnia uszczerbku na zdrowiu żołnierza oraz związku jego śmierci ze służbą wojskową wskutek wypadku lub choroby, Dz.U. z 2024 r. poz. 200, w szczególności § 3–13 oraz załącznik nr 2,
• rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 15 lipca 2022 r. w sprawie postępowania w razie wypadku lub ujawnienia choroby pozostających w związku z pełnieniem czynnej służby wojskowej, Dz.U. z 2022 r. poz. 1559,
• ustawa z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin – w zakresie odrębności wojskowej renty inwalidzkiej od świadczeń odszkodowawczych.