Odmowa przyjęcia do DZSW po badaniach lekarskich – co zrobić?

Dlaczego można nie zostać przyjętym do DZSW mimo odbycia badań?

Dobrowolna zasadnicza służba wojskowa jest jedną z form czynnej służby wojskowej przewidzianych w ustawie z 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny. Kandydat zgłasza się do niej dobrowolnie, ale samo złożenie wniosku i udział w badaniach nie powodują jeszcze powołania.

Postępowanie rekrutacyjne prowadzi szef wojskowego centrum rekrutacji (WCR). Obejmuje ono między innymi weryfikację wymagań ustawowych oraz ocenę zdolności fizycznej i psychicznej do służby.

Zgodnie z art. 83 ustawy o obronie Ojczyzny znaczenie mają między innymi obywatelstwo polskie, ukończenie 18 lat, nieposzlakowana opinia, brak skazania za przestępstwo umyślne, zdolność do służby oraz wymagane wykształcenie. Powołanie następuje z uwzględnieniem potrzeb uzupełnieniowych Sił Zbrojnych.

Odmowa może więc wynikać z różnych okoliczności:

• Negatywne orzeczenie lekarskie – stwierdzono niezdolność do służby albo przeciwwskazania zdrowotne mające znaczenie dla danego rodzaju służby.
• Negatywny wynik badania psychologicznego – stwierdzono przeciwwskazania do pełnienia służby w zakresie objętym badaniem.
• Niespełnienie pozostałych wymagań – na przykład ujawniono przeszkodę prawną dotyczącą możliwości powołania.
• Przyczyny organizacyjne – brak miejsc w danym terminie, ograniczone możliwości szkoleniowe albo potrzeby Sił Zbrojnych nieuzasadniające określonego powołania.

Trzeba również odróżnić odmowę przyjęcia do DZSW od niezakwalifikowania do konkretnej jednostki, specjalności lub terminu szkolenia. Brak możliwości skierowania do wybranej jednostki nie musi oznaczać całkowitego wykluczenia ze służby wojskowej.

Jak ustalić, co dokładnie oznacza odmowa?

Najważniejsze jest rozróżnienie trzech sytuacji: kandydat otrzymał negatywne orzeczenie medyczne, uzyskał pozytywne orzeczenia, lecz nie został powołany, albo otrzymał jedynie ustną informację o zakończeniu rekrutacji.

Każda z tych sytuacji wymaga innego działania.

Negatywne orzeczenie lekarskie

Jeśli lekarz albo wojskowa komisja lekarska stwierdzili niezdolność do służby, podstawowym dokumentem jest orzeczenie określające wynik oceny zdrowotnej. Należy sprawdzić, kto je wydał, jakie zawiera rozstrzygnięcie i pouczenie oraz czy zostało już doręczone.

Nie wystarczy ogólne stwierdzenie, że kandydat nie przeszedł badań. Znaczenie ma konkretna ocena medyczna, jej podstawa oraz rodzaj orzekanej zdolności.

Nie należy również utożsamiać orzeczenia dotyczącego zdolności do czynnej służby wojskowej z oceną predyspozycji zdrowotnych do określonej specjalności. Kandydat może spełniać ogólne wymagania zdrowotne, a nie spełniać szczególnych warunków dla konkretnego stanowiska.

Pozytywne badania, ale brak powołania

Jeżeli kandydat uzyskał pozytywne wyniki badań lekarskich i psychologicznych, powinien zwrócić się do WCR o wskazanie, dlaczego nie doszło do powołania.

Pozytywne orzeczenie potwierdza spełnienie określonych wymagań zdrowotnych, lecz nie zastępuje aktu powołania. Sam wynik badań nie daje bezwarunkowego prawa do rozpoczęcia służby w wybranym miejscu i czasie.

Trzeba ustalić, czy wydano formalne rozstrzygnięcie w sprawie rekrutacji, czy postępowanie nadal trwa, czy też kandydat nie został skierowany na konkretny turnus z przyczyn organizacyjnych.

Ustna odmowa w WCR

Jeśli pracownik WCR przekazał jedynie telefonicznie lub podczas rozmowy, że kandydat nie został przyjęty, należy wystąpić o pisemne wyjaśnienie sytuacji i udostępnienie dokumentów dotyczących postępowania.

Informacja ustna nie powinna być automatycznie traktowana jako decyzja administracyjna. Nie zastępuje też doręczenia orzeczenia lekarskiego, od którego biegnie ustawowy termin odwołania.

W piśmie do WCR warto wskazać datę złożenia wniosku, daty badań i otrzymaną informację o odmowie oraz poprosić o określenie podstawy prawnej i faktycznej niepowołania do DZSW.

Odwołanie od badań lekarskich do DZSW – termin i procedura

Jeżeli powodem odmowy jest niekorzystna ocena zdrowotna, należy w pierwszej kolejności skorzystać z właściwej procedury kwestionowania orzeczenia. Nie jest to to samo co odwołanie od decyzji dotyczącej powołania.

Orzeczenie lekarza wydane w postępowaniu rekrutacyjnym

Art. 82 ustawy o obronie Ojczyzny przewiduje możliwość wydania orzeczenia o zdolności do służby wojskowej przez lekarza rejonowej wojskowej komisji lekarskiej albo innego uprawnionego lekarza, z którym szef WCR zawarł odpowiednią umowę.

Takie orzeczenie ma charakter decyzji. Zgodnie z art. 82 ust. 6 ustawy kandydatowi przysługuje odwołanie w terminie 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia do rejonowej wojskowej komisji lekarskiej właściwej terytorialnie dla danego WCR.

Odwołanie powinno wskazywać kwestionowane orzeczenie, zastrzeżenia dotyczące ustaleń medycznych oraz okoliczności przemawiające za ponowną oceną stanu zdrowia. Warto dołączyć aktualną dokumentację medyczną.

Orzeczenie wojskowej komisji lekarskiej

Jeśli kandydat był skierowany do wojskowej komisji lekarskiej, zastosowanie znajduje odrębna procedura z art. 84 ustawy o obronie Ojczyzny.

Od orzeczenia komisji przysługuje odwołanie do wojskowej komisji lekarskiej będącej organem wyższego stopnia, w terminie 14 dni od doręczenia orzeczenia. Odwołanie wnosi się za pośrednictwem komisji, która wydała zakwestionowane orzeczenie.

Nie należy kierować takiego odwołania automatycznie do szefa WCR, ponieważ właściwym organem odwoławczym w sprawie orzeczenia komisji jest odpowiednia komisja lekarska wyższego stopnia.

Ostateczne orzeczenie wojskowej komisji lekarskiej jest wiążące dla organów wojskowych w zakresie objętym tym orzeczeniem. Jeżeli po wyczerpaniu administracyjnej drogi zaskarżenia istnieją podstawy do kontroli sądowoadministracyjnej, należy odrębnie ocenić możliwość wniesienia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Co do zasady termin na skargę wynosi 30 dni od doręczenia ostatecznego rozstrzygnięcia, przy uwzględnieniu pouczenia i przepisów właściwych dla danej sprawy.

Jakie dokumenty przygotować do odwołania?

Dokumentacja zależy od przyczyny niekorzystnego orzeczenia. Przydatne mogą być:

• kopia orzeczenia wraz z uzasadnieniem i pouczeniem;
• dokument potwierdzający datę doręczenia;
• aktualne wyniki badań laboratoryjnych lub diagnostycznych;
• zaświadczenia lekarzy specjalistów opisujące rozpoznanie, przebieg leczenia i aktualny stan zdrowia;
• dotychczasowa dokumentacja medyczna istotna dla zakwestionowanego rozpoznania;
• pisemne wyjaśnienie, które ustalenia orzeczenia kandydat uważa za nieprawidłowe.

Nie każdy problem zdrowotny uzasadnia zmianę rozstrzygnięcia. Ocena jest dokonywana zgodnie z wymaganiami wynikającymi z przepisów wojskowych, w szczególności z rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 25 marca 2024 r. w sprawie orzekania o zdolności do służby wojskowej i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach, z uwzględnieniem późniejszych zmian.

Zaświadczenie lekarza prywatnego może być ważnym dowodem, lecz samo w sobie nie uchyla wojskowego orzeczenia o niezdolności.

Co zrobić, gdy badania były pozytywne, a WCR odmówiło powołania?

W takiej sytuacji odwołanie od orzeczenia lekarskiego zwykle nie rozwiązuje problemu, ponieważ samo orzeczenie nie jest kwestionowane. Należy ustalić, jakie rozstrzygnięcie zostało podjęte w postępowaniu rekrutacyjnym.

Powołanie do standardowej DZSW następuje w formie decyzji administracyjnej wydawanej przez szefa WCR, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Obrony Narodowej z 18 maja 2022 r. w sprawie dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej. W decyzji określa się również termin i miejsce stawiennictwa.

Jeżeli wydano decyzję odmawiającą powołania albo inne formalne rozstrzygnięcie kończące sprawę, trzeba zbadać jego treść, podstawę prawną i pouczenie o środkach zaskarżenia.

W sprawach rozstrzyganych decyzją administracyjną, gdy przepisy szczególne nie przewidują odmiennego trybu, zastosowanie mają zasady Kodeksu postępowania administracyjnego. Co do zasady termin na wniesienie odwołania wynosi 14 dni od doręczenia decyzji, a środek zaskarżenia wnosi się za pośrednictwem organu, który ją wydał. Właściwy organ odwoławczy należy ustalić na podstawie konkretnego rozstrzygnięcia i przepisów regulujących jego wydanie.

Nie można jednak przyjmować, że każda informacja o niezakwalifikowaniu na szkolenie stanowi decyzję administracyjną ani że od każdej takiej informacji przysługuje identyczne odwołanie.

Jeżeli WCR wskazuje brak miejsc lub brak możliwości skierowania w danym terminie, kandydat może zwrócić się o rozpatrzenie jego kandydatury na inny turnus lub do innej jednostki. Jest to praktyczna możliwość dalszej rekrutacji, a nie gwarantowane ustawowo prawo do konkretnego przydziału.

Jak napisać pismo do WCR po odmowie?

Jeżeli nie otrzymano formalnego dokumentu wyjaśniającego odmowę, pierwszym krokiem może być pisemny wniosek o wskazanie wyniku rekrutacji i przyczyn niepowołania.

Pismo powinno zawierać:

1. imię, nazwisko, dane kontaktowe i dane pozwalające zidentyfikować postępowanie;
2. oznaczenie WCR prowadzącego rekrutację;
3. datę złożenia wniosku o powołanie oraz terminy odbytych badań;
4. informację o uzyskanych orzeczeniach i przekazanej odmowie;
5. żądanie wyjaśnienia podstawy niepowołania oraz udostępnienia odpowiednich dokumentów;
6. podpis, jeżeli jest wymagany dla wybranej formy wniesienia pisma.

Jeżeli termin zaskarżenia formalnego rozstrzygnięcia już biegnie, nie należy ograniczać się do wniosku o wyjaśnienie. Samo wystąpienie o dodatkowe informacje nie musi wstrzymywać terminu do wniesienia odwołania.

Czy po odmowie można ponownie ubiegać się o przyjęcie do DZSW?

W wielu przypadkach ponowne ubieganie się o powołanie jest możliwe, ale zależy od rodzaju przeszkody, która spowodowała wcześniejszą odmowę.

Jeżeli kandydat nie został przyjęty z przyczyn organizacyjnych, może wystąpić o rozpatrzenie jego kandydatury w kolejnej rekrutacji. Gdy powodem była przeszkoda zdrowotna, znaczenie ma obowiązujące orzeczenie i ewentualna zmiana stanu zdrowia.

Osoba, wobec której wydano ostateczne orzeczenie ustalające kategorię zdolności D, może w przewidzianym ustawą trybie zostać skierowana do wojskowej komisji lekarskiej w celu ponownej oceny, jeżeli w jej ocenie nastąpiła poprawa stanu zdrowia. Nie jest to jednak automatyczna zmiana kategorii na podstawie samego oświadczenia zainteresowanego.

Przy kategorii E, oznaczającej trwałą i całkowitą niezdolność do służby wojskowej w czasie pokoju oraz w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, sytuacja prawna jest zasadniczo odmienna. Nie należy zakładać możliwości zwykłej ponownej rekrutacji bez uprzedniego wyjaśnienia statusu obowiązującego orzeczenia i dopuszczalnej procedury jego zmiany.

Jeśli przyczyną odmowy jest brak określonych kwalifikacji lub niespełnienie warunków formalnych, ponowny wniosek może mieć sens po usunięciu tej przeszkody.

Czy odmowa przyjęcia do DZSW powoduje konsekwencje prawne lub finansowe?

Samo niezakwalifikowanie do DZSW na etapie rekrutacji nie jest karą dyscyplinarną ani przestępstwem. Kandydat, który nie rozpoczął służby, nie staje się z tego powodu żołnierzem podlegającym odpowiedzialności dyscyplinarnej właściwej dla pełniących służbę.

Należy jednak odróżnić brak powołania od sytuacji osoby, która otrzymała już skuteczną decyzję o powołaniu i nie stawiła się w wyznaczonym miejscu i terminie. Takiego przypadku nie wolno traktować jak zwykłej rezygnacji z rekrutacji. Przed niestawieniem się należy wyjaśnić swoją sytuację z WCR i zadbać o odpowiednie udokumentowanie przeszkody.

Udział w badaniach rekrutacyjnych nie oznacza również automatycznego powstania prawa do uposażenia żołnierza DZSW. Należności związane z pełnieniem służby należy odróżnić od ewentualnych uprawnień dotyczących czynności rekrutacyjnych.

Osoba odrzucona z powodów zdrowotnych powinna ponadto upewnić się, jakie znaczenie wydane orzeczenie ma dla jej statusu w ewidencji wojskowej. Odmowa powołania do DZSW nie jest sama w sobie równoznaczna ze zwolnieniem z wszelkich obowiązków wynikających z ustawy o obronie Ojczyzny.

Najczęstsze pytania dotyczące odmowy przyjęcia do DZSW

Czy WCR może odmówić przyjęcia do DZSW osobie z kategorią A?

Tak. Kategoria A potwierdza określoną zdolność do służby wojskowej, ale nie przesądza o spełnieniu wszystkich warunków rekrutacji ani o dostępności miejsc szkoleniowych. Przyczynę niepowołania trzeba ustalić na podstawie konkretnego postępowania.

Czy można zostać odrzuconym po dobrych wynikach badań psychologicznych?

Tak. Pozytywny wynik psychologiczny nie zastępuje orzeczenia lekarskiego i nie rozstrzyga o pozostałych przesłankach powołania. Trzeba zweryfikować komplet wyników oraz dokumenty wydane przez WCR.

Czy prywatne zaświadczenie lekarskie wystarczy do zmiany odmownego orzeczenia?

Nie. Może stanowić istotny materiał dowodowy w odpowiednim postępowaniu, ale nie zmienia samoistnie orzeczenia wydanego przez uprawniony organ. Znaczenie ma również to, czy dokumentacja odnosi się do właściwych kryteriów wojskowo-lekarskich.

Co jeśli 14 dni na odwołanie od orzeczenia już minęło?

Należy sprawdzić datę i sposób doręczenia oraz ustalić, czy istnieją podstawy do przywrócenia terminu. Zgodnie z zasadami KPA przywrócenie terminu wymaga uprawdopodobnienia braku winy w jego uchybieniu. Wniosek składa się co do zasady w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia, dokonując jednocześnie czynności, której termin dotyczył. Nie wystarczy samo stwierdzenie, że kandydat nie wiedział, jak sporządzić odwołanie.

Czy po odmowie DZSW można ubiegać się o służbę w WOT?

Można rozważyć odrębne postępowanie rekrutacyjne do terytorialnej służby wojskowej, lecz nie oznacza to obejścia obowiązujących wymagań zdrowotnych ani innych przeszkód prawnych. W pierwszej kolejności należy ustalić, czy odmowa DZSW dotyczyła ogólnej zdolności do służby, czy wyłącznie warunków konkretnego powołania.

Przed podjęciem dalszych działań najlepiej zebrać orzeczenia lekarskie i psychologiczne, korespondencję z WCR oraz wszystkie otrzymane decyzje i pouczenia. Pozwoli to ustalić, czy należy kwestionować ocenę stanu zdrowia, rozstrzygnięcie rekrutacyjne, czy wystąpić o udział w kolejnym terminie szkolenia.