Umowa na okres próbny a DZSW – czy pracodawca może wypowiedzieć umowę?

Status pracownika przed powołaniem do DZSW

Dobrowolna zasadnicza służba wojskowa jest formą czynnej służby wojskowej. Osoba ubiegająca się o powołanie może jednocześnie pozostawać w stosunku pracy, także na podstawie umowy zawartej na okres próbny. Zakres ochrony zatrudnienia zależy jednak od rodzaju umowy.

Podstawowe znaczenie ma art. 304 ust. 3 pkt 1 ustawy z 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny. Przepis wyłącza umowy o pracę zawarte na okres próbny z zakazu wypowiadania i rozwiązywania stosunku pracy przewidzianego w art. 304 ust. 2. Podobny wyjątek w odniesieniu do ochrony określonej w art. 303 ust. 1 wynika z art. 303 ust. 2 pkt 1.

Oznacza to, że pracownik na okresie próbnym nie może skutecznie powoływać się wyłącznie na szczególną ochronę z art. 304 ust. 2, aby zablokować wypowiedzenie. Nadal obowiązują jednak przepisy Kodeksu pracy, w tym wymagania formalne, zasady równego traktowania oraz ewentualne inne podstawy ochrony pracowniczej.

Czy pracodawca może wypowiedzieć umowę po otrzymaniu informacji o powołaniu?

Tak. Pracodawca może wypowiedzieć umowę próbną również po otrzymaniu informacji, że pracownik został powołany do DZSW. Musi jednak zachować odpowiedni okres wypowiedzenia i wymaganą formę oświadczenia.

Co do zasady wypowiedzenie umowy na okres próbny nie wymaga wskazania przyczyny uzasadniającej decyzję pracodawcy. Nie oznacza to jednak, że pracodawca może naruszać zakaz dyskryminacji lub inne bezwzględnie obowiązujące przepisy prawa pracy.

Przed oceną wypowiedzenia należy sprawdzić datę zawarcia umowy, długość okresu próbnego, datę doręczenia wypowiedzenia oraz ewentualne szczególne okoliczności zatrudnienia.

Ile wynosi okres wypowiedzenia umowy próbnej?

Zgodnie z art. 34 Kodeksu pracy okres wypowiedzenia zależy od długości uzgodnionego okresu próbnego:

Długość okresu próbnego	Okres wypowiedzenia
Nieprzekraczający 2 tygodni	3 dni robocze
Dłuższy niż 2 tygodnie, ale krótszy niż 3 miesiące	1 tydzień
3 miesiące	2 tygodnie

Okres wypowiedzenia wyrażony w tygodniach kończy się w sobotę. Jeżeli pracodawca wypowie trzymiesięczną umowę próbną, nie oznacza to automatycznie zakończenia zatrudnienia po 14 dniach kalendarzowych od doręczenia pisma.

Niezależnie od wypowiedzenia umowa próbna może zakończyć się z upływem terminu, na jaki została zawarta. Samo powołanie do DZSW nie powoduje jej automatycznego przedłużenia.

Skutek rozpoczęcia DZSW dla umowy na okres próbny

Rozpoczęcie DZSW wymaga rozróżnienia dwóch uprawnień: urlopu bezpłatnego na czas szkolenia oraz ochrony przed wypowiedzeniem. Nie są to uprawnienia tożsame.

Art. 304 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny przewiduje urlop bezpłatny dla osoby pozostającej w stosunku pracy i odbywającej szkolenie określone w art. 143 ust. 2. Natomiast art. 304 ust. 2 ustanawia szczególną ochronę przed wypowiedzeniem i rozwiązaniem stosunku pracy w okresach związanych ze szkoleniem, również przez 12 miesięcy od zakończenia wskazanego szkolenia.

Art. 304 ust. 3 pkt 1 wyłącza umowy próbne z ochrony przewidzianej w ust. 2. Nie wyłącza natomiast automatycznie prawa do urlopu bezpłatnego z ust. 1. Trzeba jednak uwzględnić również wyjątki wynikające z art. 304 ust. 4.

Jeżeli pracownik spełnia warunki urlopu bezpłatnego, pracodawca powinien prawidłowo rozliczyć jego nieobecność. Udzielenie urlopu nie zmienia jednak terminu zakończenia umowy i nie zabezpiecza jej przed wypowiedzeniem na zasadach ogólnych.

Szczegółowe zasady ochrony dotyczące różnych rodzajów zatrudnienia omawia artykuł ochrona pracy po powołaniu do DZSW.

Czy wcześniejsze wypowiedzenie staje się bezskuteczne po powołaniu?

Nie należy automatycznie przyjmować takiego skutku w przypadku umowy próbnej. Art. 303 ust. 3 przewiduje bezskuteczność określonych wypowiedzeń, których okres upływa po dniu powołania do wskazanej w przepisie służby. Art. 304 ust. 2 odsyła do odpowiedniego stosowania art. 303 ust. 1 i 3, jednak art. 304 ust. 3 wyłącza umowy próbne z tej ochrony.

W konsekwencji rozpoczęcie DZSW zasadniczo nie unieważnia prawidłowego wypowiedzenia umowy próbnej. Jeżeli jednak istnieje inna podstawa ochrony pracownika lub pracodawca naruszył przepisy Kodeksu pracy, ocena może być odmienna.

Czy podczas urlopu bezpłatnego pracodawca wypłaca wynagrodzenie?

Nie. Za okres urlopu bezpłatnego pracownik nie otrzymuje wynagrodzenia za pracę. Podczas DZSW mogą natomiast przysługiwać uposażenie i inne należności wynikające z przepisów wojskowych.

Warunki ich uzyskania przedstawia odrębny poradnik dotyczący świadczenia żołnierza w DZSW.

Jeżeli podczas szkolenia umowa próbna zakończy się zgodnie z prawem, ustanie stosunek pracy będący podstawą udzielonego urlopu bezpłatnego. Nie oznacza to automatycznego zakończenia samej służby wojskowej.

Dokumenty dla pracodawcy, uczelni lub urzędu

Osoba powołana do DZSW powinna zadbać o udokumentowanie daty rozpoczęcia służby oraz okresu planowanej nieobecności. Jest to szczególnie ważne przy krótkiej umowie próbnej, której termin zakończenia może przypadać podczas szkolenia.

Podstawowym dokumentem jest decyzja o powołaniu do DZSW albo inny właściwy dokument urzędowy potwierdzający termin i miejsce stawiennictwa. Powołanie następuje w trybie określonym przepisami wojskowymi, a właściwym organem jest szef wojskowego centrum rekrutacji (WCR).

Co przekazać pracodawcy?

• Informację o terminie rozpoczęcia szkolenia – najlepiej w sposób umożliwiający potwierdzenie daty przekazania.
• Dokument potwierdzający powołanie – w zakresie niezbędnym do ustalenia podstawy nieobecności.
• Informacje potrzebne do udzielenia urlopu bezpłatnego – zgodnie z wymaganiami wynikającymi z przepisów i organizacji dokumentacji kadrowej.
• Potwierdzenie zakończenia służby lub szkolenia – jeżeli jest potrzebne do prawidłowego ustalenia dalszej sytuacji pracowniczej.

Przepisy przewidują również odpowiednie obowiązki informacyjne organów wojskowych wobec pracodawcy. Mimo tego samodzielne przekazanie informacji do działu kadr pomaga uniknąć nieporozumień dotyczących terminów.

Nie ma podstaw do automatycznego przekazywania pracodawcy pełnej dokumentacji medycznej lub rekrutacyjnej. Zakres informacji powinien odpowiadać rzeczywistemu celowi ich przetwarzania.

Uczelnia i urząd pracy – czy wystarczy dokument powołania?

Student powołany do DZSW powinien ustalić w dziekanacie sposób usprawiedliwiania nieobecności oraz ewentualnego uzyskania urlopu od zajęć. Zasady organizacji studiów wynikają z odrębnych przepisów i regulaminu uczelni. Sam dokument powołania nie zawsze zastępuje wymagany wniosek akademicki.

Osoba zarejestrowana w powiatowym urzędzie pracy powinna poinformować urząd o zmianie sytuacji i przedstawić dokument potwierdzający rozpoczęcie służby. Konsekwencje dla statusu bezrobotnego określają przepisy dotyczące rynku pracy.

Co zrobić po otrzymaniu wypowiedzenia?

Pracownik powinien zachować pismo wypowiadające umowę, ustalić datę jego doręczenia i sprawdzić poprawność okresu wypowiedzenia. Jeżeli podejrzewa naruszenie prawa, nie powinien odkładać analizy dokumentów do zakończenia szkolenia wojskowego.

Zgodnie z art. 264 § 1 Kodeksu pracy odwołanie od wypowiedzenia wnosi się do sądu pracy w terminie 21 dni od doręczenia pisma. W przypadku rozwiązania umowy bez wypowiedzenia również obowiązuje termin 21 dni, ale jego początek ustala się zgodnie z odrębną regulacją art. 264 § 2.

Zgłoszenie sprawy do Państwowej Inspekcji Pracy nie zastępuje pozwu i co do zasady nie wstrzymuje terminu sądowego. Przy wadliwym wypowiedzeniu umowy próbnej zastosowanie mają właściwe przepisy dotyczące roszczeń pracowniczych, w tym szczególne zasady odszkodowania. Inne roszczenia mogą wynikać z naruszenia zakazu dyskryminacji.

Powrót do pracy po zakończeniu DZSW

Po zakończeniu szkolenia trzeba przede wszystkim ustalić, czy umowa o pracę nadal obowiązuje. Nie można zakładać, że pracownik zachował dotychczasowe zatrudnienie tylko dlatego, że nie mógł świadczyć pracy podczas służby.

Umowa próbna nadal obowiązuje

Jeżeli stosunek pracy nie został rozwiązany i nadal trwa uzgodniony okres próbny, pracownik powinien poinformować pracodawcę o zakończeniu szkolenia oraz uzgodnić dalsze wykonywanie obowiązków. W razie potrzeby należy przedstawić dokument potwierdzający zakończenie służby.

Trzeba również zweryfikować możliwość zastosowania szczególnych uprawnień związanych z powrotem ze służby wojskowej. Nie oznacza to jednak automatycznego wydłużenia czasu obowiązywania umowy próbnej.

Umowa zakończyła się podczas DZSW

Jeżeli umowa próbna zakończyła się z upływem terminu albo została skutecznie rozwiązana, nie odnawia się automatycznie po powrocie ze służby. Dalsze zatrudnienie może wymagać zawarcia nowej umowy.

Odrębnej oceny wymagają ewentualne szczególne uprawnienia do ponownego zatrudnienia po zakończeniu określonych form służby wojskowej. Ich istnienie zależy od rodzaju służby, sposobu jej zakończenia i ustawowych warunków. Nie należy utożsamiać ich z przedłużeniem wygasłej umowy próbnej.

Znaczenie może mieć także zaliczenie okresów służby do określonych uprawnień pracowniczych lub późniejszej kariery wojskowej. Temat rozwija artykuł zaliczenie DZSW do stażu.

FAQ – umowa na okres próbny a DZSW

Czy pracodawca musi przedłużyć umowę próbną z powodu powołania do DZSW?

Nie. Powołanie do DZSW nie stanowi samodzielnej podstawy automatycznego przedłużenia umowy próbnej. Dalsze zatrudnienie musi odpowiadać przepisom dotyczącym zawierania umów o pracę.

Czy pracownik może sam wypowiedzieć umowę próbną przed szkoleniem?

Tak. Pracownik może wypowiedzieć umowę z zachowaniem właściwego okresu wypowiedzenia albo zaproponować rozwiązanie jej za porozumieniem stron. Porozumienie wymaga zgody obu stron. Samo powołanie do DZSW nie oznacza obowiązku rezygnacji z zatrudnienia.

Czy pracodawca może wymagać podpisania porozumienia stron?

Może je zaproponować, ale nie może zmusić pracownika do podpisania. Przed zaakceptowaniem porozumienia należy sprawdzić datę rozwiązania umowy i konsekwencje dla rozliczeń pracowniczych. Odmowa podpisania porozumienia nie tworzy jednak szczególnej ochrony przed zwykłym wypowiedzeniem umowy próbnej.

Czy po zakończeniu DZSW obowiązuje 12 miesięcy ochrony umowy próbnej?

Nie na podstawie art. 304 ust. 2 ustawy o obronie Ojczyzny. Art. 304 ust. 3 pkt 1 wyłącza umowy na okres próbny z przewidzianej tam ochrony. Ewentualne inne podstawy ochrony pracownika należy badać odrębnie.

Czy pracodawca może odmówić urlopu bezpłatnego na szkolenie wojskowe?

Jeżeli spełnione są przesłanki określone w art. 304 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny i nie zachodzi wyjątek ustawowy, urlop bezpłatny wynika z przepisu szczególnego. Nie należy utożsamiać go ze zwykłym urlopem bezpłatnym udzielanym na wniosek pracownika według Kodeksu pracy.

Czy utrata pracy podczas okresu próbnego oznacza zakończenie DZSW?

Co do zasady nie. Stosunek pracy i stosunek służbowy żołnierza są odrębnymi stosunkami prawnymi. Rozwiązanie cywilnej umowy o pracę nie powoduje samoistnie zwolnienia z DZSW. O przebiegu i zakończeniu służby decydują właściwe przepisy wojskowe.

Źródła

• Ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (tekst jednolity: Dz.U. z 2025 r. poz. 825, z późn. zm.), w szczególności art. 143, art. 303 i art. 304.
• Ustawa z dnia 25 czerwca 2025 r. o zmianie ustawy o obronie Ojczyzny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2025 r. poz. 1014), w szczególności zmiany dotyczące art. 303 i 304.
• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, w szczególności art. 30, art. 34, art. 50 i art. 264.
• Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 18 maja 2022 r. w sprawie dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej (Dz.U. z 2022 r. poz. 1078, z późn. zm.).

Stan prawny na 14 października 2026 r.