Emerytura wojskowa a gospodarstwo rolne i KRUS

Emerytura wojskowa, gospodarstwo rolne i ubezpieczenie w KRUS

Emerytura wojskowa jest świadczeniem z odrębnego systemu zaopatrzeniowego. Nie jest emeryturą z ZUS ani emeryturą rolniczą z KRUS. Szczegółowe warunki jej nabycia zależą między innymi od daty rozpoczęcia zawodowej służby wojskowej i przebiegu służby; szerzej omawiają to zasady emerytury wojskowej.

Samo nabycie, odziedziczenie albo prowadzenie gospodarstwa rolnego nie powoduje utraty emerytury wojskowej. Trzeba jednak oddzielić dwie kwestie: wpływ dochodów z gospodarstwa na wypłatę emerytury oraz możliwość podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników.

Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników zalicza do osób mających ustalone prawo do emerytury również osoby, którym świadczenie przyznano na podstawie odrębnych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym. Obejmuje to emeryturę wojskową. Z tego powodu emeryt wojskowy prowadzący gospodarstwo nie zostaje obowiązkowo objęty ubezpieczeniem emerytalno-rentowym KRUS, nawet jeżeli gospodarstwo przekracza 1 ha przeliczeniowy.

Ta sama zasada wyłącza obowiązkowe pełne ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie rolników. Ustawa pozwala jednak osobie mającej ustalone prawo do emerytury, która nadal prowadzi działalność rolniczą, wystąpić o ograniczone ubezpieczenie wypadkowe. Takie ubezpieczenie daje ochronę w zakresie jednorazowego odszkodowania z tytułu stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu albo śmierci wskutek wypadku przy pracy rolniczej lub rolniczej choroby zawodowej. Nie jest to pełne ubezpieczenie KRUS i nie obejmuje ubezpieczenia emerytalno-rentowego.

Nie należy przy tym utożsamiać ubezpieczenia społecznego rolników z ubezpieczeniem zdrowotnym. Zasady ubezpieczenia zdrowotnego są regulowane odrębnie i w konkretnej sytuacji mogą wymagać osobnego ustalenia.

ZUS, podatki i limity dorabiania do emerytury wojskowej

Art. 40 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych odsyła przy rozliczaniu dodatkowego przychodu do art. 104 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Za działalność mającą wpływ na świadczenie uważa się w tym zakresie zatrudnienie, służbę, inną pracę zarobkową oraz prowadzenie pozarolniczej działalności.

Zwykłe prowadzenie działalności rolniczej nie zostało zaliczone do tych tytułów. Oznacza to, że sprzedaż płodów rolnych czy inne przychody osiągane w ramach typowej działalności rolniczej nie są tylko z tego powodu przychodem uwzględnianym przy zmniejszeniu emerytury wojskowej. Nie ma więc zasady, według której emeryt wojskowy musi pilnować limitu przychodów ze sprzedaży zbóż, warzyw, zwierząt czy innych produktów własnego gospodarstwa.

Limity stają się natomiast istotne, jeżeli obok gospodarstwa emeryt osiąga przychód z pracy, umowy zlecenia, pozarolniczej działalności gospodarczej lub innego tytułu objętego art. 104 ustawy emerytalnej. Jeżeli dodatkowa aktywność była wykonywana za granicą, znaczenie mogą mieć również reguły opisane w artykule o tym, jak wygląda emerytura wojskowa a dochody zagraniczne.

Od 1 czerwca do 31 sierpnia 2026 r. kwota odpowiadająca 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia wynosi 6694,10 zł miesięcznie, a kwota odpowiadająca 130% wynosi 12 431,80 zł. Od 1 września 2026 r., zgodnie z komunikatem Prezesa ZUS z 18 sierpnia 2026 r., progi wyniosą odpowiednio 6463,20 zł i 12 003,10 zł.

• przychód nieprzekraczający 70% przeciętnego wynagrodzenia nie powoduje zmniejszenia świadczenia z tego tytułu,
• przy przychodzie powyżej 70%, lecz nie wyższym niż 130%, emerytura jest zmniejszana według zasad ustawowych, przy czym zmniejszenie emerytury wojskowej nie może przekroczyć 25% jej wysokości,
• po przekroczeniu 130% przeciętnego wynagrodzenia emerytura wojskowa nie jest zawieszana w całości, lecz ulega zmniejszeniu o 25% jej wysokości.

Od zasad zmniejszania istnieje ważny wyjątek. Art. 40 ust. 4 ustawy wojskowej wyłącza je między innymi wobec osoby, której emerytura stanowi 75% podstawy wymiaru bez uwzględnienia podwyższenia z tytułu inwalidztwa pozostającego w związku ze służbą.

Jeżeli okresy pracy cywilnej lub opłacania składek ZUS mają w przyszłości prowadzić do odrębnego świadczenia, jest to inne zagadnienie niż bieżące zmniejszanie emerytury. Zależnie od daty rozpoczęcia służby i przebiegu ubezpieczenia możliwe są różne warianty, które opisuje artykuł dotyczący dwóch emerytur wojskowej i cywilnej.

A co z podatkiem od gospodarstwa?

Podatek dochodowy i limity wpływające na emeryturę to dwie odrębne kwestie. Ustawa o PIT co do zasady wyłącza spod podatku dochodowego przychody z działalności rolniczej, z wyjątkiem przychodów z działów specjalnych produkcji rolnej. Gospodarstwo może natomiast podlegać między innymi podatkowi rolnemu.

Sam fakt, że określony dochód podlega PIT, nie przesądza jeszcze, że należy go wliczyć do limitu zmniejszającego emeryturę wojskową. Dla tego limitu rozstrzygające jest przede wszystkim to, czy przychód pochodzi z działalności wskazanej w art. 104 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Obowiązki informacyjne wobec WBE i KRUS

Wobec Wojskowego Biura Emerytalnego obowiązek informacyjny dotyczy działalności i przychodów objętych art. 104 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Osoba pobierająca emeryturę wojskową powinna zawiadomić wojskowy organ emerytalny o podjęciu takiej działalności, wysokości osiąganego przychodu oraz każdej zmianie mogącej mieć wpływ na wysokość świadczenia.

Samo rozpoczęcie typowej działalności rolniczej nie jest działalnością wymienioną w art. 104 ust. 2, dlatego nie należy automatycznie traktować przychodów gospodarstwa tak jak wynagrodzenia z pracy lub przychodów z pozarolniczej działalności.

Jeżeli emeryt osiąga przychody podlegające rozliczeniu, ma również obowiązek zawiadomić wojskowy organ emerytalny do końca pierwszego kwartału roku kalendarzowego o łącznej kwocie takiego przychodu osiągniętego w poprzednim roku. Organ dokonuje następnie rozliczenia w stosunku rocznym albo, na wniosek uprawnionego, miesięcznym.

W KRUS znaczenie ma natomiast sam status ubezpieczeniowy. Jeżeli osoba była wcześniej ubezpieczona jako rolnik i następnie uzyskała prawo do emerytury wojskowej, przyznanie emerytury jest okolicznością wpływającą na dalsze podleganie ubezpieczeniu. Zmiany mające znaczenie dla ubezpieczenia należy zgłaszać właściwej jednostce KRUS; ustawa przewiduje na zgłoszenie takich okoliczności termin 14 dni.

Jeżeli emeryt chce korzystać z ograniczonego ubezpieczenia wypadkowego, konieczne jest złożenie wniosku do KRUS. Objęcie ubezpieczeniem dobrowolnym następuje najwcześniej od dnia złożenia wniosku, dlatego nie warto zakładać, że samo posiadanie gospodarstwa automatycznie zapewnia ochronę wypadkową.

Rozliczenie emerytury i najczęstsze błędy

Najczęstszy błąd polega na utożsamianiu każdego dochodu z gospodarstwa z przychodem ograniczającym emeryturę. Ustawa wojskowa nie wprowadza ogólnego limitu wszystkich dochodów emeryta. Znaczenie mają określone rodzaje aktywności wskazane przez odesłanie do ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Drugim błędem jest założenie, że posiadanie gospodarstwa o powierzchni przekraczającej 1 ha przeliczeniowy automatycznie oznacza konieczność opłacania pełnych składek KRUS. Zasada obowiązkowego ubezpieczenia rolnika działa tylko wtedy, gdy nie zachodzą ustawowe przeszkody. Ustalone prawo do emerytury wojskowej jest jedną z takich przeszkód.

Trzeci problem pojawia się, gdy rolnik obok gospodarstwa prowadzi działalność gospodarczą wpisaną do CEIDG, wykonuje zlecenia lub podejmuje zatrudnienie. Przychód z takiego dodatkowego źródła może już podlegać rozliczeniu przez WBE, nawet jeżeli głównym zajęciem emeryta pozostaje rolnictwo.

Nie należy również zakładać, że przekroczenie górnego limitu prowadzi do utraty całej emerytury wojskowej. Ustawa wojskowa przewiduje w takim przypadku zmniejszenie świadczenia o 25%, a nie jego całkowite zawieszenie. Przy rozliczeniu konkretnego roku znaczenie mają jednak okresy uzyskiwania przychodów, wysokość świadczenia oraz możliwość zastosowania rozliczenia rocznego lub miesięcznego.

FAQ

Czy emeryt wojskowy może kupić lub odziedziczyć gospodarstwo rolne?

Tak. Samo nabycie gospodarstwa rolnego nie powoduje utraty prawa do emerytury wojskowej. Trzeba natomiast ustalić konsekwencje ubezpieczeniowe i podatkowe prowadzonej działalności.

Czy dochód z gospodarstwa rolnego zmniejsza emeryturę wojskową?

Dochód ze zwykłej działalności rolniczej co do zasady nie jest przychodem z działalności wymienionej w art. 104 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, do którego odsyła ustawa wojskowa. Inaczej może być z przychodami z pracy, zlecenia, pozarolniczej działalności gospodarczej lub innych dodatkowych aktywności.

Czy emeryt wojskowy musi opłacać składki emerytalne w KRUS?

Co do zasady nie. Ustalone prawo do emerytury wojskowej wyłącza obowiązkowe ubezpieczenie emerytalno-rentowe KRUS. Nie należy więc przyjmować, że samo posiadanie gospodarstwa powoduje obowiązek opłacania pełnej składki społecznej KRUS.

Czy emeryt wojskowy może dobrowolnie ubezpieczyć się w KRUS?

Może wystąpić o objęcie ograniczonym ubezpieczeniem wypadkowym, jeżeli prowadzi działalność rolniczą i spełnia warunki ustawowe. Zakres takiego ubezpieczenia ogranicza się do prawa do jednorazowego odszkodowania w związku z wypadkiem przy pracy rolniczej lub rolniczą chorobą zawodową. Nie jest to sposób na dobrowolne opłacanie składek emerytalno-rentowych KRUS przez osobę pobierającą zwykłą emeryturę wojskową.

Czy prowadzenie gospodarstwa po przejściu na emeryturę wojskową daje drugą emeryturę z KRUS?

Nie automatycznie. Ponieważ osoba mająca ustalone prawo do emerytury wojskowej co do zasady nie podlega ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu KRUS, samo prowadzenie gospodarstwa już po przyznaniu emerytury wojskowej nie tworzy kolejnych okresów tego ubezpieczenia. Jeżeli dana osoba ma wcześniejsze okresy ubezpieczenia rolniczego, możliwość uzyskania świadczenia z KRUS trzeba ocenić oddzielnie na podstawie długości tych okresów i przepisów o zbiegu świadczeń.

Czy o samym gospodarstwie trzeba informować Wojskowe Biuro Emerytalne?

Obowiązek z art. 40a ustawy wojskowej dotyczy podjęcia działalności wskazanej w art. 104 ust. 1–4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz osiąganego z niej przychodu. Typowa działalność rolnicza nie jest wymieniona w art. 104 ust. 2. Jeżeli jednak wraz z gospodarstwem prowadzisz działalność pozarolniczą, pracujesz, wykonujesz zlecenia lub masz inne źródło przychodów objęte tym przepisem, powstają odrębne obowiązki informacyjne wobec WBE.

Źródła

• ustawa z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, w szczególności art. 40–40b, Dz.U. z 2025 r. poz. 305 ze zm.
• ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w szczególności art. 104, Dz.U. z 2025 r. poz. 1749 ze zm.
• ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, w szczególności art. 6, 7, 16 i 37, Dz.U. z 2025 r. poz. 1770.
• ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, w szczególności art. 2 ust. 1 pkt 1, Dz.U. z 2026 r. poz. 592 ze zm.
• komunikat Prezesa ZUS z dnia 14 maja 2026 r. w sprawie kwot przychodu odpowiadających 70% i 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłoszonego za I kwartał 2026 r.
• komunikat Prezesa ZUS z dnia 18 sierpnia 2026 r. w sprawie kwot przychodu odpowiadających 70% i 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłoszonego za II kwartał 2026 r.