Emerytura wojskowa i ZUS, czy można pobierać dwie emerytury?

Emerytura wojskowa i emerytura z ZUS, od czego zależy wypłata?

W praktyce emeryt wojskowy po zakończeniu służby często podejmuje pracę na podstawie umowy o pracę, prowadzi działalność albo wykonuje inne zajęcia zarobkowe. Od tych przychodów mogą być odprowadzane składki do ZUS, a po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego ZUS może obliczyć emeryturę z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Nie jest to jednak równoznaczne z prawem do pobierania dwóch pełnych emerytur co miesiąc.

Zgodnie z art. 95 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w razie zbiegu prawa do kilku świadczeń wypłaca się jedno świadczenie – wyższe albo wybrane przez zainteresowanego. Przepis ten stosuje się również do zbiegu emerytury z FUS ze świadczeniami z zaopatrzenia emerytalnego żołnierzy zawodowych, chyba że zachodzi ustawowy wyjątek.

Podobną zasadę zawiera art. 7 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin. Jeżeli emerytura wojskowa zbiega się z emeryturą lub rentą z innego systemu, wypłaca się świadczenie wyższe albo wybrane przez osobę uprawnioną, o ile przepisy szczególne nie przewidują innego rozwiązania.

Kiedy działa zasada jednego świadczenia?

Najczęstsza sytuacja dotyczy żołnierzy, którzy pozostawali w zawodowej służbie wojskowej przed 2 stycznia 1999 r. i pobierają emeryturę wojskową obliczoną według dawnych zasad. Jeżeli taka emerytura osiąga 75% podstawy wymiaru, późniejsze okresy pracy cywilnej zwykle nie dają prawa do równoległej wypłaty emerytury z ZUS.

Aktualne znaczenie ma uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z 15 grudnia 2021 r., sygn. III UZP 7/21. Sąd Najwyższy przyjął, że ubezpieczonemu, który pozostawał w służbie wojskowej przed 2 stycznia 1999 r. i pobiera emeryturę wojskową w wysokości 75% podstawy wymiaru, a jednocześnie uzyskał prawo do emerytury z FUS, wypłaca się jedno z tych świadczeń – wyższe albo wybrane.

To stanowisko osłabiło wcześniejszą, korzystniejszą dla części emerytów wojskowych argumentację opartą na wyroku Sądu Najwyższego z 24 stycznia 2019 r., sygn. I UK 426/17. W praktyce odwołanie od decyzji ZUS powinno więc opierać się na konkretnych danych z decyzji wojskowego organu emerytalnego, a nie wyłącznie na twierdzeniu, że po służbie były odprowadzane składki do ZUS.

Kiedy dwie wypłaty mogą być możliwe?

Wyjątek przewidziany w art. 95 ust. 2 ustawy emerytalnej dotyczy między innymi sytuacji, w której emerytura wojskowa została obliczona według art. 15a albo art. 18e ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin. Chodzi o modele, w których cywilne okresy ubezpieczenia nie są wykorzystywane do podwyższenia emerytury wojskowej, a system wojskowy i powszechny są w tym zakresie rozdzielone.

Dlatego kluczowe jest ustalenie, na jakiej podstawie obliczono emeryturę wojskową. Znaczenie mają zwłaszcza: data rozpoczęcia zawodowej służby, liczba lat służby, sposób ustalenia podstawy wymiaru, informacja o osiągnięciu limitu 75% oraz to, czy cywilne okresy zatrudnienia mogły zostać doliczone do wysługi emerytalnej w systemie wojskowym.

Nie wystarczy samo posiadanie kapitału początkowego, subkonta w ZUS, wielu lat pracy cywilnej ani zgody na dodatkowe zatrudnienie po służbie. Te elementy mogą wpływać na obliczenie emerytury z FUS, ale nie zawsze przełamują zasadę wypłaty tylko jednego świadczenia.

Praca w cywilu po służbie a składki ZUS

Emerytura wojskowa nie powoduje automatycznie, że zatrudnienie cywilne jest wolne od składek. Przy umowie o pracę pracownik, także emeryt, zasadniczo podlega ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu na zasadach właściwych dla pracowników. Inaczej mogą wyglądać niektóre umowy cywilnoprawne lub działalność gospodarcza, dlatego obowiązek składkowy zawsze trzeba ocenić według konkretnego tytułu ubezpieczenia.

Składki emerytalne zapisane na koncie w ZUS nie są prywatnym depozytem ani rachunkiem oszczędnościowym. Służą ustaleniu prawa i wysokości świadczeń w systemie ubezpieczeń społecznych. Jeżeli w danej sprawie zastosowanie ma zasada jednego świadczenia, przepisy nie przewidują prostego zwrotu składek tylko dlatego, że druga emerytura nie jest wypłacana.

Składki mogą mieć praktyczne znaczenie, gdy emerytura z FUS okaże się korzystniejsza i osoba uprawniona wybierze ją zamiast emerytury wojskowej albo gdy sprawa mieści się w ustawowym wyjątku od zasady niekumulacji. W pozostałych przypadkach ZUS może wyliczyć świadczenie, lecz jego wypłata zostanie ograniczona przez przepisy o zbiegu.

Co zrobić po decyzji ZUS odmawiającej wypłaty drugiej emerytury?

Po otrzymaniu decyzji ZUS należy dokładnie sprawdzić sentencję, uzasadnienie i pouczenie. Odwołanie wnosi się do sądu okręgowego – sądu pracy i ubezpieczeń społecznych – za pośrednictwem oddziału ZUS, który wydał decyzję. Co do zasady termin wynosi miesiąc od doręczenia decyzji.

W odwołaniu warto wskazać, dlaczego decyzja błędnie stosuje przepisy o zbiegu świadczeń. Najczęściej trzeba odnieść się do podstawy obliczenia emerytury wojskowej, daty rozpoczęcia służby, osiągnięcia albo nieosiągnięcia limitu 75% podstawy wymiaru, a także do tego, czy cywilne okresy ubezpieczenia mogły być wykorzystane w emeryturze wojskowej.

Jeżeli emerytura wojskowa jest wyższa niż emerytura z FUS i sprawa nie mieści się w wyjątku, odwołanie może mieć ograniczone szanse powodzenia. Jeżeli jednak emerytura z FUS jest wyższa albo decyzja błędnie kwalifikuje emeryturę wojskową, warto rozważyć wybór świadczenia albo spór sądowy.

Renta wdowia a dwie emerytury

Od 2025 r. w ustawie emerytalnej funkcjonuje art. 95a dotyczący szczególnego zbiegu renty rodzinnej z własnym świadczeniem, potocznie określany jako renta wdowia. Nie jest to jednak przepis, który pozwala automatycznie pobierać pełną emeryturę wojskową i pełną emeryturę z ZUS jednocześnie.

Renta wdowia dotyczy zbiegu renty rodzinnej po małżonku z własnym świadczeniem osoby uprawnionej, przy spełnieniu dodatkowych warunków. W okresie od 1 lipca 2025 r. do 31 grudnia 2026 r. dodatkowa część świadczenia wynosi 15%, a od 1 stycznia 2027 r. ma wynosić 25%, z uwzględnieniem ustawowego limitu sumy świadczeń. To odrębna konstrukcja od problemu emerytury wojskowej i emerytury z FUS przysługujących tej samej osobie.

Znaczenie daty rozpoczęcia służby i dokumentów wojskowych

Data rozpoczęcia zawodowej służby wojskowej jest jednym z najważniejszych elementów oceny. Inaczej analizuje się emerytów objętych dawnym modelem zaopatrzeniowym, a inaczej żołnierzy, których emerytura została obliczona według nowszych regulacji rozdzielających okresy służby i okresy cywilnego ubezpieczenia.

Do oceny sprawy potrzebne są zwykle: decyzja wojskowego organu emerytalnego, decyzja ZUS, informacja o wysokości emerytury wojskowej, przebieg służby, dokumenty dotyczące zatrudnienia cywilnego, w tym ewentualnej pracy w szczególnych warunkach, oraz wcześniejsze decyzje o doliczeniu okresów do wysługi. Jeżeli nadal pełnisz służbę albo planujesz powrót do wojska, znaczenie mogą mieć też przepisy przejściowe i zasady ponownego ustalania świadczenia.

FAQ

Podsumowanie

Emeryt wojskowy, który po służbie pracował w cywilu, może uzyskać decyzję ZUS ustalającą emeryturę z FUS, ale zasadniczo nie oznacza to prawa do dwóch pełnych wypłat. W większości spraw dotyczących żołnierzy służących przed 2 stycznia 1999 r. i pobierających emeryturę wojskową 75% podstawy wymiaru zastosowanie ma zasada jednego świadczenia. Wyjątki trzeba oceniać na podstawie decyzji wojskowego organu emerytalnego, przepisów, według których obliczono świadczenie, oraz dokumentów z ZUS.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, t.j. Dz.U. 2025 poz. 1749 ze zm., w szczególności art. 95, art. 95a, art. 98 i art. 116b - tekst aktu
2. Ustawa z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, t.j. Dz.U. 2025 poz. 305 ze zm., w szczególności art. 7, art. 12, art. 14, art. 15a, art. 18 i art. 18e - tekst aktu
3. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, t.j. Dz.U. 2024 poz. 1568 ze zm., w szczególności art. 477⁹ - tekst aktu
4. Uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 2021 r., sygn. III UZP 7/21 - orzeczenie
5. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 sierpnia 2022 r., sygn. III USK 501/21 - orzeczenie
6. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2019 r., sygn. I UK 426/17.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.