Praca zarobkowa żołnierza zawodowego podczas urlopu

Praca zarobkowa żołnierza podczas urlopu — podstawowa zasada

W opisanej sytuacji żołnierz chce w czasie urlopu wypoczynkowego wyjechać do Holandii i wykonywać sezonową pracę przy kwiatach. Sam fakt przebywania na urlopie nie oznacza jednak, że można potraktować sprawę tak jak zwykły prywatny wyjazd zarobkowy osoby cywilnej. Żołnierz zawodowy pozostaje żołnierzem także w czasie urlopu, a jego dodatkowe zarobkowanie podlega ograniczeniom ustawowym i służbowym.

Zgodnie z art. 335 ustawy o obronie Ojczyzny żołnierzowi zawodowemu co do zasady nie wolno podejmować pracy zarobkowej ani prowadzić działalności gospodarczej. Przepis przewiduje jednak mechanizm zezwolenia oraz odrębne zasady dla odpłatnych prac krótszych niż 1 miesiąc. Dlatego przed wyjazdem trzeba przede wszystkim ustalić, na jakiej podstawie miałaby być wykonywana praca: czy będzie to stosunek pracy, umowa cywilnoprawna, samozatrudnienie czy inna forma przewidziana przez prawo państwa, w którym żołnierz ma pracować.

Przy szerszej analizie zasad dodatkowego zarobkowania warto zobaczyć także omówienie dotyczące podejmowania dodatkowej pracy przez żołnierza zawodowego. W przypadku pracy za granicą dochodzą jednak dodatkowe kwestie praktyczne: wyjazd, ubezpieczenie, adres pobytu, legalność zatrudnienia, możliwość pilnego powrotu oraz obowiązek zachowania kontaktu z jednostką.

Kiedy potrzebne jest zezwolenie dowódcy?

Za pracę zarobkową ustawa uznaje pracę świadczoną osobiście w ramach stosunku pracy oraz pracę świadczoną osobiście na podstawie innego tytułu, jeżeli jest wykonywana przez okres dłuższy niż 1 miesiąc. W takich przypadkach żołnierz powinien wystąpić drogą służbową z pisemnym wnioskiem o zezwolenie do dowódcy jednostki wojskowej, w której zajmuje stanowisko służbowe albo do której został skierowany w ramach pełnienia zawodowej służby wojskowej w dyspozycji.

Dowódca może udzielić zezwolenia, jeżeli dodatkowa praca lub działalność gospodarcza spełnia warunki z art. 335 ust. 3 ustawy: nie koliduje z wykonywaniem zadań służbowych, wpływa na podwyższenie kwalifikacji żołnierza, nie narusza prestiżu żołnierza zawodowego oraz nie dotyczy działalności związanej z wyrobami obronnymi i określonymi zamówieniami przeznaczonymi na potrzeby jednostek wojskowych.

W praktyce praca sezonowa przy kwiatach może budzić wątpliwość zwłaszcza przy przesłance podwyższania kwalifikacji. Nie oznacza to automatycznie odmowy, ale żołnierz powinien przedstawić sprawę rzetelnie i nie sprowadzać jej wyłącznie do argumentu, że jest na urlopie. Organ oceni konkretny stan faktyczny: czas pracy, państwo, pracodawcę, podstawę zatrudnienia, obowiązki w jednostce, ryzyko odwołania z urlopu i procedury wewnętrzne.

Krótka odpłatna praca do 1 miesiąca

Osobnego wyjaśnienia wymaga praca krótsza niż 1 miesiąc. Ustawa wskazuje, że żołnierzowi zawodowemu nie wolno wykonywać odpłatnych prac w okresach krótszych niż 1 miesiąc, jeżeli naruszałoby to choćby jeden z warunków dotyczących braku kolizji ze służbą, prestiżu żołnierza albo zakazu działalności związanej z określonymi wyrobami obronnymi i zamówieniami dla jednostek wojskowych. Innymi słowy: krótka praca nie jest całkowicie poza kontrolą służbową.

Dodatkowo żołnierz zawodowy ma obowiązek przekazać dowódcy jednostki wojskowej informację o nazwie podmiotu, u którego wykonywał odpłatne prace przez okres nie dłuższy niż 1 miesiąc. Termin na przekazanie tej informacji wynosi nie dłużej niż 1 miesiąc od dnia rozpoczęcia wykonywania takich prac. To bardzo ważne przy krótkich wyjazdach sezonowych, bo nawet jeżeli formalna procedura zezwolenia nie będzie właściwa dla danej podstawy zatrudnienia, pozostaje obowiązek informacyjny i ryzyko oceny pracy przez pryzmat dyscypliny oraz prestiżu służby.

Najbezpieczniej nie czekać z wyjaśnieniami do powrotu z zagranicy. Jeżeli żołnierz wie wcześniej, gdzie i kiedy będzie pracował, powinien skonsultować sprawę w jednostce lub uczelni wojskowej i uzyskać pisemne stanowisko, czy w danym przypadku wymagany jest wniosek o zezwolenie, zgłoszenie krótkiej pracy, czy dodatkowa zgoda organizacyjna na wyjazd.

Co powinno znaleźć się we wniosku?

Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z 13 czerwca 2023 r. określa dane, jakie powinien zawierać wniosek żołnierza. Przy pracy zarobkowej trzeba podać m.in. stopień, imię i nazwisko żołnierza, dane podmiotu, u którego będzie świadczona praca, podstawę wykonywania pracy, miejsce pracy, okres umowy, wymiar czasu pracy, rozkład czasu służby i zadań służbowych, charakter wykonywanej pracy oraz termin rozpoczęcia pracy.

Do wniosku dołącza się również pisemne oświadczenie dotyczące tego, że działalność pracodawcy albo podmiotu, u którego będzie świadczona praca, nie dotyczy wyrobów obronnych oraz dostaw, robót budowlanych i usług przeznaczonych na zamówienie jednostek wojskowych. Dowódca może też żądać dodatkowych informacji od podmiotu, u którego żołnierz ma wykonywać pracę, a po uzyskaniu zezwolenia może zażądać do wglądu umowy lub innego dokumentu potwierdzającego podstawę pracy.

Czy praca przy kwiatach narusza prestiż żołnierza?

Sama praca fizyczna przy kwiatach, w gospodarstwie ogrodniczym albo przy zbiorach nie powinna być automatycznie traktowana jako zajęcie naruszające prestiż żołnierza zawodowego. Nie ma przepisu, który zakazywałby żołnierzowi każdej pracy fizycznej. Problem może pojawić się wtedy, gdy praca jest nielegalna, ukrywana przed jednostką, wykonywana mimo braku wymaganej zgody, koliduje z obowiązkami służbowymi albo odbywa się w okolicznościach mogących narazić dobre imię służby.

Dowódca może oceniać sprawę szerzej niż tylko przez pryzmat nazwy stanowiska. Istotne będą m.in. okres pracy, państwo, pracodawca, sposób zatrudnienia, obowiązki w jednostce, gotowość do powrotu oraz to, czy żołnierz działał jawnie. Ukrywanie pracy lub przedstawianie niepełnych informacji może być ocenione gorzej niż sama praca, która po zgłoszeniu mogłaby zostać zaakceptowana.

Działalność gospodarcza i samozatrudnienie za granicą

Jeżeli zagraniczny pracodawca proponuje zwykłą umowę sezonową, sytuacja jest inna niż wtedy, gdy wymaga samozatrudnienia albo założenia działalności. Prowadzenie działalności gospodarczej przez żołnierza zawodowego jest objęte art. 335 ustawy i wymaga odrębnej oceny oraz zezwolenia. Dotyczy to także sytuacji, w której samozatrudnienie jest przedstawiane jako techniczna forma rozliczenia krótkiej pracy sezonowej.

Przed zaakceptowaniem takiej propozycji warto sprawdzić zasady dotyczące tematu działalność gospodarcza żołnierza. Jeżeli praca ma być wykonywana w uczelni wojskowej, jednostce wojskowej albo przy projektach naukowych, trzeba dodatkowo zweryfikować szczególne zasady. Pomocne może być omówienie dotyczące zarobkowania żołnierzy zawodowych zatrudnionych w uczelniach wojskowych przy projektach badawczych.

Jak ograniczyć ryzyko dyscyplinarne?

Najważniejsza zasada jest prosta: nie ukrywać wyjazdu i nie zostawiać przełożonemu niepełnej informacji. Żołnierz powinien wskazać, że chodzi o pracę legalną, określoną czasowo, wykonywaną wyłącznie w okresie urlopu i niewpływającą na realizację obowiązków służbowych. Warto też zadeklarować, że pozostanie dostępny pod wskazanym numerem telefonu i wróci w razie odwołania z urlopu, o ile wymagać tego będą okoliczności służbowe.

Jeżeli w okresie służby pojawi się także zwolnienie lekarskie albo kara dyscyplinarna, odrębnie warto sprawdzić wpływ L4 i kary na nagrodę roczną żołnierza.

Przy planowaniu pracy warto uwzględnić również obowiązki wynikające z grafiku, w tym dyżur żołnierza zawodowego oraz zasady czasu wolnego i rekompensaty.

Praca dodatkowa, zwłaszcza za granicą, może też wymagać oceny z punktu widzenia ochrony informacji i ryzyka utraty poświadczenia bezpieczeństwa a służby zawodowej.

Student uczelni wojskowej powinien dodatkowo sprawdzić regulacje uczelni. Mogą one przewidywać obowiązek zgłaszania wyjazdów zagranicznych, adresu pobytu, kontaktu w czasie urlopu albo innych danych organizacyjnych. Naruszenie takiej procedury może być problemem niezależnie od tego, czy sama praca przy kwiatach byłaby dopuszczalna na gruncie art. 335 ustawy.

FAQ

Czy żołnierz zawodowy może pracować podczas urlopu?

Może być to dopuszczalne tylko po sprawdzeniu ustawowych warunków. Urlop nie znosi ograniczeń z art. 335 ustawy o obronie Ojczyzny ani procedur obowiązujących w jednostce lub uczelni wojskowej.

Czy każda praca sezonowa wymaga zgody dowódcy?

Nie każdą sytuację można ocenić tak samo. Praca w ramach stosunku pracy i praca na podstawie innego tytułu wykonywana dłużej niż 1 miesiąc co do zasady wymagają zezwolenia. Przy odpłatnej pracy krótszej niż 1 miesiąc znaczenie ma podstawa prawna pracy, brak naruszenia ustawowych warunków oraz obowiązek poinformowania dowódcy.

Czy praca przy kwiatach w Holandii narusza prestiż żołnierza?

Sama praca ogrodnicza lub rolnicza nie powinna być uznawana za naruszającą prestiż żołnierza. Ryzyko może wynikać z nielegalnego zatrudnienia, ukrycia pracy, konfliktu ze służbą, problemów z dyspozycyjnością albo z okoliczności konkretnej pracy.

Co grozi za pracę bez wymaganej zgody?

Konsekwencje zależą od konkretnej sytuacji. Dowódca może cofnąć zezwolenie, odmówić jego udzielenia, a naruszenie obowiązków służbowych może prowadzić do odpowiedzialności dyscyplinarnej lub innych ocen służbowych.

Czy trzeba informować dowódcę o pracy krótszej niż miesiąc?

Tak. Żołnierz zawodowy powinien przekazać dowódcy informację o nazwie podmiotu, u którego wykonywał odpłatne prace przez okres nie dłuższy niż 1 miesiąc, w terminie nie dłuższym niż 1 miesiąc od dnia rozpoczęcia tych prac.

Co wpisać we wniosku o zgodę na pracę?

Należy podać dane żołnierza, podmiot zatrudniający, podstawę wykonywania pracy, miejsce pracy, okres umowy, wymiar czasu pracy, charakter pracy, termin rozpoczęcia oraz informacje pozwalające ocenić brak kolizji ze służbą i brak naruszenia prestiżu żołnierza.

Czy żołnierz może założyć działalność gospodarczą, aby pracować sezonowo?

To wymaga odrębnej oceny i zezwolenia. Samozatrudnienie nie powinno być traktowane jako prosty sposób obejścia zasad dotyczących pracy zarobkowej żołnierzy zawodowych.

Podstawy prawne i źródła

• Art. 335 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny: tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 825.
• Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 13 czerwca 2023 r. w sprawie wykonywania pracy zarobkowej lub prowadzenia działalności gospodarczej przez żołnierzy zawodowych: Dz.U. 2023 poz. 1217.
• Regulaminy, rozkazy i procedury wewnętrzne właściwej jednostki wojskowej lub uczelni wojskowej — do sprawdzenia w konkretnej sprawie.