Dodatkowa praca zarobkowa żołnierza zawodowego

Zakaz pracy zarobkowej żołnierza zawodowego i jego wyjątki

Aktualne przepisy są dość rygorystyczne. Art. 335 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny stanowi, że żołnierzowi zawodowemu nie wolno podejmować pracy zarobkowej i prowadzić działalności gospodarczej. Nie oznacza to jednak całkowitego, bezwzględnego zakazu każdej aktywności zarobkowej. Ustawa przewiduje możliwość uzyskania zezwolenia.

Zezwolenia może udzielić dowódca jednostki wojskowej, w której żołnierz zajmuje stanowisko służbowe, na wniosek żołnierza zawodowego. Dowódca ocenia, czy planowana praca lub działalność nie będzie kolidowała z wykonywaniem zadań służbowych, czy wpływa na podwyższenie kwalifikacji żołnierza, czy nie narusza prestiżu żołnierza zawodowego oraz czy działalność podmiotu nie dotyczy określonych wyrobów, dostaw, robót budowlanych i usług przeznaczonych na zamówienie jednostek wojskowych.

W praktyce nie wystarczy więc argument, że dodatkowa praca będzie wykonywana po służbie albo w weekendy. Trzeba wykazać, że nie naruszy dyspozycyjności żołnierza, nie będzie sprzeczna z charakterem stanowiska i nie spowoduje konfliktu interesów.

Co jest pracą zarobkową w rozumieniu ustawy?

Ustawa uznaje za pracę zarobkową pracę świadczoną osobiście w ramach stosunku pracy oraz pracę na podstawie innego tytułu, jeżeli jest wykonywana przez okres dłuższy niż 1 miesiąc. Chodzi więc nie tylko o umowę o pracę, ale także o typowe umowy cywilnoprawne, gdy żołnierz osobiście wykonuje zadania na rzecz innego podmiotu przez dłuższy czas.

Odrębnie trzeba traktować odpłatne prace krótsze niż 1 miesiąc. One nie zawsze wymagają klasycznego zezwolenia, ale nie są dowolne. Żołnierzowi zawodowemu nie wolno wykonywać takich prac, jeżeli naruszałyby warunki dotyczące braku kolizji ze służbą, prestiżu żołnierza albo obszaru działalności związanego z zamówieniami wojskowymi. Dodatkowo żołnierz musi przekazać dowódcy informację o nazwie podmiotu, u którego wykonywał odpłatne prace krótsze niż 1 miesiąc, w terminie nie dłuższym niż 1 miesiąc od dnia rozpoczęcia tych prac.

Jeżeli żołnierz nie ma pewności, czy jego zlecenie mieści się w pojęciu pracy zarobkowej, powinien opisać przełożonemu realny charakter czynności: kto płaci, za co płaci, jak długo potrwa współpraca, gdzie będzie wykonywana praca i czy wymaga gotowości w określonych godzinach.

Jak uzyskać zezwolenie dowódcy?

Procedura została doprecyzowana w rozporządzeniu Ministra Obrony Narodowej z 13 czerwca 2023 r. Żołnierz zainteresowany podjęciem pracy zarobkowej albo prowadzeniem działalności gospodarczej składa pisemny wniosek drogą służbową do dowódcy jednostki wojskowej, w której zajmuje stanowisko służbowe albo do której został skierowany w ramach pełnienia zawodowej służby wojskowej w dyspozycji.

Wniosek o zezwolenie na pracę zarobkową powinien zawierać między innymi: stopień, imię i nazwisko żołnierza, dane podmiotu, u którego będzie świadczona praca, podstawę wykonywania pracy, miejsce jej wykonywania, okres planowanej umowy, wymiar czasu pracy, rozkład czasu służby w tygodniu, charakter pracy i termin rozpoczęcia.

Przy działalności gospodarczej trzeba wskazać między innymi przedmiot działalności według PKD, adres wykonywania działalności, formę prawną, wymiar czasu potrzebny do prowadzenia działalności i termin rozpoczęcia. Do wniosku dołącza się także pisemne oświadczenie dotyczące braku związku działalności z określonymi wyrobami i zamówieniami wojskowymi.

Kiedy dowódca może odmówić albo cofnąć zgodę?

Dowódca odmawia udzielenia zezwolenia, jeżeli stwierdzi wystąpienie przesłanek wskazujących, że planowana aktywność narusza warunki z art. 335 ust. 3 ustawy. Chodzi przede wszystkim o kolizję ze służbą, brak związku z podwyższeniem kwalifikacji, naruszenie prestiżu żołnierza albo związek działalności z obszarem zamówień wojskowych wskazanym w ustawie.

Zezwolenie nie jest też bezterminową gwarancją bezpieczeństwa. Jeżeli po jego udzieleniu zmienią się okoliczności, żołnierz powinien poinformować dowódcę o zmianach faktycznych lub prawnych, które były podstawą wydania zezwolenia. Rozporządzenie wymienia również obowiązek pisemnego powiadomienia dowódcy między innymi o niepodjęciu, przerwaniu lub zakończeniu pracy, zakończeniu działalności gospodarczej, jej zawieszeniu albo wznowieniu.

Jeżeli warunki zezwolenia zostaną naruszone, dowódca cofa zezwolenie. W takim przypadku powinien zapewnić żołnierzowi odpowiedni czas potrzebny do rozwiązania umowy albo zakończenia działalności gospodarczej.

Praca w innej jednostce wojskowej

Szczególne zasady dotyczą pracy zarobkowej w innej jednostce wojskowej. Co do zasady żołnierz zawodowy nie może jej wykonywać, chyba że uzyska zgodę Ministra Obrony Narodowej. Wyjątek dotyczy zatrudnienia żołnierza zawodowego w uczelni wojskowej jako wykładowcy prowadzącego zajęcia dydaktyczne.

Jeżeli praca ma być wykonywana w innej jednostce wojskowej, wniosek trafia do Ministra Obrony Narodowej za pośrednictwem dowódcy jednostki wojskowej. Dowódca przekazuje go wraz ze swoją opinią, a postępowanie obejmuje ocenę możliwości pogodzenia takiej pracy z obowiązkami służbowymi.

Jeżeli żołnierz mający zezwolenie zostanie wyznaczony na stanowisko w innej jednostce albo skierowany do innej jednostki w ramach służby w dyspozycji, a chce kontynuować pracę lub działalność, powinien wystąpić z wnioskiem do nowego dowódcy w terminie 14 dni od dnia objęcia obowiązków lub stawienia się w tej jednostce.

Działalność gospodarcza jest odrębnym wariantem dorabiania

Założenie firmy wymaga analizy nie tylko samego zarobkowania, lecz także przedmiotu działalności, konfliktu interesów, roli w spółce i obowiązków po uzyskaniu zgody. Dlatego w tym artykule wskazujemy jedynie, że działalność mieści się w szerszym reżimie pracy zarobkowej.

Pełną procedurę opisuje poradnik: działalność gospodarcza żołnierza zawodowego.

Dodatkowa praca podczas urlopu lub po służbie

Urlop wypoczynkowy nie znosi ograniczeń przewidzianych dla żołnierzy zawodowych. Jeżeli aktywność jest pracą zarobkową albo działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów, sam fakt wykonywania jej w czasie urlopu nie wystarczy do uznania jej za dopuszczalną. Nadal trzeba ocenić, czy potrzebne jest zezwolenie, czy praca nie koliduje z obowiązkami służbowymi i czy nie narusza prestiżu żołnierza.

Planując dodatkowe zajęcie, trzeba uwzględnić realny grafik służby, w tym zasady dotyczące dyżuru żołnierza zawodowego, czasu wolnego i rekompensaty.

Jeszcze większe ryzyko powstaje przy zwolnieniu lekarskim. Wykonywanie pracy zarobkowej w okresie niezdolności do służby może zostać potraktowane jako wykorzystywanie zwolnienia niezgodnie z jego celem i spowodować konsekwencje służbowe lub finansowe. Każdą taką sytuację trzeba oceniać indywidualnie, na podstawie dokumentów medycznych i charakteru czynności.

Nieobecność chorobowa lub kara mogą wpływać również na inne należności ze służby, dlatego warto osobno sprawdzić, jak rozliczana jest nagroda roczna żołnierza przy L4 lub karze.

Po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej mogą natomiast powstać odrębne ograniczenia, zwłaszcza gdy żołnierz w ostatnich latach służby uczestniczył w postępowaniach zakupowych, zamówieniach, odbiorach albo czynnościach dotyczących przedsiębiorcy, u którego później miałby pracować lub prowadzić działalność.

Szczególny wariant korzystania z wolnego opisuje poradnik o pracy podczas urlopu.

Urlop nie usuwa również innych ograniczeń służbowych. Jeżeli wyjazd zagraniczny został formalnie zakazany, trzeba osobno przeanalizować odwołanie od zakazu wyjazdu żołnierza, zamiast zakładać, że czas wolny pozwala pominąć rozstrzygnięcie przełożonego.

Co zrobić przed podpisaniem umowy?

Najbezpieczniejszy schemat działania jest prosty: najpierw opis planowanej aktywności, potem wniosek albo pisemna konsultacja w jednostce, a dopiero na końcu podpisanie umowy. Wniosek powinien być konkretny i powinien pokazywać, że żołnierz rozumie ryzyka wynikające ze służby.

• Ustal, czy będzie to umowa o pracę, zlecenie, dzieło, kontrakt B2B, działalność gospodarcza czy udział w spółce.
• Opisz czas pracy, miejsce pracy, sposób wykonywania zadań i termin rozpoczęcia.
• Sprawdź, czy podmiot nie działa w obszarze zamówień wojskowych albo wyrobów obronnych.
• Oceń, czy aktywność wpływa na kwalifikacje żołnierza i czy nie narusza prestiżu służby.
• Złóż wniosek drogą służbową i zachowaj potwierdzenie złożenia.
• Nie rozpoczynaj stałej pracy ani działalności przed uzyskaniem rozstrzygnięcia, jeżeli zezwolenie jest wymagane.

W piśmie nie warto ograniczać się do ogólnego zdania, że praca będzie wykonywana po godzinach. Dobrze przygotowany wniosek powinien pokazać, jak konkretnie dodatkowe zajęcie będzie pogodzone ze służbą i dlaczego nie tworzy konfliktu interesów.

Najczęstsze błędy żołnierzy przy dodatkowym zarobkowaniu

Najczęstszy błąd to rozpoczęcie pracy lub działalności przed uzyskaniem zgody, a dopiero później próba zalegalizowania sytuacji. Drugi błąd to traktowanie krótkich zleceń jako całkowicie dowolnych. Praca krótsza niż 1 miesiąc nadal może być niedopuszczalna, jeżeli koliduje ze służbą albo narusza prestiż żołnierza.

Trzeci błąd to przyjmowanie funkcji w organach spółek lub fundacji bez sprawdzenia art. 337 ustawy. Czwarty to brak pisemnych dowodów: brak kopii wniosku, brak potwierdzenia złożenia, brak informacji o zmianie okoliczności i brak dokumentów pokazujących realny zakres pracy.

Piąty błąd to niedoszacowanie ryzyka reputacyjnego. Nawet praca formalnie wykonywana poza jednostką może być problemem, jeżeli wykorzystuje autorytet stanowiska, wiedzę ze służby albo kontakty służbowe do celów prywatnych.

FAQ

Czy żołnierz zawodowy może dorabiać po godzinach?

Może tylko wtedy, gdy pozwalają na to przepisy i gdy uzyska wymagane zezwolenie. Sama okoliczność, że praca ma być wykonywana po godzinach służby, nie wystarcza. Trzeba ocenić kolizję ze służbą, prestiż żołnierza, kwalifikacje i charakter podmiotu, dla którego ma być wykonywana praca.

Czy każde krótkie zlecenie wymaga zgody?

Odpłatna praca krótsza niż 1 miesiąc nie jest traktowana tak samo jak stała praca zarobkowa, ale nadal nie może naruszać warunków ustawowych. Żołnierz musi też przekazać dowódcy informację o nazwie podmiotu, u którego wykonywał takie prace, w terminie do 1 miesiąca od ich rozpoczęcia.

Czy żołnierz może prowadzić działalność gospodarczą?

Tak, ale tylko po uzyskaniu zezwolenia, jeżeli działalność ma być prowadzona w czasie zawodowej służby wojskowej. Wniosek powinien zawierać między innymi przedmiot działalności według PKD, adres jej wykonywania, formę prawną, czas potrzebny na działalność i termin rozpoczęcia.

Czy żołnierz może być członkiem zarządu spółki?

Nie. Art. 337 ustawy o obronie Ojczyzny zakazuje żołnierzowi zawodowemu wchodzenia w skład organów spółek, innych przedsiębiorców oraz fundacji. Ustawa dopuszcza natomiast uczestniczenie w zgromadzeniach akcjonariuszy lub zgromadzeniach wspólników.

Czy zgoda ustna przełożonego wystarczy?

Nie jest bezpieczna. W sprawach dotyczących dodatkowej pracy lub działalności gospodarczej należy dążyć do pisemnego wniosku, pisemnego zezwolenia albo przynajmniej pisemnego stanowiska. Przy sporze najważniejsze będą dokumenty, nie rozmowy.

Co grozi za naruszenie warunków zezwolenia?

Dowódca może cofnąć zezwolenie, jeżeli stwierdzi naruszenie warunków ustawowych. W zależności od okoliczności mogą powstać także konsekwencje służbowe, zwłaszcza gdy praca kolidowała ze służbą, naruszała prestiż żołnierza albo tworzyła konflikt interesów.

Podstawy prawne i źródła

Stan prawny zweryfikowano na 8 lipca 2026 r. Przy ocenie konkretnej sprawy trzeba zawsze sprawdzić także rozkazy, stanowisko jednostki, treść wniosku i faktyczny sposób wykonywania planowanej pracy.

• Ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny, w szczególności art. 335-338: tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.
• Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 13 czerwca 2023 r. w sprawie wykonywania pracy zarobkowej lub prowadzenia działalności gospodarczej przez żołnierzy zawodowych: tekst rozporządzenia.