.jpg)
- Dodatkowe uposażenie roczne żołnierza zawodowego wynosi 1/12 uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym otrzymanego w roku, za który świadczenie przysługuje.
- Zwykłe L4 nie pozbawia prawa do dodatkowego uposażenia rocznego, ale jeżeli za okres choroby żołnierz otrzymuje 80% uposażenia, obniżenie może przełożyć się na wysokość świadczenia rocznego.
- Sama kara dyscyplinarna nie zawsze oznacza utratę świadczenia. Prawo odpada jednak między innymi wtedy, gdy zwolnienie ze służby następuje z przyczyn wskazanych w art. 226 pkt 6 i 11–14 ustawy o obronie Ojczyzny.
- Żołnierz zwolniony z zawodowej służby wojskowej w trakcie roku co do zasady zachowuje prawo do świadczenia obliczonego od uposażenia otrzymanego w tym roku, chyba że zachodzi ustawowa przesłanka wyłączająca.
- Przyznanie albo odmowa przyznania dodatkowego uposażenia rocznego następuje w drodze decyzji właściwego organu wojskowego.
Nagroda roczna żołnierza – co naprawdę przysługuje żołnierzowi zawodowemu?
W odniesieniu do żołnierza zawodowego ustawa o obronie Ojczyzny posługuje się określeniem dodatkowe uposażenie roczne. Nie należy go mylić z nagrodą uznaniową. Dodatkowe uposażenie roczne jest należnością wynikającą z ustawy, jeżeli spełnione są określone w niej warunki.
Zgodnie z art. 442 ustawy o obronie Ojczyzny żołnierz zawodowy, który pełni zawodową służbę wojskową przez cały rok kalendarzowy, nabywa prawo do dodatkowego uposażenia rocznego w wysokości 1/12 uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym otrzymanego w tym roku.
Prawo może przysługiwać również wtedy, gdy służba nie trwała przez cały rok. Ustawa przewiduje je między innymi dla:
- żołnierza powołanego do zawodowej służby wojskowej w trakcie roku, jeżeli pełnił ją przez co najmniej 6 miesięcy kalendarzowych,
- żołnierza zwolnionego z zawodowej służby wojskowej w trakcie roku – z zastrzeżeniem ustawowych przypadków, w których dodatkowe uposażenie roczne nie przysługuje.
Wysokość świadczenia nie jest więc ustalana jako abstrakcyjna „jedna pensja”. Podstawą jest suma uposażenia zasadniczego i dodatków o charakterze stałym faktycznie otrzymanych w roku, a następnie 1/12 tej kwoty. Ma to szczególne znaczenie przy zwolnieniach lekarskich, zmianach wysokości uposażenia oraz zakończeniu służby w ciągu roku.
L4 a dodatkowe uposażenie roczne żołnierza
Samo prawidłowo udokumentowane zwolnienie lekarskie nie znajduje się w katalogu przesłanek powodujących utratę dodatkowego uposażenia rocznego. Nie można więc przyjąć zasady, że żołnierz, który był na L4, traci wojskową „trzynastkę”.
L4 może jednak wpłynąć na wysokość świadczenia. Zgodnie z art. 451 ustawy o obronie Ojczyzny podczas zwolnienia lekarskiego żołnierz zawodowy co do zasady otrzymuje 80% uposażenia. Ustawa przewiduje również sytuacje, w których zachowuje 100% uposażenia, między innymi przy niezdolności związanej z określonym wypadkiem lub chorobą pozostającą w związku ze służbą oraz w innych przypadkach wymienionych w tym przepisie.
Skoro dodatkowe uposażenie roczne wynosi 1/12 uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym otrzymanego w danym roku, to obniżenie miesięcznego uposażenia podczas zwykłego L4 może odpowiednio zmniejszyć podstawę obliczenia świadczenia rocznego.
Żołnierz zawodowy służy przez cały rok, ale przez część roku przebywa na zwykłym zwolnieniu lekarskim i za ten okres otrzymuje 80% uposażenia. Nie traci z tego powodu samego prawa do dodatkowego uposażenia rocznego. Kwota świadczenia będzie jednak liczona od uposażenia rzeczywiście otrzymanego w roku, a więc okres obniżenia do 80% może wpłynąć na wynik obliczenia.
Znacznie poważniejsze skutki może mieć nieprawidłowe wykorzystanie L4. Jeżeli kontrola wykaże, że żołnierz wykonywał pracę zarobkową albo wykorzystywał zwolnienie w sposób niezgodny z jego celem, może utracić prawo do uposażenia za cały okres danego zwolnienia. Taka utrata wpływa również na kwoty otrzymane w roku, a więc może przełożyć się na dodatkowe uposażenie roczne.
Kwestie podejmowania zarobkowego zajęcia przez żołnierza poza okresem zwolnienia lekarskiego podlegają odrębnym zasadom. Szerzej zostały omówione w materiałach dotyczących dodatkowej pracy żołnierza, pracy podczas urlopu oraz działalności gospodarczej żołnierza.
Nie zgadza się wysokość dodatkowego uposażenia rocznego?
Jeżeli w rozliczeniu uwzględniono L4, obniżone uposażenie albo okres nieobecności, trzeba sprawdzić podstawę prawną obniżenia i sposób wyliczenia należności. Prawnik może przeanalizować decyzję oraz dokumenty finansowe dotyczące służby.
Sprawdź swoje rozliczenie z prawnikiem ›Kara dyscyplinarna a prawo do dodatkowego uposażenia rocznego
Nie każda kara dyscyplinarna automatycznie pozbawia żołnierza dodatkowego uposażenia rocznego. Przy ocenie trzeba rozdzielić dwie kwestie: sam fakt ukarania oraz podstawę ewentualnego zwolnienia z zawodowej służby wojskowej.
Art. 442 ust. 4 ustawy wskazuje, że dodatkowe uposażenie roczne nie przysługuje między innymi wtedy, gdy żołnierz został zwolniony ze służby w przypadkach określonych w art. 226 pkt 6 i 11–14. Są to obecnie przypadki związane z:
- otrzymaniem niedostatecznej ogólnej oceny w opinii służbowej,
- utratą stopnia wojskowego albo degradacją,
- prawomocnym wymierzeniem kary dyscyplinarnej zwolnienia z zawodowej służby wojskowej,
- prawomocnym orzeczeniem określonych środków karnych, w tym wydalenia z zawodowej służby wojskowej lub zakazu wykonywania zawodu żołnierza zawodowego,
- prawomocnym skazaniem na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania.
Oznacza to, że trzeba ustalić dokładnie, jaka kara została orzeczona i czy doszło do zwolnienia ze służby na jednej z podstaw wskazanych w art. 442 ust. 4. Samo istnienie postępowania dyscyplinarnego albo wymierzenie łagodniejszej kary nie jest w art. 442 wymienione jako samodzielna przesłanka utraty dodatkowego uposażenia rocznego.
Żołnierz otrzymał karę dyscyplinarną, ale nadal pełni zawodową służbę wojskową. Nie można wyłącznie na podstawie samego faktu ukarania przyjąć, że utracił dodatkowe uposażenie roczne. Inaczej będzie, gdy prawomocnie orzeczona zostanie kara dyscyplinarna zwolnienia z zawodowej służby wojskowej i na tej podstawie nastąpi zwolnienie.
Oddzielną przesłanką jest nieusprawiedliwiona nieobecność w służbie. Jeżeli w ciągu roku kalendarzowego trwała ona dłużej niż 2 dni robocze, dodatkowe uposażenie roczne nie przysługuje. Nie należy utożsamiać takiej nieobecności z prawidłowo udokumentowanym zwolnieniem lekarskim.
Odejście ze służby w trakcie roku – czy żołnierz traci świadczenie?
Nie. Sam fakt zwolnienia z zawodowej służby wojskowej przed końcem roku nie powoduje utraty dodatkowego uposażenia rocznego. Art. 442 ust. 2 wprost przewiduje prawo do świadczenia dla żołnierza zwolnionego ze służby w trakcie roku.
W takim przypadku wysokość świadczenia odpowiada 1/12 uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym otrzymanego w roku, za który dodatkowe uposażenie roczne przysługuje. Trzeba jednak sprawdzić, czy przyczyna zwolnienia nie należy do katalogu wyłączającego prawo do świadczenia.
Dotyczy to również żołnierza, który sam wypowiedział stosunek służbowy. Upływ terminu wypowiedzenia dokonanego przez żołnierza jest wskazany w art. 226 pkt 9, a nie wśród podstaw wymienionych w art. 442 ust. 4 pkt 2. Samo dobrowolne odejście nie powoduje zatem utraty dodatkowego uposażenia rocznego.
Żołnierz składa wypowiedzenie i jego stosunek służbowy kończy się 31 maja. Jeżeli nie występuje żadna z ustawowych przesłanek wyłączających świadczenie, zachowuje prawo do dodatkowego uposażenia rocznego obliczonego od uposażenia zasadniczego i dodatków o charakterze stałym otrzymanych w roku do dnia zwolnienia ze służby.
Warto zwrócić uwagę na różnicę między żołnierzem powołanym do zawodowej służby w trakcie roku a żołnierzem zwolnionym ze służby w trakcie roku. Warunek co najmniej 6 miesięcy kalendarzowych został w art. 442 ust. 2 pkt 1 przewidziany dla osoby powołanej do zawodowej służby w trakcie roku. Przepis dotyczący żołnierza zwalnianego w trakcie roku nie zawiera analogicznego minimalnego okresu służby.
Jak przyznawane i wypłacane jest dodatkowe uposażenie roczne?
Dodatkowe uposażenie roczne przyznaje w drodze decyzji organ właściwy na podstawie art. 470 ustawy o obronie Ojczyzny, ustalony według ostatniego miejsca pełnienia zawodowej służby wojskowej w roku, za który przysługuje świadczenie. W typowej jednostce będzie to właściwy dowódca jednostki wojskowej posiadający kompetencje określone w tym przepisie.
Jeżeli żołnierz pełnił służbę w różnych jednostkach, rozporządzenie przewiduje przekazywanie informacji o dniach nieusprawiedliwionej nieobecności do jednostki właściwej do przyznania świadczenia.
Co do terminu wypłaty obowiązują dwie podstawowe zasady:
- żołnierzowi pozostającemu w służbie dodatkowe uposażenie roczne wypłaca się nie później niż w pierwszym kwartale następnego roku kalendarzowego,
- żołnierzowi zwalnianemu z zawodowej służby wojskowej świadczenie wypłaca się w terminie wypłaty odprawy.
Jeżeli organ odmawia przyznania świadczenia z przyczyn określonych w art. 442 ust. 4, również robi to w drodze decyzji. W razie sporu znaczenie mają przede wszystkim:
- decyzja w sprawie dodatkowego uposażenia rocznego,
- rozkazy i decyzje dotyczące przebiegu oraz zakończenia służby,
- podstawa prawna zwolnienia z zawodowej służby wojskowej,
- dokumentacja dotycząca L4 i wysokości uposażenia za poszczególne miesiące,
- orzeczenie dyscyplinarne, jeżeli w sprawie występowała odpowiedzialność dyscyplinarna,
- ewidencja usprawiedliwionych i nieusprawiedliwionych nieobecności.
Od decyzji wydawanych na podstawie ustawy o obronie Ojczyzny żołnierz może co do zasady wnieść odwołanie do organu wyższego stopnia na zasadach Kodeksu postępowania administracyjnego, a następnie – po wyczerpaniu właściwego trybu – skargę do sądu administracyjnego. Przy konkretnej decyzji należy sprawdzić zawarte w niej pouczenie oraz datę doręczenia, ponieważ od niej zależy bieg terminu do wniesienia środka zaskarżenia.
FAQ – L4, kara i odejście ze służby a dodatkowe uposażenie roczne
Czy jeden lub kilka dni L4 pozbawia żołnierza dodatkowego uposażenia rocznego?
Nie. Prawidłowe zwolnienie lekarskie samo w sobie nie jest podstawą utraty świadczenia. Może jednak wpłynąć na jego wysokość, jeżeli za okres L4 żołnierz otrzymał 80% uposażenia, ponieważ dodatkowe uposażenie roczne jest obliczane od kwot otrzymanych w danym roku.
Czy L4 związane ze służbą też zmniejsza dodatkowe uposażenie roczne?
Nie zawsze. Art. 451 ustawy przewiduje przypadki, w których podczas zwolnienia lekarskiego żołnierz zachowuje 100% uposażenia. Trzeba więc ustalić konkretną przyczynę niezdolności do służby i podstawę wypłaty 80% albo 100% uposażenia.
Czy nagana lub inna kara dyscyplinarna oznacza utratę wojskowej trzynastki?
Nie automatycznie. Utrata prawa jest związana między innymi ze zwolnieniem ze służby na konkretnych podstawach wymienionych w art. 442 ust. 4 w związku z art. 226 pkt 6 i 11–14. Dlatego trzeba ustalić rodzaj prawomocnie orzeczonej kary i podstawę zwolnienia ze służby.
Czy żołnierz, który sam odchodzi z wojska, otrzyma dodatkowe uposażenie roczne?
Co do zasady tak. Zwolnienie wskutek upływu okresu wypowiedzenia dokonanego przez żołnierza nie należy do katalogu podstaw, które art. 442 ust. 4 wskazuje jako powodujące utratę dodatkowego uposażenia rocznego. Kwota jest ustalana od uposażenia otrzymanego w danym roku do zakończenia służby.
Czy trzeba przepracować co najmniej 6 miesięcy, jeżeli żołnierz odchodzi ze służby w trakcie roku?
Nie należy stosować tego warunku automatycznie do żołnierza zwalnianego ze służby. Wymóg co najmniej 6 miesięcy kalendarzowych dotyczy w art. 442 ust. 2 pkt 1 żołnierza powołanego do zawodowej służby wojskowej w trakcie roku. Dla żołnierza zwolnionego w ciągu roku ustawodawca przewidział odrębną podstawę prawa do świadczenia.
Kiedy były żołnierz powinien otrzymać dodatkowe uposażenie roczne?
Ustawa przewiduje, że dodatkowe uposażenie roczne przysługujące żołnierzowi zwalnianemu z zawodowej służby wojskowej wypłaca się w terminie wypłaty odprawy. Jeżeli świadczenie nie zostało uwzględnione albo organ wydał decyzję odmowną, trzeba sprawdzić wskazaną w niej podstawę prawną i pouczenie o środku zaskarżenia.
Twoja sytuacja wymaga indywidualnej oceny?
Opisz sprawę i najważniejsze okoliczności. Prawnik może ocenić problem na podstawie konkretnego stanu faktycznego i wskazać możliwe dalsze działania.
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 2 godzin
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Źródła
- Ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny, w szczególności art. 122, art. 226, art. 442, art. 451–453 i art. 470 – tekst jednolity Dz.U. z 2025 r. poz. 825 ze zmianami.
- Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 9 grudnia 2022 r. w sprawie dodatkowego uposażenia rocznego żołnierzy zawodowych, Dz.U. z 2022 r. poz. 2615.