L4 z powodu choroby psychicznej a dalsza służba wojskowa

Choroba psychiczna może czasowo uniemożliwić wykonywanie obowiązków służbowych, ale nie należy utożsamiać zwolnienia lekarskiego z orzeczeniem o niezdolności do zawodowej służby wojskowej. Są to różne instytucje i wywołują inne skutki.

W praktyce szczególnie istotne są długość nieobecności, przebieg leczenia, aktualny stan zdrowia, rokowania oraz wpływ zaburzeń na możliwość bezpiecznego wykonywania obowiązków właściwych dla żołnierza i zajmowanego stanowiska. O zdolności fizycznej i psychicznej do zawodowej służby wojskowej orzeka właściwa wojskowa komisja lekarska.

L4, komisja i dalsza służba — rozróżnienie pojęć

Zwolnienie lekarskie potwierdza czasową niezdolność do wykonywania zajęć służbowych w określonym okresie. Nie przesądza samo w sobie, czy żołnierz jest trwale albo długotrwale niezdolny do dalszej zawodowej służby wojskowej.

Ustawa o obronie Ojczyzny przewiduje natomiast odrębną procedurę ustalania zdolności fizycznej i psychicznej żołnierza zawodowego. Zgodnie z art. 190 ustawy zdolność tę ustala wojskowa komisja lekarska. Żołnierza zawodowego kieruje się do komisji z urzędu między innymi wtedy, gdy nie wykonuje zadań służbowych z powodu choroby trwającej nieprzerwanie przez co najmniej 3 miesiące. Skierowanie jest również przewidziane, gdy stan zdrowia pogorszył się w sposób uniemożliwiający lub utrudniający wykonywanie zadań służbowych.

Oznacza to, że trzy miesiące choroby nie są terminem automatycznego zwolnienia z wojska. Jest to natomiast istotna granica proceduralna, po której przy nieprzerwanej chorobie powstaje podstawa do skierowania żołnierza zawodowego z urzędu do wojskowej komisji lekarskiej.

Komisja może ustalić kategorię Z, czyli zdolność do zawodowej służby wojskowej, kategorię Z/O, oznaczającą zdolność do zawodowej służby wojskowej z ograniczeniami, albo kategorię N, obejmującą trwałą lub czasową niezdolność do zawodowej służby wojskowej. Sam fakt leczenia psychiatrycznego nie zastępuje tej oceny.

W przypadku chorób psychicznych szczególnego znaczenia nabiera zatem nie sama nazwa rozpoznania, lecz jego aktualny obraz kliniczny, nasilenie objawów, skuteczność leczenia, rokowania oraz wpływ stanu zdrowia na możliwość wykonywania zadań służbowych. Komisja może zlecić badania specjalistyczne, psychologiczne i dodatkowe.

Obowiązki żołnierza i jednostki

Żołnierz korzystający ze zwolnienia lekarskiego powinien przestrzegać zasad dotyczących jego wykorzystywania oraz wykonywać obowiązki związane z dokumentowaniem nieobecności. Jeżeli zostanie skierowany do wojskowej komisji lekarskiej, powinien stawić się w wyznaczonym terminie i poddać się wymaganym badaniom.

Ma to istotne znaczenie, ponieważ ustawa nakłada na żołnierza zawodowego obowiązek poddania się badaniom zleconym przez wojskową komisję lekarską, w tym badaniom specjalistycznym, psychologicznym i dodatkowym. Odmowa przyjęcia skierowania, nieusprawiedliwione niestawiennictwo przed komisją albo niepoddanie się badaniom, do których żołnierz został zobowiązany, mogą prowadzić do poważnych konsekwencji służbowych, włącznie z obligatoryjnym zwolnieniem ze służby na podstawie art. 226 ustawy o obronie Ojczyzny.

Jeżeli badania i zgromadzona dokumentacja nie pozwalają komisji na wydanie orzeczenia, żołnierz może zostać skierowany na obserwację w podmiocie leczniczym, jeżeli wyrazi na nią zgodę. W przypadku odmowy obserwacji komisja może orzec na podstawie dokumentów, którymi dysponuje, oraz przeprowadzonej oceny stanu zdrowia.

Po stronie jednostki istotne jest prawidłowe uruchomienie procedury. W przypadkach określonych w art. 190 ustawy do wojskowej komisji lekarskiej kieruje żołnierza między innymi dowódca jednostki wojskowej. Żołnierz może być również skierowany do komisji na własny wniosek.

W praktyce warto rozdzielić trzy kwestie: usprawiedliwienie bieżącej nieobecności, skierowanie do komisji oraz późniejsze skutki jej orzeczenia. Samo długotrwałe L4 nie jest jeszcze orzeczeniem o niezdolności do służby.

Dokumenty medyczne i służbowe

Przy chorobie psychicznej dokumentacja medyczna może mieć zasadnicze znaczenie dla prawidłowej oceny stanu zdrowia. Komisja nie powinna opierać się wyłącznie na nazwie rozpoznania. Istotne są również przebieg choroby, aktualne objawy, leczenie, reakcja na terapię oraz rokowania.

Przed badaniem warto uporządkować w szczególności:

• dokumentację leczenia psychiatrycznego, w tym karty informacyjne leczenia szpitalnego, jeżeli hospitalizacja miała miejsce;
• aktualne zaświadczenia i informacje od lekarza prowadzącego;
• wyniki konsultacji psychiatrycznych i psychologicznych;
• informacje o stosowanym leczeniu i jego efektach;
• dokumentację dotyczącą innych chorób mogących wpływać na ogólną ocenę zdolności do służby;
• dokumenty otrzymane od jednostki oraz wojskowej komisji lekarskiej;
• kopię orzeczenia komisji wraz z uzasadnieniem, jeżeli zostało już wydane.

Nie należy zatajać dokumentacji, która może być niekorzystna. W postępowaniu dotyczącym zdolności do służby ważniejsze jest przedstawienie pełnego obrazu zdrowia i wykazanie, jakie znaczenie mają poszczególne informacje medyczne, niż wybiórcze przedstawienie dokumentów.

Jeżeli występują również inne schorzenia, trzeba uwzględnić je w dokumentacji. Przykładowo problem wpływu schorzeń narządu ruchu na sytuację żołnierza szerzej omawia materiał choroba kręgosłupa a renta. W niniejszym artykule kluczowa pozostaje jednak procedura związana z L4 z powodu choroby psychicznej i dalszą służbą.

Zwolnienie ze służby, odwołanie i terminy

Najpoważniejszym skutkiem postępowania przed komisją może być ustalenie niezdolności do służby. Zgodnie z art. 226 pkt 3 ustawy o obronie Ojczyzny ustalenie przez wojskową komisję lekarską niezdolności do służby jest obligatoryjną przesłanką zwolnienia żołnierza zawodowego z zawodowej służby wojskowej.

Nie oznacza to jednak, że każde pierwszoinstancyjne niekorzystne orzeczenie należy traktować jako sytuację, w której nie ma już możliwości działania. Orzeczenie wojskowej komisji lekarskiej jest doręczane osobie skierowanej oraz organowi kierującemu wraz z uzasadnieniem. Od orzeczenia przysługuje odwołanie do wojskowej komisji lekarskiej będącej organem wyższego stopnia w terminie 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia.

Termin ten należy liczyć od doręczenia orzeczenia, dlatego warto zachować dokument pozwalający ustalić datę odbioru. Jeżeli żołnierz zamierza kwestionować rozstrzygnięcie, nie powinien odkładać analizy dokumentacji na koniec terminu.

Odwołanie powinno przede wszystkim wskazywać, z jakimi ustaleniami żołnierz się nie zgadza i dlaczego. W zależności od sprawy znaczenie mogą mieć na przykład nieuwzględnienie aktualnej dokumentacji, błędna ocena rokowań, brak istotnego badania specjalistycznego albo dokumenty wskazujące na poprawę stanu zdrowia.

Szczegółową procedurę i praktyczne zasady przygotowania środka zaskarżenia opisuje osobny poradnik dotyczący odwołania od komisji lekarskiej.

Ostateczne orzeczenie wojskowej komisji lekarskiej jest wiążące dla właściwych organów wojskowych. Dlatego etap postępowania przed komisją i terminowe wykorzystanie dostępnego odwołania mają praktyczne znaczenie dla dalszej sytuacji służbowej.

Osobną podstawą prawną jest długotrwałe zaprzestanie pełnienia służby z powodu choroby. Art. 228 ust. 1 pkt 11 ustawy przewiduje możliwość zwolnienia żołnierza zawodowego po upływie 12 miesięcy od dnia zaprzestania pełnienia służby z powodu choroby lub pobytu w określonym podmiocie leczniczym, przy spełnieniu ustawowych warunków. Jest to przesłanka fakultatywna, a więc inna niż obligatoryjne zwolnienie wynikające z ustalenia przez komisję niezdolności do służby.

W konsekwencji w sprawie długiego L4 trzeba zawsze ustalić, na jakiej konkretnie podstawie prowadzone jest postępowanie. Inne znaczenie ma skierowanie do komisji po co najmniej trzech miesiącach nieprzerwanej choroby, inne orzeczenie komisji o niezdolności do służby, a jeszcze inne upływ okresu wskazanego w art. 228 ust. 1 pkt 11 ustawy.

Jeżeli choroba pozostaje w związku ze szczególnymi właściwościami lub warunkami służby, mogą pojawić się również zagadnienia świadczeń związanych ze stanem zdrowia. Szerzej kwestię świadczeń omawia materiał dotyczący uszczerbku na zdrowiu żołnierza. Sam fakt korzystania z psychiatrycznego L4 nie przesądza jednak automatycznie ani o związku choroby ze służbą, ani o prawie do określonego świadczenia.

FAQ

Czy psychiatryczne L4 oznacza automatyczne zwolnienie z wojska?

Nie. Sam fakt korzystania ze zwolnienia lekarskiego z powodu choroby psychicznej nie jest równoznaczny z orzeczeniem niezdolności do zawodowej służby wojskowej. O zdolności fizycznej i psychicznej do zawodowej służby wojskowej orzeka wojskowa komisja lekarska.

Po jakim czasie choroby żołnierz zawodowy trafia przed komisję?

Jeżeli żołnierz zawodowy nie wykonuje zadań służbowych z powodu choroby trwającej nieprzerwanie przez co najmniej 3 miesiące, art. 190 ustawy o obronie Ojczyzny przewiduje skierowanie go z urzędu do wojskowej komisji lekarskiej. Do komisji można skierować go także wcześniej, jeżeli pogorszenie stanu zdrowia uniemożliwia lub utrudnia wykonywanie zadań służbowych.

Czy depresja zawsze oznacza niezdolność do służby?

Nie można przyjąć takiej automatycznej zasady. Komisja ocenia konkretny stan zdrowia żołnierza i jego zdolność do pełnienia służby. Znaczenie mają między innymi aktualne objawy, przebieg i efekty leczenia, rokowania oraz wyniki wymaganych badań.

Czy żołnierz może sam wystąpić o skierowanie do komisji?

Tak. Art. 190 ustawy o obronie Ojczyzny przewiduje również skierowanie żołnierza zawodowego do wojskowej komisji lekarskiej na jego wniosek. W konkretnej sprawie warto jednak wcześniej ocenić cel takiego wniosku i zgromadzić aktualną dokumentację medyczną.

Ile czasu jest na odwołanie od orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej?

Odwołanie przysługuje w terminie 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia. Termin należy więc liczyć od doręczenia, a nie od daty sporządzenia orzeczenia czy samego badania.

Co powinno znaleźć się w odwołaniu?

Odwołanie powinno wskazywać, które ustalenia orzeczenia są kwestionowane i z jakiego powodu. Jeżeli istnieją aktualne wyniki badań, dokumentacja leczenia albo opinie specjalistów podważające ocenę przyjętą przez komisję, należy odpowiednio wykorzystać je w argumentacji.

Czy po 12 miesiącach L4 zwolnienie ze służby jest automatyczne?

Nie należy tego ujmować jako automatycznej zasady. Art. 228 ust. 1 pkt 11 ustawy o obronie Ojczyzny przewiduje fakultatywną możliwość zwolnienia po upływie 12 miesięcy od zaprzestania pełnienia służby z powodu choroby lub określonego pobytu w podmiocie leczniczym, przy spełnieniu warunków wskazanych w tym przepisie. Jest to inna podstawa niż zwolnienie wskutek ustalenia przez komisję niezdolności do służby.

Czy trzeba stawić się na badania komisji, jeśli żołnierz nadal ma L4?

Jeżeli żołnierz został prawidłowo skierowany i wezwany, nie powinien samodzielnie zakładać, że zwolnienie lekarskie zwalnia go z obowiązku udziału w postępowaniu przed komisją. Ustawa nakłada na żołnierza zawodowego obowiązek poddania się badaniom zleconym przez wojskową komisję lekarską, a nieusprawiedliwione niestawiennictwo lub niepoddanie się wymaganym badaniom może mieć poważne konsekwencje.

Podsumowanie

L4 z powodu choroby psychicznej nie przesądza samo w sobie o zakończeniu zawodowej służby wojskowej. Przy nieprzerwanej chorobie trwającej co najmniej trzy miesiące żołnierz zawodowy jest kierowany z urzędu do wojskowej komisji lekarskiej, która ocenia jego zdolność fizyczną i psychiczną do służby. Do komisji można trafić również z innych przyczyn związanych ze stanem zdrowia.

Jeżeli zostanie wydane niekorzystne orzeczenie, kluczowe jest sprawdzenie jego uzasadnienia, zgromadzenie aktualnej dokumentacji i pilnowanie 14-dniowego terminu na odwołanie. W przypadku długotrwałej choroby trzeba ponadto odróżnić skutki orzeczenia komisji od odrębnej, fakultatywnej podstawy zwolnienia związanej z upływem 12 miesięcy zaprzestania pełnienia służby z powodu choroby.

Źródła

• ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny, w szczególności art. 190, art. 226, art. 228 i art. 229;
• aktualne przepisy wykonawcze Ministra Obrony Narodowej dotyczące orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej i działalności wojskowych komisji lekarskich.