Co po 182 dniach choroby u żołnierza, zamiast świadczenia rehabilitacyjnego urlop zdrowotny

Żołnierz a cywilny zasiłek rehabilitacyjny – gdzie tkwi różnica?

W powszechnym prawie pracy obowiązują przepisy, które po wyczerpaniu okresu zasiłku chorobowego (182 dni, a wyjątkowo 270 dni) pozwalają pracownikowi ubiegać się o świadczenie rehabilitacyjne z ubezpieczenia społecznego (ZUS). Innymi słowy, pracownik etatowy po 182 dniach choroby może wystąpić o takie świadczenie na dalszy okres leczenia (maksymalnie 12 miesięcy). Żołnierze zawodowi jednak nie podlegają w czasie służby powszechnemu ubezpieczeniu chorobowemu ZUS (nie opłacają składek na to ubezpieczenie), lecz korzystają z odrębnego, resortowego systemu uposażeń i świadczeń. W efekcie żołnierz zawodowy nie ma prawa do cywilnego świadczenia rehabilitacyjnego w trakcie pełnienia służby. Wprost potwierdza to ZUS w swoich wyjaśnieniach – żołnierzom pozostającym w służbie nie przysługuje świadczenie rehabilitacyjne ani świadczenia związane z wypadkiem przy pracy.

Należy podkreślić, że dopiero po zwolnieniu ze służby były żołnierz może ewentualnie uzyskać pewne świadczenia z ZUS. Od kwietnia 2022 r. wprowadzono możliwość wypłaty zasiłku chorobowego z ZUS dla żołnierza, który po odejściu z armii stał się niezdolny do pracy (świadczenie to jest wypłacane bez okresu wyczekiwania i liczone od minimalnego wynagrodzenia). Nie obejmuje to jednak świadczenia rehabilitacyjnego – nawet były żołnierz nie może go uzyskać z ZUS, ponieważ warunkiem jego przyznania jest wcześniejsze pobieranie zasiłku chorobowego z ZUS, czego żołnierz w służbie nie otrzymuje. Reasumując, żołnierz zawodowy nie skorzysta z „cywilnego” zasiłku rehabilitacyjnego ani w trakcie służby, ani bezpośrednio po odejściu z wojska. Zamiast tego korzysta z mechanizmów przewidzianych w przepisach wojskowych, które zabezpieczają finansowo żołnierza podczas długotrwałej choroby.

80% uposażenia na L4 – wojskowe zasady wynagradzania

W przypadku choroby lub urazu żołnierza zawodowego kluczowe znaczenie mają regulacje ustawy z 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny oraz wydane na jej podstawie akty wykonawcze. Zgodnie z tymi przepisami, żołnierz przebywający na zwolnieniu lekarskim (L4) zachowuje prawo do uposażenia zasadniczego, ale w ograniczonej wysokości – 80% dotychczasowego uposażenia. Reguła 80% obowiązuje przez cały okres choroby, chyba że zachodzą szczególne okoliczności uprawniające do 100% (np. uraz pozostający w związku z pełnieniem służby, choroba powstała w związku ze służbą, wypadek w drodze do/z jednostki, choroba w czasie ciąży). W opisanej sytuacji – urazy stopy i kręgosłupa odniesione poza służbą – otrzymuje Pani prawdopodobnie 80% wynagrodzenia za czas zwolnienia lekarskiego.

Trzy miesiące choroby i co dalej? Rola wojskowej komisji lekarskiej

Istotne jest również to, że czasowa niezdolność do służby nie zwalnia żołnierza z pozostawania w służbie, ale uruchamia określone procedury wojskowe. Po upływie 3 miesięcy nieprzerwanej choroby przepisy nakazują wszczęcie procedury oceny zdolności do dalszej służby. Art. 190 ustawy o obronie Ojczyzny stanowi, że żołnierza, który nie wykonuje zadań z powodu choroby trwającej nieprzerwanie co najmniej 3 miesiące, kieruje się z urzędu do wojskowej komisji lekarskiej (WKL) w celu ustalenia zdolności do zawodowej służby wojskowej. W praktyce oznacza to, że po 3 miesiącach L4 dowódca jednostki wystawia skierowanie na komisję lekarską, gdzie lekarze wojskowi oceniają stan zdrowia żołnierza i rokowania co do powrotu do służby. Potwierdza to również opisany przez Panią przebieg – w około trzecim miesiącu choroby odbyło się posiedzenie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej.

Wojskowa komisja lekarska może wydać orzeczenie określające jedną z kategorii zdolności do służby: Z (zdolny), Z/O (zdolny z ograniczeniami) lub N (niezdolny) do służby zawodowej. Kategoria „N” może zostać orzeczona jako czasowa lub trwała niezdolność do służby. Orzeczenie WKL ma kluczowe znaczenie dla dalszego postępowania: przesądza, czy żołnierz będzie kontynuował leczenie w ramach służby (pozostając w wojsku), czy też zostanie uznany za trwale niezdolnego i zwolniony ze służby.

Urlop zdrowotny – wojskowy odpowiednik „rehabilitacji”

Dla żołnierza, u którego zakończono podstawowe leczenie (np. operacyjne), ale nie odzyskał on jeszcze pełnej zdolności do służby, przewidziano szczególny środek: urlop zdrowotny. Jest to zwolnienie od zajęć służbowych przysługujące na podstawie przepisów wojskowych (a nie na podstawie zwolnienia lekarskiego ZUS). Urlop zdrowotny pełni funkcję zbliżoną do cywilnego świadczenia rehabilitacyjnego – daje czas na rekonwalescencję lub rehabilitację przy zachowaniu uposażenia żołnierza.

Zgodnie z art. 281 ust. 13 pkt 1 ustawy o obronie Ojczyzny żołnierzowi zawodowemu może być udzielony urlop zdrowotny w wymiarze do 6 miesięcy. W praktyce procedura wygląda następująco. Urlop zdrowotny może zostać przyznany dopiero po wykorzystaniu co najmniej 3 miesięcy zwolnienia lekarskiego (L4). Innymi słowy, żołnierz musi najpierw przebywać na zwykłym L4 przez pewien czas (co w Pani przypadku miało już miejsce). Dopiero po tej początkowej fazie leczenia można uruchomić urlop zdrowotny. Wojskowa komisja lekarska orzeka o potrzebie jego udzielenia – to WKL ocenia, czy stan zdrowia żołnierza rokuje odzyskanie pełnej sprawności w określonym czasie. Komisja bierze pod uwagę rodzaj schorzenia, stopień upośledzenia sprawności oraz szanse powrotu do wykonywania obowiązków na zajmowanym stanowisku. Orzeczenie powinno wskazywać proponowany wymiar (długość) urlopu zdrowotnego. Zakończenie podstawowego leczenia jest zwykle warunkiem wstępnym – urlop zdrowotny przyznaje się przede wszystkim po zakończeniu leczenia szpitalnego lub operacyjnego, gdy żołnierz wymaga dalszej rehabilitacji lub rekonwalescencji. Może być on również udzielony w uzasadnionych przypadkach długotrwałego leczenia ambulatoryjnego.

Procedura wymaga złożenia przez żołnierza wniosku do dowódcy jednostki o udzielenie urlopu zdrowotnego. Do wniosku załącza się orzeczenie WKL wskazujące na potrzebę urlopu i proponowany okres. Ostatecznie to dowódca jednostki udziela urlopu zdrowotnego na podstawie orzeczenia komisji i złożonego wniosku. Decyzja dowódcy formalnie zwalnia żołnierza od zajęć służbowych na wskazany okres (do maksymalnie 6 miesięcy).

Urlop zdrowotny jest urlopem płatnym – żołnierz pozostaje w trakcie jego trwania w służbie i zachowuje uposażenie. W odróżnieniu od L4 nie jest to świadczenie z ubezpieczenia chorobowego, lecz szczególne uprawnienie wynikające ze stosunku służbowego. Dlatego należy przyjąć, że żołnierz w czasie urlopu zdrowotnego zachowuje pełne uposażenie (100%). Jest to więc wojskowy odpowiednik „rehabilitacji” – czas na dojście do zdrowia przy zachowaniu pełnego zabezpieczenia finansowego.

W opisanej sytuacji, skoro łączny okres niezdolności do służby przekracza u Pani 6 miesięcy (a więc ponad standardowe 182 dni) i nadal trwa, można przypuszczać, że WKL – oceniając obecny stan zdrowia, w tym nowy uraz kręgosłupa i przebytą operację – może zalecić udzielenie urlopu zdrowotnego. Jeśli komisja uzna, że rokowania są pomyślne (np. że po rehabilitacji do końca sierpnia możliwy będzie powrót do służby), powinna wydać orzeczenie o czasowej niezdolności do służby z jednoczesnym wskazaniem okresu potrzebnego urlopu zdrowotnego (np. do końca sierpnia). Wówczas żołnierz składa wniosek do dowódcy o udzielenie urlopu zdrowotnego, załączając orzeczenie WKL. Dowódca – na podstawie art. 281 ust. 13 pkt 1 – udziela urlopu na wskazany okres (do maksymalnie 6 miesięcy). W ten sposób żołnierz pozostaje w służbie, nie wykonując zadań, ale zachowując prawo do uposażenia i możliwość kontynuowania rehabilitacji.

Co zrobić w praktyce? Jak zawalczyć o swoje prawa?

Żołnierz zawodowy nie może skorzystać z cywilnego zasiłku rehabilitacyjnego, ale jest chroniony przepisami wojskowymi. Powinien działać w oparciu o decyzje wojskowej komisji lekarskiej – to ona określi dalszy tok postępowania. W opisanym przypadku najbardziej prawdopodobne będzie uzyskanie urlopu zdrowotnego do końca leczenia (np. do końca sierpnia), co zapewni ciągłość wypłaty uposażenia i możliwość pełnej rekonwalescencji. W tym celu należy skontaktować się z lekarzem prowadzącym i przełożonymi, aby zostać ponownie skierowanym na WKL (z uwzględnieniem nowego urazu), a następnie złożyć do dowódcy wniosek o urlop zdrowotny wraz z orzeczeniem komisji. Dzięki temu zostaną zachowane zarówno ciągłość służby, jak i bezpieczeństwo finansowe, bez potrzeby sięgania po instrumenty cywilnoprawne, które w przypadku żołnierzy nie mają zastosowania.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny - Dz.U. 2022 poz. 655
2. Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa - Dz.U. 1999 nr 60 poz. 636
3. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz.U. 1998 nr 137 poz. 887

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.